[Download] Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1 – Tải về File Word, PDF

Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1

Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1
Nội dung Text: Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1

Download


Cuốn sách “Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam” được hình thành trên cơ sở kết quả nghiên cứu đề tài khoa học trọng điểm cấp nhà nước giai đoạn 2006 – 2010: Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội và quản lý phát triển xã hội ở nước ta đến năm 2020. Nội dung cuốn sách nghiên cứu về mối quan hệ tương tác giữa môi trường tự nhiên và phát triển xã hội và từ đó xác định những vấn đề trong quản lý quá trình phát triển xã hội trong mối quan hệ vối việc khai thác sử dụng hợp lý, có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt và bảo vệ, cải thiện môi trường sống đang bị ô nhiễm nghiêm trọng hiện nay trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Cuốn sách được chia thành 2 phần ebook, mời các bạn cùng tham khảo phần 1 của cuốn sách sau đây.

Bạn đang xem: [Download] Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1 – Tải về File Word, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải tài liệu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1 File Word, PDF về máy

Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1

  1. BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

    PGS. TS. HÀ HUY THÀNH
    PGS. TS. LÊ CAO ĐOÀN
    (Đ ổng c h ủ biên)

    VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG
    TRONG PHÁT TRIỂN XÃ HỘI
    À QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI
    THEO HƯỚNG BỀN VŨNG ở VIỆT NAM ■

    NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC XẢ HỘI
    HÀ NÔI-2011

  2. TẬP THỂ TÁC GIẢ

    Đíng chủ blén:
    PGS.TS. Hà Huy Thành Viện Nghiên cứu Môi trường và Phát ừiển bén vững
    PGS.TS. Lẽ Cao Đoản Viện Kỉnhtế Víột Nam
    Nhữhg ngưdl cùng tham gla:

    GSJS. Tô Duy Hợp Viện Xâ hội học
    GS.TS. Lé Vãn Khoa Đại học khoa học tự nhiẽn – Đại học Quốc gia Hà Nội
    PGS.TS. NguyẻnThếChinh Viện CNén luọc chính sách – Bộ Tài nguyên và Môi trưởng
    TS. Trán Ngọc Ngoan Viện Nghiên cứu Mổi ừường và Pháỉ ừiển bén vững
    Ths. Nguyẻn Song Tùng Viện Nghỉén cứu Môi ừường và Phát ừìển bén vững
    Ths. Phạm Thị Trám Viện Nghién cứu Mổi ừường vả Phát ừiển bén vững
    CN. Hà Huy Ngọc Viện Nghiên cứu Môi ừường vả Phát triển Đén vững

  3. MỤC LỤC

    Trang

    DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TÁT 13

    LỜI tựa 15
    CHUONG I: MỘT s ố WẤSĐÊ LÝ LUẬN cơ BẢN VỀ Mốl
    QUAN HỆ TUƠNG TÁC GIỮA MÔI TRLỜNG Tự NHIÊN
    VÀ S ự PHÁT TRIỂN XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ s ự PHÁT
    TRIỂN XÃ HỘI TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN 19

    1.1. Những khái niệm then chốt 19
    1.1.1. Môi tniờng 20
    1.1.2. Vấh đề môi ưirờng 24
    1.1.3. Xã hội 25
    1.1.4. Phát ưiển xã hội 29
    1.1.5. Quản lý phát triển xã hội 33
    1.2. Mối quan hệ giữa môi tniờng và phát triển xã hội 35

  4. vấn đ é m ô i trườhg trong phát triển..

    1.2.1. Bản chất của mối quan hệ giữa môi trường và
    con người, xã hội 35
    1.2.2. Sự tương tác giữa môi trường và sự phát triển
    xã hội 40
    1.3. Nền tảng của sự tồn tại, phát triển xã hội: sản
    xuất, phát triển sản xuất; kinh tế; hệ thống kinh tế
    của xã hội 46
    1.4. Những quan hệ xả hội khác ngoài kinh tế 54
    1.5. Mối quan hệ giữa xă hội và tự nhiên trong tiến
    trình phát triển kinh tế, xã hội – những khả năng
    xung đột giữa chúng 67
    1.5.1. Xã hội nguyên thuỷ 69
    1.5.2. Làn sóng văn minh nông nghiệp 70

    1.5.3. Cách mạng công nghiệp và làn sóng văn minh
    công nghiệp 73

    1.5.4. Làn sóng văn minh hậu công nghiệp – thời
    đại phát triển hiện dại và khả năng giải quyết xung
    đột giữa phát triển kỉnh tế – xã hội và môi trường
    xẩy ra trong làn sóng công nghiệp 83

    1.6. Phát triển bền vũmg – Phương thức cần thiết cho
    việc giải quyết những mâu thuẫn, xung đột trong sự
    phát triển hiện đại 89
    1.6.1 Phát ưiển bẻn vững 90

  5. Mục lục 7

    1.6.2. Quản iý sự phát triển xã hội trong quan hệ
    với bảo vộ môi trường và phát triển bển vững 99
    I.7. Kinh nghiệm quản lý sự phát triển kinh tế – xả hội
    trong mối quan hệ với bảo vệ tài nguyên và môi trường
    của một số nước trên thế giới 120
    1.7.1. Một sô’ vấn đề môi trường và quản lý tài
    nguyên môi trường ở New 2^aland 121
    1.7.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc về quản lý tài
    nguyên và bảo vệ môi trường trong quá trình phát
    triển kinh tế – xã hội 138

    CHUƠNG II. THỤC TRẠNG BlẾN Đổl MÔI TRưJNG
    VÀ NHữíG TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN x ã hội và
    QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI ở VIỆT NAM TRONG
    THỜI KỲ ĐỔI MÓI VỪA QUA 164

    II.l. Một số vấn đề về thực trạng suy thoái tài
    nguyên ởnước ta hiện nay 168
    II. 1.1.Thực trạng suy thoái tài nguyen đa dạng
    sinh học 168
    II. 1.2. Suy thoái tài nguyên nưóc 172
    II. 1.3. Thực trạng suy thoái tài nguyên đất 178
    II.2. Tinh trạng ô nhiễm môi trường do các quá trình
    phát triển ỉ 85
    II.2.1. Đô thị hoá và vấn đề ô nhiễm môi trường ở
    nước ta hiộn nay 185

  6. g vốn đ ể môi trường trong phát ưiển…

    11.2.2. Vấn đề môi trường nông nghiệp, nông thôn
    trong quá trình công nghiệp hóa 206
    11.2.3. Những vâii đề biến đổi môi tnrcmg ở nông
    thôn miền núi 218
    11.2.4. Vấn để môi ưưòng do phát triển làng nghề 222
    11.2.5. Tinh trạng tai bién môi trường 230
    11.3. Tác động của những vấn đề môi trường tới phát
    triển xã hội v à quản lý phát triển xã hội ở nước ta
    trong những năm qua 232
    n.3.1. Tác động của nhũng ván đề môi trường tới
    phát triển xã hội 234
    II.3.2. Tác động của những biến đổi xã hội đến
    môi trường 261
    n.3.3. Vẫh đề môi trường và quản lý phát ưiển xã hội 270
    11.4. Nhũmg nguyên nhân của biến đổi môi trường và
    ảnh hưởng của nó đến phát triển xả hội 281
    II.4.1. Mô hình phát triển kinh tế 282
    n.4.2. Những bất cập trong việc quản lý sự phát
    triển xã hội có quan hệ đến phát tnển và bảo vệ
    môi trường 307

    CHUƠNG III. Dự BÁO CÁC x u HUỚNG BIẾN Đổl MÔI
    TRUỜNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NHŨNG BIẾN Đổl ĐÓ
    ĐẾN PHÁT TRIỂN XẢ HỘI ở NUỚC TA ĐẾN NẢM 2020 322

    III.l. Dự báo bối cảnh quốc tế, khu vực ảnh hưởng
    đến phát triển xã hội Việt Nam trong thập niên tới 322

  7. Mục lục 9

    III. 1.1. Trên phạm vi toàn cầu 322
    in.1.2. Dự báo bối cảnh khu vực Đông Á và vỊ ữí
    của tiểu vùng sông Mê Kông (GMS) trong khu vực 328
    ni.2. Một số phương pháp dự báo tác động của môi
    trường đối với phát triển xả hội và quản lý phát triển
    xả hội 331
    III.2.1. Phương pháp DPSK 331
    in.2.2. Phương dự báo theo Ị^ép nội – ngoại suy 332
    ni.2.3. Phương pháp dự báo suy thoái môi trường
    và ô nhiễm môi trường theo “hộ số suy thoái”, “hệ
    số ô nhiễm” 334
    111.3. Dự báo những vấn đề kinh tế – xã hội đến
    nâm 2020 337
    111.4. Dự báo xu thế diễn biến một số loại môi trường 339

    111.4.1. Dự báo xu thế phát triển rừng 339
    111.4.2. Dự báo biến động tài nguyên đất 340
    111.4.3. Dự báo biến động tài nguyên nước 342
    ni.4.4. Dự báo xu ứiế diễn biâi đô ứiị hoá ở Viột Nam 342
    ni.4.5. Dự báo chất ứiải rắn phát sinh đếh năm 2020 343
    111.4.6. Dự báo xu thế ô nhiễm môi tniòng đô thị và
    khu công nghiệp 346
    111.4.7. Dự báo nhũng tác động của biến đổi khí
    hậu đối với phát triển xã hội và quản lý xã hội ở
    Việt Nam và những giải pháp ứng phó 348

  8. 10 vốn đ ém ô i trường trong phát triển…

    CHƯ3NG IV: QUAN ĐIỂM và giải pháp q uản lý
    PHÁT TRIỂN XÃ HỘI TRONG Mốl QUAN HỆ VÓI sử
    DỤNG HIỆU QUẢ TÀI NGUYÊN VÀ CẢI THIỆN MÔI
    TRưJNG SỐNG VÌ s ự PHÁT TRIỂN BỀN Vữ^G ở
    VIỆT NAM ĐẾN NẢM 2020 386

    IV . 1. Bối cảnh phát triển mới và tác động của nó dến
    viêc giải quyết các vấn đề trong quá trình phát triển
    xã hội ở Việt Nam đến năm 2020 386
    rv.1.2. Những di sản của thòi kỳ phát triển
    từ khi đổi mới đến nay 387
    rv.1.2. Giai đoạn phát triển tới và những
    yêu cầu mói ảnh hưởng đến việc giải quyết
    mối quan hệ giữa phát triển và môi trường 395
    IV.2. N h ữ n g q u a n đ iể m cơ b ả n đ ể g iả i
    q u y ế t m ô l q u a n h ệ g iữ a p h á t t r i ể n v à m ô i
    tr ư ờ n g n h ằ m đ ạ t đưỢc s ự p h á t t r i ể n b ề n
    v ữ n g , p h á t t r i ể n h iệ n đ ạ i vớ i n h ữ n g g iá t r ị
    m ô i tr ư ờ n g th íc h ứ n g 403
    rv.2.1. Quan điểm phát triển bền vững
    trong phát triển xã hội 403
    rv.2.2. Quan điểm phát triển hiện đại
    trong cách giải quyết mối quan hệ giữa
    phát triển xã hội và bảo vệ môi trường
    nhằm vào phát triển bền vững 407
    rv.2.3. Quan điểm về xác lập quan hệ
    hài hòa giữa phát triển xã hội và môi
    trưòng nhằm vào phát triển bền vững 409

  9. Mục lục 11

    IV.2.4. Quan điểm hệ thông và đồng bộ 412
    rv.3. N h ữ n g g iả i pháp c ầ n th iế t đ ể g iả i
    q u y ế t v ấ n đ ề m ô i tr ư ờ n g tr o n g p h á t t r i ể n
    x ã h ộ i v à q u ả n lý sự p h á t t r i ể n x ã h ộ i 423
    IV. 3.1. Nhóm giải pháp nhằm tạo lập những
    cơ sở và điều kiện cho phát triển bền vững 424
    IV.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể 450
    KẾT LUẬN 463
    TÀI LIÊU THAM KHẢO 468

  10. D A N H M Ụ C CÁC TỪ V IẾT TẮ T

    GDP: Tổng thu nhập quốc nội
    TN-MT: Tài nguyên môi trường
    CNH, HĐH: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
    PTXH: Phát uiển xã hôi

    QL F1’XH: Quản lý phát uiển xã hội
    LLSX: Lực lượng sản xuất
    PTBV: Phát uiển bền vững
    PCBL: Phòng chống bão lụt
    NN và H1’NT: Nông nghiệp và Ịđiát ưiển nông thôn.
    UBND: ủy ban nhân dân
    XHCN: Xã hội chủ nghĩa
    WTO: Tỏ chức thương mại thế giói
    GMS: Tiểu vùng sông Mê Kông
    DPSIR: Phương pháp dự báo áp ỉực và tác
    động, thực ưạng và đáp úng.
    BVMT: Bảo vô môi trường
    BĐKH: Biến đổi khí hâu
    ĐTH: £)ô thị hóa
    KHLĐ và XH: Khoa học lao động và xã hội
    TC’1’K: Tổng cục thống kê
    ĐBSH: Đồng bằng sông Hổng

  11. 14 Vốn để môi truờng ưong phát tríến..

    TO và MN: Trung du và miển núi
    BB; Bấc bô•

    BỈ’B: Bắc Trung bộ
    DHNIB: Duyên hải Nam Tning bộ
    ĐBSCL: Đồng bằng sông Cửu Long
    C1NS21VN: Chương trình Nghị sự trong thế kỷ 21
    của Việt Nam
    ĐMC: Đánh giá tác động môi tnỉcAig chiến luục
    ĐTM: Đánh giá tác động môi trường
    ĐTX: Đánh giá tác dộng xã hội
    CQK: Oiiến lược, quy hoạch, kế hoạch
    OECD: Tổ chức hợp tác và phát uiển kinh tế
    KKT: Khu kinh tế
    KCN: Khu cổng nghiệp
    CCN: Cụm cổng nghiệp
    URENCO: Công ty mổi tniờng đô thị
    BVTV: Bảo vê thuc vât
    é • ■

    XTNĐ: Xoáy thuận nhiệt đới

  12. LỜITựA

    Cuốn sách này đưỢc hinh thành trên cơ sở kết quả
    nghiên cứu đề tài khoa học trọng điểm cấp nhà nưốc giai
    đoạn 2006 – 2010: Vấn đề môi trường trong phát triển xã
    hội và quản lý phát triển xã hội ở nước ta đến năm 2020.
    Như chúng ta biết môi trưòng (bao gồm cả tài nguyên
    thiên nhiên) thuộc hệ thông tự nhiên, tồn tại và vận động
    theo các quy luật tự nhiên và hệ thốhg xã hội tồn tại và vận
    động theo các quy luật xã hội. Đây là nhận thức đầu tiên để
    con ngưòi tìm hiểu, nghiên cứu về mối quan hệ tương tác
    giữa môi trường tự nhiên và phát triển xã hội và từ đó xác
    định những vâii đề trong quản lý quá trình phát triển xã
    hội trong mối quan hệ vối việc khai thác sử dụng hỢp lý, có
    hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt
    và bảo vệ, cải thiện môi trường sống đang bị ô nhiễm
    nghiêm trọng hiện nay trên phạm vi toàn cầu, trong đó có
    Việt Nam. Đó chính là nội dung cơ bản của cuốn sách này.
    Khi nghiên cứu môiì quan hệ giữa môi trường tự nhiên
    và tiến trìiứi phát triển xã hội, những nhà khoa học đã
    làm rõ một cách tổng quát rằng tài nguyên môi trưòng,
    một mặt là cơ sở nền tảng của sự phát triển xã hội, bao

  13. 16 Vấn đ ế môi trường trong phát triển…

    gồm phát triển kinh tế và các lĩnh vực xã hội ngoài kinh
    tế, mặt khác tài nguyên môi trường là bộ phận cấu thành
    của một hệ thống kinh tế – xã hội nhất định. Do đó, chúng
    luôn chịu sự tác động của con người, của xã hội, chịu sự chi
    phw của các quy luật vận động, phát triển của hệ thốhg
    kinh tế xã hội. Khi nghiên cứu kỹ nội dung của mối quan
    hệ giữa môi trưòng tự nhiên và phát triển xã hội trong
    những kiểu tể chức xã hội khác nhau: xã hội nguyên thủy,
    xã hội nông nghiệp, xã hội công nghiệp, và xã hội hậu công
    nghiệp, cuốn sách đã rút ra kết luận rằng phương thức sản
    xuất là cái chỉnh thể quyết định trình độ phát triển và bản
    chất của một xã hội nhất định, đồng thòi là cái quyết định
    bản chất của mối quan hệ giữa con người, xã hội và tụ
    nhiên. Vì thế, quản lý phát triển xã hội trong mối quan hệ
    với vấh đề môi tnlòng, tnlóc hết và quan trọng nhất là
    quản lý cách thức hay phương thức tổ chức sản xuất của
    xã hội.
    Một phương thức sản xuất như thế đã được loài ngưòi
    phát hiện ra, đó là phương thức phát triển bển vững. Phát
    triển bền vững ỉà phưdng thức phát triển mà trong đó kinh
    tế tăng trưỏng nhanh và lâu bền, xã hội tiến bộ, công bằng;
    môi trường được duy trì, bảo vệ và tái sản xuất vói những
    giá trị thích ứng.
    Tiếp đến cuốn sách đã dành một chương lốn trình bày
    kết quả nghiên cứu thực trạng những vấh đề môi trưòng
    và tác động của chúng đến phát triển kinh tế xã hội và
    quản ỉý phát triển xã hội ỗ nưốc ta trong thời kỳ đổi mới
    vừa qua. Những kết quả nghiên cứu đó cho thấy, sau hơn
    20 nảm thực hiện cồng cuộc đổi mới kinh tế – xã hội dc

  14. Lòttụa____________________________________________________________ 17

    Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xưống và lãnh đạo, nền
    kinh tê Việt Nam đã chuyển đổi thành công từ mô hình kế
    hoạch hoá tập trung, phi thị trường sang mô hình kinh tế
    thị trưòng định hưóng xã hội chủ nghĩa dưới sự quản lý
    của nhà nước. Nhò đó tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm
    quốc nội (GDP) không ngừng tăng lên. GDP bình quân đầu
    người đã đạt trên I.IOOUSD vào năm 2010. Và kết quả
    tổng hỢp là Việt Nam đã chuyển đưỢc vị trí từ nhóm các
    nưóc nghèo nhất th ế giới lên vị trí các nưóc có mức thu
    nhập trung bình thấp.
    Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh đạt được
    trong mô hmh tăng trưỏng dựa chủ yếu vào khai thác và
    sử dụng nhiều tài nguyên thiên nhiên, lao động rẻ và vốh
    nhằm vào tăng trưỏng kinh tế mà không quan tâm đầy đủ
    đến việc sử dụng hỢp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường
    đã dẫn đến tình trạng tàn phá đến mức huỷ diệt một số
    loại tài nguyên như tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng
    sản, v.v…; môi trường không khí, rác thải ỏ cả đô thị và
    nông thôn bị ô nhiễm nghiêm trọng. Trong khi đó, việc
    quản lý nhà nưóc đối vói tài nguyên môi trường còn quá
    nhiều bất cập: thiếu chế tài mạnh để thực hiện luật, bộ
    máy quản lý chưa đủ mạnh để kiểm soát việc thực thi luật
    pháp về bảo vệ môi trường. Vì thế, việc quản lý nhà nưóc
    đã không giải quyết được vấn đề tài nguyên bị tàn phá,
    môi trường bị ô nhiễm nặng nề do mô hình phát triển kinh
    tế bất hỢp lý gây ra.
    Cuốỉ cùng, cuốn sách đã dành một phần đáng kể để dự
    báo sự biến động của môi trường và tác động của những
    biến đổi đó đến phát triển kinh tế – xã hội ỏ nưóc ta đến

  15. 18 Vấn để môi trưởng trong phát triển…

    năm 2020 và đề xuất một sô” quan điểm và giải pháp vĩ mô
    cũng như vi mô có tính khả thi nhằm quản lý sự phát triển
    xã hội theo hướng bển vững ở nưốc ta thích ứng với những
    biến đổi của môi trường đã, đang diễn biến phức tap trong
    những năm tới.
    Nhân dịp xuất bản cuốn sách này, chúng tôi xin gửi lời
    cám ơn chân thành tâi Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn
    phòng các chương trình khoa học trọng điểm cấp nhà nưốc
    giai đoạn 2006 – 2010, Ban chủ nhiệm chương trình khoa
    học cấp nhà nưóc KX02/06-10, Viện nghiên cứu Môi trường
    và Phát triển bền vững thuộc Viện Khoa học xã hội Việt
    Nam và Nhà xuất bản Khoa học xã hội đã giúp đỡ, hỗ trỢ
    về mọi mặt để chúng tôi hoàn thành công việc nghiên cứu
    đề tài và biên soạn cuốn sách này.
    Vấn đề môi tníòng trong phát triển xả hội và quản lý
    phát triển xã hội là một chủ đề nghiên cứu rộng lớn về quy
    mô, phức tạp về nội dung, trong khi trình độ, năng lực của
    những ngưòi nghiên cứu là có hạn, vì thế, chắc chắn cuổh
    sách không tránh khỏi những thiếu sót, bất cập. Chúng tôi
    chân thành mong được bạn đọc góp ý để các lần xuất bản
    sau hoàn thiên hơn.

    TM. Tập th ê tác giả
    PGS. TS. Hà H uy Thành

  16. Chương I

    MỘT SỐ VẨN ĐỀ LÝ LUẬN c ơ BẢN
    VỀ MỐI QUAN HỆ TUƠNG TÁC
    GIỮA MÔI TRUỜNG T ự N H IÊ N
    V À S ự P H Á T T R Ể N X Ã HỘI
    V À Q U Ả N LÝ Sự P H Á T T R Ể N xã hội

    TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

    1.1. NHỦNG KHÁI NIỆM THEN CHỐT

    Chủ đề của cuốn sách là đánh giá những tác động của
    môi trường đến sự phát triển xã hội và quản lý sự phát
    triển xã hội ở nưâc ta trong thời kỳ đổi mới vừa qua, trên
    cơ sở đó đề xuất các giải pháp quản lý phát triền xã hội
    trong mối quan hệ với sự biến đổi môi trường à nước ta
    đến năm 2020.
    Để thấu đáo hiểu được nhũng vấh đề đó, thì một cách
    logic và biện chứng, cần thiết phải xác định rõ nội hàm của
    các khái niệm hay các phạm trù liên quan. Các khái niệm
    được xác định ở đây gồm:
    – Môi trường và vấn đề môi trường;
    – Xã hội và phát triển xã hội;
    – Quản lý phát triển xã hội;

  17. 20 Vấn để môi ưuởng trong phát triển…

    Đặc biệt, cần thấu hiểu các mối quan hệ tương tác qua
    lại griữa phát triển xã hội và vấn đề môi trưòng, giữa quản
    lý phát triển xã hội và vấn đề môi trưòng cũng như mối
    tương quan giữa bộ ba: phát triển xã hội – quản ỉý phát
    triển xã hội – vấíi đề môi trưòng.

    I .l . l . Môi trư ờ n g

    Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về môi trường khác
    nhau tùy thuộc vào mục tiêu nghiên cứu.
    – Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2005 của Việt Nam
    định nghĩa: “Môi trưòng bao gồm các yếu tô’ tự nhiên và
    vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưỏng đến
    đòi sấng, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người.
    Thành phần môi trưòng theo định nghĩa này là các yếu tôT
    vật chất tự nhiên tạo thành môi trường như đất, nước,
    không khí, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình
    thái vật chất khác”.‘
    – Bách khoa toàn thư về môi trưòng (năm 1994) đưa ra
    định nghĩa: “Môi trưòng là tổng thể các thành tố sinh thái
    tự nhiên, xã hội – nhân vản và các điều kiện khác tác động
    trực tiếp hay gián tiếp lên sự phát triển, lên đời sống và
    các hoạt động của con ngưồi trong thòi gian bất kỳ^^.
    – Theo định nghĩa của UNESCO (1981) thì môi trường
    của con người bao gổm toàn bộ các hệ thống tự nhiên và

    1. L u ật Bảo vệ môi trường năm 2005, tr. 1.
    2. D ẫn theo Lê V ăn Khoa và n h iều ngưòi khác: M ô i trường và ph át
    triển bền vững, Nxb Giáo dục, H à Nội 2009, tr. 7.

  18. Chuơng I: Một số vấn để lý luận cơ bản… 21

    các hệ thốhg do con người tạo ra, những cái hữu hình và vô
    hinh (tập quán, niềm tin…) trong đó con người sống và lao
    động, họ khai thác tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo
    nhằm thỏa mãn các nhu cầu của mình.*
    – ở ý nghĩa tổng quát nhất, “Môi trường’ (của một đôĩ
    tưỢng bất kỳ) là tất cả những gì ở ngoài phạm vi đối tương
    đó hay chính xác hơn là tất cả những g ì không thuộc về đối
    tượng đó”. Chẳng hạn như môi trưòng của cơ thể con người
    là tất cả những ^ bao quanh cđ thể con ngưòi hay là tất cả
    những ^ không thuộc về cđ thể con người, bao gồm: thế
    giới vật chất vô cơ, vô sinh (môi trưòng tự nhiên), thế giói
    vật chất nhân tạo (kết cấu hạ tầng kinh tế – kỹ thuật), thế
    giâi vật chất hữu cơ, hữu sinh tức là thế giới động thực vật
    (môi trường sinh thái hay sinh quyển), thế giói đòi sống xã
    hội (môi trưòng xă hội hay xã hội quyển)^….
    Sự phân loại môi trường ra thành môi trưòng tự nhiên
    và môi trường xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với chủ đề
    nghiên cứu về phát triển xã hội và quản lý phát triển xã
    hội. Mặc dù vậy, ở đây chúng ta sẽ chú trọng các vấn để
    môi trường tự nhiên trong tương quan với phát triển xã hội
    và quản lý phát triển xã hội. Tuy nhiên, các vấn đề môi
    trường xã hội trong những trường hỢp cần thiết và hợp
    logic sẽ không bị bỏ qua. Dưới đây chúng ta sẽ xem xét kỹ
    hơn những vấn đề của môi trường tự nhiên.

    1. S á ch đ ã d ẫ n , tr. 8.
    2. Tô Duy Hợp, chuyên đề: Một số vấn đề lý luận cơ bản tro n g
    nghiên cứu đề tài. “Van đ ề m ôi trường tro n g p h á t triể n xã h ộ i và
    quản lý p h á t triển xã hội ở V iệt N am đến năm 2020T, 6/2010.

  19. 22 Vấn đ é môi trường ừong phát triển…

    Khái niệm môi trường ở đây là thế giới tự nhiên song
    không phải là thế giới tự nhiên nói chung, bất kỳ, vô hạn,
    vô tận mà là thế giới tự nhiên đặt trong quan hệ mật thiết
    với sinh hoạt sốhg của con ngưòi và sự phát triển của xã
    hội loài người.
    Nếu xem xét môi trường tự nhiên từ chức năng của nó,
    trong quan hệ vói sinh hoạt sốhg của con người và sự phát
    triển xã hội loài người, thì môi trường là một hệ thống có
    những chức năng sau:
    i) Môi trường, trưóc hết là một hệ sinh quyển, khí quyển,
    nhiệt quyển, sinh thái làm thành môi trường sống, không
    gian sống cần thiết cho sự sấng tự nhiên của con ngưòi.
    ii) Môi trường là nơi chứa đựng các nguồn tài nguyên
    làm thành đối tượng trong việc sản xuất ra của cải vật
    chất, ở khía cạnh kinh tế, tài nguyên là nguồn lực và là
    một hình thái tài sản tự nhiên.
    iii) Môi trường là không gian chúa đựng và phân hủy
    phế thải của quá trình sản xuất và quá trình sinh hoạt
    riêng của con người.
    Từ những chức năng trên, ta có thể xác định những
    tính chất chủ yếu của môi trưòng: 1) Môi trường trước hết
    là môi trường tự nhiên, đó là môi sinh với sinh quyển, sinh
    thái, và tài nguyên thiên nhiên. Đây là những yếu tô thuộc
    giới tự nhiên, con ngưòi không tạo ra được và là những yếu
    tô” nền tảng trên đó hình thành, phát triển sự sông. 2) Môi
    trường tự nhiên có tính chất toàn cầu và tính chất vũ trụ.
    Một mặt, môi trường vừa có tính chất vô hạn của thế giới
    thiên nhiên và vũ trụ, vừa mang tính hữu hạn của thiên

Download tài liệu Vấn đề môi trường trong phát triển xã hội theo hướng bền vững ở Việt Nam: Phần 1 File Word, PDF về máy