[Download] Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012 – Tải về File Docx, PDF

Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012

Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012
Nội dung Text: Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012

Download


Tổng luận này trình bày đánh giá, xếp hạng các quốc gia theo các thứ bậc từ bậc cao, trung bình cao, đến trung bình thấp và bậc thấp về bẩy lĩnh vực chính sách đổi mới then chốt với 84 chỉ số phụ liên quan. Có 55 quốc gia trên thế giới được đánh giá xếp hạng, trong đó có Việt Nam.

Bạn đang xem: [Download] Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012 – Tải về File Docx, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải tài liệu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012 File Docx, PDF về máy

Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012

  1. Bảng các chữ viết tắt

    APEC Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương
    BRIC Braxin, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc
    CNTT-TT Công nghệ thông tin và truyền thông
    GDP Tổng sản phẩm quốc nội
    FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài
    SHTT Sở hữu trí tuệ
    MNC Công ty đa quốc gia
    NC&PT Nghiên cứu và phát triển
    NTB Hàng rào phi thuế quan
    OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế
    STEM Khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học
    TFP Năng suất yếu tố tổng hợp
    TRIPS Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu
    trí tuệ
    USTR Văn phòng đại diện thương mại Mỹ
    WB Ngân hàng thế giới
    WEF Diễn đàn kinh tế thế giới
    WTO Tổ chức thương mại thế giới

    1

  2. TỔNG QUAN CHÍNH SÁCH ĐỔI MỚI SÁNG TẠO
    TOÀN CẦU NĂM 2012

    LỜI GIỚI THIỆU
    Đổi mới sáng tạo – là sự cải tiến hay sáng tạo ra những sản phẩm, quy trình, dịch vụ,
    mô hình kinh doanh hay mô hình tổ chức hoàn toàn mới, được coi là động lực chính
    của tăng trưởng kinh tế. Đổi mới sáng tạo (gọi tắt là đổi mới) không phải là cái tự
    nhiên đến như lộc trời ban cho, và đó cũng không phải là điều mà các nhà hoạch định
    chính sách không thể tác động. Nói đúng hơn, các quốc gia cần phải đặt ra các chính
    sách đổi mới hiệu quả nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo để phát triển nền
    kinh tế nước mình. Chính sách đổi mới sáng tạo quốc gia không chỉ dựa trên chính
    sách khoa học và thúc đẩy phát triển sản phẩm công nghệ cao, mà nó còn cần chú
    trọng vào nâng cao năng suất lao động trong toàn bộ các ngành thuộc nền kinh tế. Các
    nước thực hiện các chiến lược đổi mới hiệu quả là sự kết hợp một loạt các chính sách,
    liên quan đến kỹ năng, nghiên cứu khoa học, công nghệ thông tin và truyền thông,
    thuế, thương mại, sở hữu trí tuệ, mua sắm công, các tiêu chuẩn và quy định theo một
    phương thức hợp nhất được thiết kế để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bằng đổi mới. Các
    quốc gia sẽ không thể đạt được tỷ lệ đổi mới cao một cách bền vững nếu chính phủ
    không thực hiện một phạm vi rộng các chính sách tạo năng lực đổi mới nhằm tạo ra
    các điều kiện cho các tổ chức trong cả nước có thể đổi mới sáng tạo thành công.
    Để phản ánh thành tích thực hiện của các quốc gia về chính sách đổi mới sáng tạo,
    dựa trên Báo cáo về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu 2012 của Quỹ Công nghệ thông
    tin và đổi mới (ITIF) và Quỹ Kauffman (Kauffman Foundation), Cục Thông tin
    KH&CN Quốc gia biên soạn và giới thiệu với độc giả “Tổng quan chính sách đổi
    mới sáng tạo toàn cầu năm 2012”. Công trình nghiên cứu này đánh giá, xếp hạng các
    quốc gia theo các thứ bậc từ bậc cao, trung bình cao, đến trung bình thấp và bậc thấp
    về bẩy lĩnh vực chính sách đổi mới then chốt với 84 chỉ số phụ liên quan. Có 55 quốc
    gia trên thế giới được đánh giá xếp hạng, trong đó có Việt Nam.

    Xin trân trọng giới thiệu cùng độc giả.

    CỤC THÔNG TIN KH&CN QUỐC GIA

    2

  3. I. VAI TRÒ CỦA ĐỔI MỚI SÁNG TẠO ĐỐI VỚI GIA TĂNG NĂNG
    SUẤT TỔNG THỂ
    55 nước được phân tích đánh giá trong báo cáo này gồm có tất cả các quốc gia
    thành viên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), tất cả các nước thành
    viên EU, và 19 trong số 21 nền kinh tế thuộc Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái
    Bình Dương (APEC), và một số quốc gia đang phát triển lớn như Achentina, Braxin,
    Ấn Độ và Nam Phi. Theo Hệ thống phân loại thu nhập của Ngân hàng Thế giới, 36
    trong số 55 quốc gia này là các nước thu nhập cao, 15 nước có thu nhập trung bình cao
    và bốn nước gồm Ấn Độ, Inđônêxia, Philipin và Việt Nam là các nước thu nhập trung
    bình thấp.
    Báo cáo này đánh giá các nước dựa trên thế mạnh của họ về bẩy lĩnh vực chính sách
    then chốt sau:
    1. Các chính sách tiếp cận thị trường mở và không phân biệt đối xử, chính sách đầu
    tư trực tiếp nước ngoài:
    2. Chính sách khoa học, nghiên cứu và phát triển (NC&PT) thúc đẩy đổi mới;
    3. Sự mở cửa đối với cạnh tranh trong nước và sự gia nhập của công ty mới;
    4. Các chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ có hiệu lực;
    5. Chính sách số tạo khả năng triển khai mạnh mẽ các ứng dụng công nghệ thông
    tin và truyền thông (CNTT-TT);
    6. Chính sách mua sắm công mở và minh bạch;
    7. Sự mở cửa đối với nhập cư kỹ năng cao.

    Điểm số xếp hạng các nước được tính dựa trên thành tích thực hiện của từng nước
    theo một loạt các chỉ tiêu phụ then chốt liên quan đến từng lĩnh vực chính sách cốt lõi.
    Về tổng thể, công trình nghiên cứu đã đánh giá tất cả là 84 chỉ tiêu phụ theo bẩy lĩnh
    vực chính sách chủ chốt nêu trên .
    Bẩy lĩnh vực chính sách nói trên được tính điểm như sau: thương mại, khoa học và
    NC&PT, và chính sách số, mỗi lĩnh vực được đánh giá 17,5% trong tổng điểm; bảo hộ
    quyền sở hữu trí tuệ và cạnh tranh trong nước, mỗi lĩnh vực được tính 15%; mua sắm
    công 10%; và nhập cư kỹ năng cao được tính 7,5% (xem bảng 1). Các nước được sắp
    xếp theo bẩy lĩnh vực chính sách đổi mới sáng tạo cốt lõi và sau đó được tính gộp lại
    để có một xếp hạng tổng thể phản ánh năng lực chính sách đổi mới sáng tạo của từng
    quốc gia.

    3

  4. Bảng 1: Điểm số tối đa của từng lĩnh vực chính sách đổi mới sáng tạo cốt lõi theo
    phương pháp tính điểm tổng thể
    Các lĩnh vực chính sách then chốt Điểm số tối đa
    Thương mại và FDI 17,5%
    Khoa học và NC&PT 17,5%
    Cạnh tranh thị trường nội địa 15,0%
    Quyền sở hữu trí tuệ 15,0%
    Công nghệ số/thông tin và truyền thông 17,5%
    Mua sắm công 10,0%
    Nhập cư kỹ năng cao 7,5%

    Các quốc gia phát triển chiếm thứ hạng cao về năng lực chính sách đổi mới. Tuy
    nhiên, đối với các quốc gia châu Âu, chỉ có các nước thuộc Bắc và Tây Âu gồm Áo,
    Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hà Lan, Nauy, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Anh chiếm
    thứ hạng cao. Các nền kinh tế thuộc châu Á chiếm thứ hạng cao gồm có Đài Loan,
    Hồng Kông, Nhật Bản và Singapo. Canađa và Mỹ đều là những nước chiếm vị trí cao,
    cũng như Ôxtrâylia và Niu Zilân. Hầu như tất cả các nước/nền kinh tế này đều được
    xếp vào hai thứ hạng bậc cao đầu tiên, ngoại trừ trường hợp Đài Loan và Nhật Bản
    được xếp hạng trung bình thấp về chính sách thương mại; Niu Zilân xếp hạng trung
    bình thấp về chính sách khoa học và NC&PT; và Pháp được xếp vào hạng trung bình
    thấp về cạnh tranh trong nước.
    Các quốc gia châu Âu còn lại chủ yếu được xếp vào hai thứ hạng trung bình, trong
    đó có các quốc gia thuộc Trung và Nam Âu, cũng như các nước châu Á gồm Trung
    Quốc, Ấn Độ, Malaixia và Hàn Quốc. Hai quốc gia thuộc vùng Trung Đông cũng
    được xếp hạng bậc trung, với Ixrael có thứ hạng bậc cao và Thổ Nhĩ Kỳ được xếp vào
    bậc trung. Các nước Nam Mỹ gồm có Braxin và Chi lê chiếm vị trí cao nhất trong xếp
    hạng trung bình thấp. Nam Phi cũng nằm trong xếp hạng trung bình thấp.
    Duy nhất chỉ có một nước châu Âu nằm trong xếp hạng trung bình thấp đó là nước
    Nga, có số điểm thấp hơn mức trung bình về hầu như tất cả các lĩnh vực, ngoại trừ
    chính sách khoa học và NC&PT. Nhiều nước đang phát triển thuộc châu Á nằm ở thứ
    hạng thấp, trong đó có Inđônêxia, Philipin, Thái Lan và Việt Nam. Mêhico cũng là
    nước được đánh giá có thứ hạng thấp, cũng như các nước Nam Mỹ là Achentina và

    4

  5. Pêru. Nga được xếp hạng trung bình cao về chính sách khoa học và NC&PT, và
    Philipin được xếp hạng trung bình cao về chính sách nhập cư kỹ năng cao.
    Các đánh giá xếp hạng trên có ý nghĩa quan trọng, bởi vì trong một nền kinh tế toàn
    cầu hóa, đổi mới sáng tạo là động lực cơ bản của tăng trưởng kinh tế, và các nước có
    thể không đạt được tốc độ đổi mới cao một cách bền vững nếu chính phủ các nước đó
    không thực hiện một phạm vi rộng các chính sách thúc đẩy, tạo điều kiện đổi mới
    nhằm tạo nên điều kiện thuận lợi cho các tổ chức thuộc nền kinh tế, cho dù là các
    doanh nghiệp tư nhân, các cơ quan nhà nước hay các tổ chức phi lợi nhuận, có thể đổi
    mới thành công. Trong phần này của tổng quan đề cập đến tầm quan trọng của đổi mới
    và những con đường tăng trưởng kinh tế tối ưu thông qua việc áp dụng đổi mới sáng
    tạo.

    1. Định nghĩa đổi mới sáng tạo
    Đổi mới sáng tạo (còn gọi là đổi mới – tiếng Anh là innovation) đã trở thành động
    lực chính của sự vững mạnh kinh tế và khả năng cạnh tranh quốc gia, và điều này giải
    thích tại sao các quốc gia đều tham gia vào cái gọi là “cuộc chạy đua vì ưu thế đổi mới
    toàn cầu”. Hầu hết mọi người đều cho rằng đổi mới chỉ mang khía cạnh công nghệ tạo
    ra các sản phẩm mới nổi bật, như iPad của hãng Apple, PlayStation của Sony, hay 3-D
    HDTV của Samsung, hay các máy móc và thiết bị tiên tiến như thiết bị laze và máy
    công cụ điều khiển bằng máy tính điện tử. Một số khác cho rằng đổi mới chỉ gắn liền
    với các hoạt động NC&PT được tiến hành tại các trường đại học, các phòng thí
    nghiệm trọng điểm quốc gia, hay các doanh nghiệp.
    Quan niệm trên còn quá hạn chế bởi đổi mới sáng tạo bao hàm ý nghĩa rộng hơn
    nhiều. Theo định nghĩa của OECD, đổi mới sáng tạo là “thực hiện một sản phẩm mới
    hay một sự cải tiến đáng kể (đối với một loại hàng hóa hay dịch vụ cụ thể), một quy
    trình, phương pháp marketing mới, hay một phương pháp tổ chức mới trong thực tiễn
    kinh doanh, tổ chức nơi làm việc, hay các mối quan hệ đối ngoại”. Điểm then chốt ở
    đây là, đổi mới có thể mang cả khía cạnh công nghệ và phi công nghệ. Trên thực tế,
    đổi mới “phi công nghệ” ít nhất cũng có tầm quan trọng như các đổi mới công nghệ,
    mặc dù các hoạt động đổi mới thường có giá trị nhất khi chúng phối hợp cả các thành
    phần công nghệ lẫn phi công nghệ. Ngoài ra, trong các lĩnh vực phi thương mại, đổi
    mới cũng có tầm quan trọng tương đương, nếu không nói là hơn, so với lĩnh vực
    thương mại. Một số công trình nghiên cứu về hoạt động đổi mới sáng tạo tại các công
    ty hàng đầu thế giới cho thấy, các nỗ lực đổi mới chủ yếu chú trọng vào các đặc điểm

    5

  6. kỹ thuật của sản phẩm hay dịch vụ có thể dễ dàng sao chép hay bắt chước, dẫn đến sự
    thúc ép thương mại hóa, trong khi các hoạt động đổi mới về mô hình kinh doanh hay
    các chuỗi giá trị lại bền vững hơn và khó bắt chước. Trên thực tế, qua khảo sát 500
    công ty của Mỹ được tạp chí Fortune bình chọn cho thấy, trong giai đoạn từ năm 1989
    đến 1999, chỉ riêng 2% các dự án đổi mới đã tạo ra giá trị xấp xỉ 90% tổng giá trị được
    tạo nên bởi các nỗ lực đổi mới sáng tạo của các công ty này.
    Xem xét các chính sách CNTT-TT cho thấy, các nỗ lực đổi mới trong lĩnh vực công
    nghệ thông tin và truyền thông có thể sáng tạo ra các mô hình kinh doanh mới, mà
    nhiều mô hình trong đó trước đây không thể thực hiện được do thiếu CNTT-TT ví dụ
    như Internet, mang lại những giá trị to lớn cho các doanh nghiệp, khách hàng, và cả xã
    hội. Trên thực tế, ITIF ước tính rằng, lợi ích kinh tế toàn cầu hàng năm của Internet
    thương mại tương đương 2 nghìn tỷ USD, còn lớn hơn cả doanh thu toàn cầu của các
    lĩnh vực y tế, đầu tư vào năng lượng tái tạo, và đầu tư của chính phủ vào NC&PT gộp
    lại. Thực sự là có một sự liên kết lẫn nhau ngày càng tăng giữa đổi mới công nghệ và
    đổi mới mô hình kinh doanh, với các công nghệ mới tạo khả năng cho các mô hình
    kinh doanh mới (như bộ nhớ số giá rẻ và băng thông rộng tốc độ cao cho phép iTunes
    lưu âm nhạc online) và ngược lại các mô hình kinh doanh mới lại đặt ra yêu cầu đối
    với các đổi mới công nghệ mới để có thể cạnh tranh được trên thị trường. Hơn nữa, xu
    thế này chỉ ra vai trò ngày càng quan trọng hơn của dịch vụ trong hoạt động đổi mới.
    Tại các quốc gia thuộc OECD, các ngành dịch vụ chiếm khoảng ba phần tư GDP (và
    thậm chí với tỷ trọng còn lớn hơn nếu tính về việc làm), các nước cũng như các doanh
    nghiệp cần tập trung vào đổi mới trong lĩnh vực dịch vụ ít ra là cũng phải tương đương
    với lĩnh vực sản phẩm. Và do có nhiều loại dịch vụ ngày càng có xu hướng không
    thương mại quốc tế (non-tradable), các quốc gia có thể đạt được giá trị cao nhất bằng
    cách chú trọng vào các ngành phi thương mại quốc tế ít nhất cũng phải tương đương
    với các ngành buôn bán được (tradable).
    Hoạt động đổi mới sáng tạo được tiến hành thông qua nhiều hình thức, đó là các sản
    phẩm, dịch vụ, các quy trình sản xuất hay kinh doanh (đối với hàng hóa hay dịch vụ),
    các mô hình tổ chức, mô hình kinh doanh, và đổi mới xã hội (đổi mới được định
    hướng trực tiếp vào những lợi ích xã hội cụ thể). Bên trong những khía cạnh này, đổi
    mới có thể xuất hiện tại các điểm khác nhau trong quá trình, bao gồm các giai đoạn
    như khái niệm, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao (sự chuyển hướng của công nghệ
    đến tổ chức sản xuất), sản xuất và triển khai, hay sử dụng thị trường. Hình 1 dưới đây
    cho thấy các chiều của cơ hội đổi mới tiềm năng trong “chuỗi giá trị đổi mới”.

    6

  7. Giai đoạn phát triển

    Khái NC&PT Chuyển Sản xuất/ Sử dụng
    Đổi Mới

    niệm giao triển khai

    Sản phẩm
    Dịch vụ
    Hình

    Quy trình sản xuất
    Loại

    Mô hình tổ chức
    Mô hình kinh doanh

    Hình 1: Chuỗi giá trị đổi mới

    Để đạt được hiệu quả cao nhất, hoạt động đổi mới của các nước cần bám sát ở tất cả
    các mắt xích trong chuỗi giá trị đổi mới, trong tất cả các loại hình đổi mới và dọc theo
    tất cả các giai đoạn phát triển. Một trong những sai lầm lớn nhất các nước có thể mắc
    phải trong các chiến lược đổi mới của mình, đó là họ định nghĩa đổi mới theo nghĩa
    quá hẹp. Trên thực tế, nhiều nước (và công ty) chú trọng các hoạt động đổi mới chỉ
    vào các sản phẩm, và thậm chí là chỉ tập trung vào loại hình sản phẩm có thể buôn bán
    được (tức là có thể xuất khẩu) trên các thị trường quốc tế. Một số nước khác lại chỉ tập
    trung vào việc có được quyền sở hữu trí tuệ về một sản phẩm đổi mới để sau đó phát
    triển, chế tạo và xuất khẩu sản phẩm đó.
    Thực sự là, việc xây dựng các nền kinh tế dựa trên năng suất cao, giá trị gia tăng
    cao, các ngành dựa vào xuất khẩu như công nghệ cao hay các ngành chế tạo công
    nghiệp hàm lượng vốn cao, có vẻ như là con đường mà các quốc gia như Trung Quốc,
    Inđônêxia, Malaixia, Nga, và các nước khác đang tuân theo, theo gương Nhật Bản và
    các “Con hổ châu Á” gồm nền kinh tế nhỏ Đài Loan, Hồng Kông, Hàn Quốc và
    Singapo. Các nước nền kinh tế này tập trung phần lớn nỗ lực đổi mới của mình vào
    việc hỗ trợ cho ngành chế tạo và xuất khẩu các sản phẩm thương mại quốc tế, trong
    khi nói chung ít chú trọng đến các ngành dịch vụ trong nước. Đây là điều không thích
    hợp với các nước, bởi vì các chiến lược tăng trưởng dựa vào xuất khẩu bỏ qua một
    phạm vi rộng các cơ hội đổi mới trong lĩnh vực dịch vụ, về mô hình kinh doanh, và mô
    hình tổ chức không được khai thác, trong khi thực tế là ở hầu hết các quốc gia, đặc biệt

    7

  8. là các nước lớn và trung bình, khu vực phi thương mại lớn hơn một cách đáng kể so
    với khu vực thương mại.

    2. Tầm quan trọng của đổi mới
    Trong những năm gần đây, nhiều nhà kinh tế học đi đến kết luận rằng không hẳn là
    sự tích lũy vốn, mà là đổi mới sẽ chi phối tăng trưởng kinh tế dài hạn của các nước.
    Như OECD đã nhận định: “Một tác nhân chi phối phần lớn sự tăng trưởng kinh tế và
    sự gia tăng mức sống trong thời kỳ sau Chiến tranh thế giới thứ II, đó là những tiến bộ
    nhanh chóng về công nghệ và đổi mới”. Bộ Thương mại Mỹ ước tính rằng, đổi mới
    công nghệ đóng góp đến 75% tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ kể từ Chiến tranh thế
    giới thứ II. Trong một nghiên cứu có tầm ảnh hưởng mạnh về 98 các quốc gia phát
    triển và đang phát triển, Klenow và Rodriguez-Clare1 đã phát hiện thấy rằng có đến
    90% gia tăng thu nhập bình quân đầu người phát sinh từ đổi mới.
    Thực vậy, đổi mới chi phối tăng trưởng kinh tế, tăng trưởng việc làm, và tăng
    trưởng tiền lương thông qua chi phối tăng năng suất, trọng tâm của mọi vấn đề. Như
    OECD đã phát hiện trong một khảo sát chính thức các nghiên cứu về năng suất và việc
    làm như sau:
    “Công nghệ vừa triệt tiêu và vừa tạo ra việc làm. Nhìn chung, nó xóa bỏ những việc
    làm lương thấp và năng suất thấp, trong khi tạo nên những công việc sinh lợi hơn, kỹ
    năng cao hơn, và được trả lương cao hơn. Về mặt lịch sử, tác dụng tạo thu nhập của
    các công nghệ mới đã được chứng tỏ mạnh hơn so với các tác động thay thế lao động:
    sự tiến bộ công nghệ đi kèm với, không chỉ sản lượng và năng suất cao hơn, mà còn cả
    việc làm tổng thể cao hơn”.
    Ngoài ra, OECD đã chỉ ra rằng các ngành công nghiệp sử dụng công nghệ có năng
    suất và tăng trưởng việc làm cao hơn mức trung bình nếu so với các ngành sử dụng ít
    công nghệ.
    Hơn nữa, hoạt động đổi mới mang lại những lợi ích đáng kể về mặt xã hội, ngoài
    những ích lợi mà nhà đổi mới gặt hái được. Các nhà nghiên cứu ước tính rằng, các nhà
    đổi mới hấp thụ được chỉ 4% tổng lợi ích xã hội từ những đổi mới của họ; phần còn lại
    lan tỏa sang các công ty khác và phổ biến đến toàn thể xã hội. Và Mansfield2 đã phát
    1
    Peter J. Klenow and Andrés Rodríguez-Clare, “The Neoclassical Revival in Growth Economics: Has It Gone
    Too Far?,” NBER Macroeconomics Annual 1997 12 (1997): 73-103.
    2
    Edwin Mansfield, “Academic Research and Industrial Innovation: An Update of Empirical Findings”,
    Research Policy 26, no. 7-8 (1998): 773-776.

    8

  9. hiện ra rằng, tỷ suất lợi nhuận xã hội từ đầu tư vào nghiên cứu hàn lâm (theo khía cạnh
    tác động của chúng đến sự phát triển sản phẩm và quy trình trong các công ty Mỹ) có
    giá trị ít nhất là 40%.
    Cuối cùng, đổi mới đóng một vai trò trung tâm trong việc cải thiện chất lượng sống
    của các công dân. Đổi mới đã và dường như sẽ vẫn tiếp tục là điều không thể thiếu để
    giúp các xã hội giải quyết các thách thức khó khăn, như phát triển các nguồn lương
    thực và năng lượng bền vững, cải tiến giáo dục, đối phó với biến đổi khí hậu, đáp ứng
    các nhu cầu của dân số gia tăng và già hóa, đưa hàng tỷ người thoát ra khỏi cảnh
    nghèo đói, và đạt được sự thịnh vượng chung và bền vững toàn cầu.
    Đổi mới đạt được những tác động đáng kể đó chủ yếu là do nó tạo ra khả năng thực
    hiện được những cải tiến về năng suất, điều cốt lõi của tăng trưởng kinh tế, với làn
    sóng tăng năng suất hiện nay trên toàn thế giới đang bị tác động mạnh mẽ bởi đổi mới
    trong lĩnh vực CNTT-TT. Trên thực tế, một số nhà kinh tế đã xác định CNTT-TT như
    một “công nghệ đa năng” đóng một vai trò quan trọng trong đổi mới và năng suất. Ví
    dụ như việc sử dụng (trái ngược với sản xuất) CNTT-TT đóng góp đến hai phần ba
    tăng trưởng năng suất yếu tố tổng (TFP) tại Mỹ trong giai đoạn từ 1995 đến 2002 và
    quyết định gần như tất cả sự tăng trưởng về năng suất lao động. OECD đã phát biểu
    rằng, khả năng đổi mới gia tăng cùng với cường độ sử dụng CNTT-TT, và điều này là
    đúng đối với cả các công ty chế tạo và dịch vụ, và đối với các hình thức đổi mới khác
    nhau. Thực vậy, CNTT-TT có thể được gọi là “siêu tư bản” có tác động đến năng suất
    lao động của công nhân cao hơn gấp ba đến năm lần so với tư bản phi CNTT-TT.
    CNTT-TT là động lực tăng trưởng chính tại các nước phát triển cũng như đang phát
    triển. Sử dụng CNTT-TT tại Canađa gắn liền với năng suất lao động cao hơn trong các
    ngành công nghiệp áp dụng nó. Cononlly và Fox3 đã phân tích tác động của nguồn vốn
    CNTT-TT đối với tăng trưởng TFP tại mười lĩnh vực công nghiệp thuộc Ôxtrâylia từ
    năm 1966 đến 2002 và phát hiện thấy rằng nguồn vốn CNTT-TT có khả năng sinh lợi
    hơn so với các loại vốn khác nếu xét đến ở mức độ tổng hợp tất cả các lĩnh vực công
    nghiệp trong nền kinh tế Ôxtrâylia. Cũng như vậy, sử dụng CNTT-TT tại Trung Quốc
    đã đóng vai trò quyết định trong tăng trưởng, chiếm đến 38% tăng trưởng TFP và đóng
    góp 21% tăng trưởng GDP. Các quốc gia đang phát triển như Chilê, Malaixia, và Thái
    Lan cũng cho thấy sự gia tăng năng suất đáng kể xuất phát từ CNTT-TT. Ví dụ, trong
    một công trình nghiên cứu về gần 900 công ty bán lẻ tại Chilê vào năm 2008, các nhà
    nghiên cứu phát hiện thấy rằng nhóm các công ty sử dụng CNTT-TT lớn hơn có TFP
    cao hơn đến 40% so với ba nhóm các công ty bán lẻ sử dụng CNTT-TT thấp hơn.

    3
    Ellis Connolly and Kevin Fox, “The Impact of High-Tech Capital on Productivity: Evidence From Ôxtrâylia”,
    Economic Inquiry 44, no. 1 (2006): 50-68.

    9

  10. 3. Vai trò của đổi mới đối với gia tăng năng suất tổng thể
    Các nền kinh tế cho dù là mang tầm cỡ quốc gia, cấp bang, hay khu vực đều có ba
    cách để tăng trưởng về trung và dài hạn, đó là: tăng trưởng ở dân số, chuyển hướng
    sang các lĩnh vực công nghiệp năng suất cao, hay nâng cao năng suất trên toàn bộ nền
    kinh tế.
    Theo con đường thứ nhất, các nền kinh tế có thể tăng trưởng bằng cách gia tăng dân
    số và qua đó là số nhân công có việc làm. Nhưng đây là một chiến lược không bền
    vững đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là khi đứng trước những mối đe dọa đối với hệ
    sinh thái toàn cầu. Ngoài ra, chiến lược gia tăng dân số này không cải thiện được thu
    nhập hay chất lượng sống cho các cá nhân; mặc dù nó dẫn đến các nền kinh tế có
    nguồn nhân lực gia tăng và tổng GDP lớn hơn.
    Hai con đường phát triển sau liên quan đến việc đẩy mạnh năng suất lao động. Tăng
    trưởng năng suất, tức là gia tăng sản lượng đầu ra từ cùng một đơn vị lao động, trên
    thực tế đây là một biện pháp quan trọng nhất đối với một quốc gia và đóng vai trò
    quyết định về hiệu quả kinh tế. Ví dụ như nếu năng suất lao động ở Mỹ tăng nhanh
    hơn 1% so với tỷ lệ đạt được trong những năm 1980 trong vòng 40 năm tiếp theo, thì
    trung bình một công dân Mỹ sẽ có mức thu nhập trung bình mỗi năm cao hơn là
    41.000 USD so với mức thu nhập đạt được nếu năng suất không tăng nhanh hơn.
    Các nền kinh tế có thể tăng năng suất lao động theo hai cách: thông qua “hiệu ứng
    tăng trưởng” (growth effect) hay “hiệu ứng chuyển dịch” (shift effect). Theo cách thứ
    nhất, tất cả các ngành trong nền kinh tế, tất cả các công ty và ngành công nghiệp trở
    nên có năng suất hơn, thông thường bằng cách đầu tư vào các công nghệ mới hay bằng
    cách nâng cao kỹ năng của công nhân. Ví dụ, các lĩnh vực bán lẻ, ngân hàng, vận tải,
    và chế tạo ô tô, tất cả có thể cùng lúc gia tăng năng suất. Phương pháp thứ hai, “hiệu
    ứng chuyển dịch” mang tính năng động và phá hủy hơn: các ngành công nghiệp năng
    suất thấp sẽ bị mất thị phần cho các ngành công nghiệp năng suất cao do hỗn hợp
    thành phần của nền kinh tế thay đổi.
    Cả hai cách tăng năng suất tổng thể (hiệu ứng tăng trưởng) và chuyển dịch trong các
    ngành công nghiệp theo hướng năng suất hơn (hiệu ứng chuyển dịch) sẽ góp phần làm
    tăng năng suất của cả nền kinh tế. Nhưng chiến lược nào là tốt nhất? Câu trả lời phụ
    thuộc phần lớn vào độ lớn của nền kinh tế, và một phần vào loại hình của ngành công
    nghiệp. Nền kinh tế càng lớn, tầm quan trọng của hiệu ứng tăng trưởng càng lớn hơn,
    trong khi đối với các nền kinh tế nhỏ hơn thì hiệu ứng chuyển dịch lại quan trọng hơn.
    Ngoài ra, đối với ngành công nghiệp càng mang tính phục vụ cục bộ địa phương, hiệu

    10

  11. ứng tăng trưởng càng quan trọng hơn. Chúng ta có thể lấy ví dụ về một nhà máy chế
    tạo ô tô tại một thành phố nhỏ. Nếu các nhà quản lý nhà máy lắp đặt một hệ thống chế
    tạo trợ giúp bằng máy tính mới và làm tăng năng suất của nhà máy (hiệu ứng tăng
    trưởng), một phần lớn lợi nhuận sẽ chảy vào các khách hàng của nhà máy trên toàn
    quốc gia và thậm chí là cả trên thế giới thông qua giá cả hạ thấp hơn. Bởi vì nền kinh
    tế (của thành phố) là nhỏ và nhà máy đó ít phục vụ địa phương, thì thành phố sẽ được
    hưởng lợi chỉ trong phạm vi các công dân của thành phố được mua xe ô tô của nhà
    máy với giá hạ, hoặc là nhờ vào việc một số gia tăng năng suất sẽ dẫn đến lương cao
    hơn bổ sung cùng với giá cả thấp hơn. Trái lại, nếu thành phố đó thu hút một nhà máy
    ô tô khác, ở nơi mà mức lương trung bình khoảng 18 USD/giờ để thay thế cho một
    công ty dệt với mức lương trung bình chỉ 12 USD/giờ để công ty này chuyển ra nước
    ngoài tới một nền kinh tế có mức lương thấp (hiệu ứng dịch chuyển), thì hầu hết lợi
    ích sẽ đổ dồn vào các cư dân dưới dạng mức lương cao hơn đối với các nhân công
    chuyển từ nhà máy dệt sáng nhà máy chế tạo ô tô (và dưới dạng chi tiêu nhiều hơn tại
    các doanh nghiệp địa phương như nhà hàng, giặt khô, cửa hiệu đồ gỗ chẳng hạn…).
    Điều này nói lên rằng, tăng trưởng năng suất tổng thể, chứ không phải một sự dịch
    chuyển sang một ngành có giá trị gia tăng cao hơn, sẽ quan trọng hơn đối với các khu
    vực lớn hơn, trong đó bao gồm gần như tất cả các nền kinh tế, bởi vì người tiêu dùng
    sẽ nắm bắt được một phần lớn hơn những lợi ích đạt được nhờ năng suất.
    Thậm chí đối với các nền kinh tế nhỏ, lợi ích năng suất tổng thể vẫn là một cách
    thức vô cùng quan trọng để trở nên giàu hơn, đặc biệt là khi thông qua những ích lợi
    về năng suất đạt được trong các ngành kinh tế phục vụ tại địa phương. Ví dụ nếu
    chúng ta cân nhắc một quốc gia nhỏ trong đó năng suất trung bình tổng thể của các
    ngành kinh tế hiện tại sẽ tăng 2% một năm trong 5 năm. Sau 5 năm, năng suất của
    quốc gia đó tăng lên gần 11%. Để đạt được một sự gia tăng tương tự trong năng suất
    tổng thông qua một chiến lược công nghiệp hỗn hợp, quốc gia đó sẽ phải thay thế 20%
    số việc làm hiện tại bằng các việc làm mới để có sản lượng đầu ra cao hơn 50%, một
    sự chuyển đổi khó có thể xảy ra.
    Nhưng đối với các nước quan tâm đến nâng cao năng suất lao động, hầu hết đều chú
    trọng vào việc cố gắng để thu hút các ngành công nghiệp có mức lương cao hơn đặt trụ
    sở hoặc phát triển bên trong biên giới nước mình. Tuy nhiên, như Michael Porter4 đã
    chỉ ra trong phân tích của ông về các cụm thương mại xuất khẩu tại các vùng tiểu bang,
    việc nâng cao năng suất của tất cả các cụm gần như có cùng tác dụng đối với thu nhập,
    tương đương như một sự chuyển dịch sang các cụm năng suất cao hơn. Nói theo cách
    4
    Michael E. Porter, “The Economic Performance of Regions”, Regional Studies 37, no. 6-7 (2003): 545-546.

    11

  12. khác, một chiến lược nâng cao năng suất của các ngành thương mại hiện tại cũng có
    tác dụng giống như việc thu hút hay phát triển các ngành công nghiệp có năng suất cao
    hơn. Ngoài ra, việc nâng cao năng suất của các ngành phi thương mại (như bán lẻ, y tế,
    dịch vụ, hay thậm chí khu vực công) mà đầu ra của các ngành này được tiêu thụ chủ
    yếu bởi cư dân của nền kinh tế, thậm chí còn có thể mang lại những lợi ích lớn hơn
    cho nền kinh tế. Hầu hết lợi ích sẽ đổ vào các cư dân trong vùng dưới hình thức giá cả
    hạ thấp hơn cho người tiêu dùng và mức lương cao hơn cho nhân công. Ví dụ, nếu một
    thành phố khuyến khích các tổ chức tiện ích điện lực lắp đặt một hệ thống lưới điện
    thông minh đẩy mạnh năng suất của các tổ chức tiện ích, thì hầu hết lợi ích dưới hình
    thức giá thấp hơn (và dịch vụ điện chất lượng cao hơn) sẽ đồ dồn vào các cư dân địa
    phương.
    Như vậy có thể thấy phần lớn nhất trong tăng trưởng năng suất tại hầu hết các nền
    kinh tế, đặc biệt là các nền kinh tế lớn và cỡ trung bình như Trung Quốc, Inđônêxia,
    Nhật Bản, Hàn Quốc, và Mỹ, không phải xuất phát từ việc chuyển đổi hỗn hợp ngành
    sang các ngành công nghiệp năng suất cao hơn, mà là từ việc thúc đẩy năng suất của
    tất cả các ngành và tổ chức, thậm chí là cả các lĩnh vực năng suất thấp. Về tổng thể,
    bằng chứng cho thấy rằng, chính những thay đổi bên trong các ngành chi phối năng
    suất, với khoảng 80% tăng trưởng năng suất đến từ các ngành công nghiệp cải tiến
    năng suất trong ngành mình và chỉ có 20% xuất phát từ việc có nhiều lĩnh vực sản xuất
    sinh lợi hơn đạt được một tỷ trọng sản lượng đầu ra lớn hơn so với các ngành năng
    suất thấp hơn. Thông thường điều này xảy ra thông qua các công ty mới có năng suất
    cao hơn bên trong các ngành công nghiệp dành được thị phần nhiều hơn so với các
    công ty năng suất kém hơn và ít đổi mới hơn cũng thuộc các ngành đó. Nói theo cách
    khác, năng suất và năng lực đổi mới của các ngành thuộc một quốc gia có vai trò quan
    trọng hơn hỗn hợp các ngành của nền kinh tế. Và do đa số lợi ích kinh tế từ công nghệ
    xuất phát từ việc sử dụng công nghệ rộng rãi, các nước với các chiến lược tăng trưởng
    dựa vào xuất khẩu có nguy cơ bỏ qua cơ hội lớn hơn để cải thiện tỷ lệ tăng trưởng kinh
    tế của mình, đó là gia tăng năng suất của các ngành kinh tế trong nước, đặc biệt là
    thông qua ứng dụng và phổ biến các công nghệ đa năng (general-purpose) như CNTT-
    TT.

    4. Thiết kế chính sách đổi mới hiệu quả
    Khi mà cuộc chay đua tận dụng lợi thế đổi mới sáng tạo toàn cầu đang ngày càng
    tăng, nhiều quốc gia trên thế giới, từ Phần Lan đến Ấn Độ hay Trung Quốc đều hoạch
    định các chiến lược đổi mới quốc gia nhằm đẩy mạnh tiềm năng của đất nước trong

    12

  13. việc đạt được lợi ích từ đổi mới. Các nước này nhận thức được rằng chính đổi mới
    sáng tạo là nguồn động lực chi phối tăng trưởng và việc bị thất bại trong cuộc chạy đua
    dành lợi thế đổi mới có thể là nguyên nhân dẫn đến mức sống thấp. Họ biết rằng, thành
    công trong cạnh tranh để phát triển các công ty và các ngành công nghiệp trong nước
    có khả năng cạnh tranh toàn cầu, trong khi thu hút các hoạt động kinh tế năng động,
    dựa vào đổi mới để qua đó đạt được mức tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, sẽ ngày
    càng phụ thuộc vào thế mạnh của hệ sinh thái đổi mới quốc gia. Các nước với các
    chiến lược tinh xảo hơn cũng nhận thức được rằng hoạt động kinh tế dựa vào đổi mới
    không chỉ là việc nâng chuỗi giá trị lên các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn, mà
    còn cần đẩy mạnh năng suất của toàn bộ các ngành kinh tế và phát triển các năng lực
    và chức năng mới trong nền kinh tế. Tất các các nước đều hiểu rằng các thị trường chỉ
    dựa vào các tín hiệu về giá cả sẽ không phải là luôn đạt được hiệu quả như trong
    trường hợp có sự hợp tác công – tư thông minh để thúc đẩy năng suất và đổi mới mạnh
    hơn. Các chính phủ có thể và cần phải đóng một vai trò có tính xây dựng trong việc
    giúp khu vực tư nhân cạnh tranh. Vì vậy họ coi việc thúc đẩy đổi mới là trọng tâm
    trong các chiến lược cạnh tranh và tăng trưởng kinh tế của nước mình. Sau cùng, các
    chính sách đổi mới của các nước nhằm mục tiêu vào việc liên kết khoa học, công nghệ
    và đổi mới với tăng trưởng kinh tế và việc làm, vạch ra một kế hoạch có hiệu quả để
    các thành phần tham gia có thể cạnh tranh và có lợi trong hoạt động kinh tế dựa trên
    cơ sở đổi mới sáng tạo.
    Khi một quốc gia cạnh tranh để chiến thắng trong khuôn khổ các quy định của hệ
    thống thương mại toàn cầu, điều đó mang lại lợi ích cho nước đó và cả thế giới, bởi vì
    sự cạnh tranh công bằng buộc các nước phải đặt ra những chính sách đổi mới có hiệu
    quả nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cũng tương tự như trò chơi bóng đá, thế giới
    sẽ thịnh vượng hơn khi sự cạnh tranh buộc tất cả các đội bóng của nước mình trở nên
    mạnh hơn. Sự năng động tương tự quyết định chất lượng của chính sách đổi mới của
    các nước trong việc đẩy mạnh khả năng cạnh tranh kinh tế toàn cầu của họ, và qua đó
    là cả phần thế giới còn lại. Sự cạnh tranh buộc tất cả các nước phải đẩy mạnh cuộc
    chơi. Cũng theo nghĩa đó, một chính sách đổi mới có hiệu quả sẽ có tác dụng đòn bẩy
    đối với các hệ thống tri thức toàn cầu và chuyển giao công nghệ, điều đó tạo nên sự
    hoàn trả cho những đầu tư đổi mới sáng tạo của một nước và cũng nâng cao trình độ
    đổi mới trên toàn cầu. Ví dụ, nhiều nghiên cứu phát hiện rằng, các công ty gia nhập thị
    trường quốc tế sẽ tạo ra nhiều tri thức hơn so với đối thủ chỉ tham gia thị trường trong
    nước. Một nghiên cứu khác chỉ ra rằng suất sinh lợi đầu tư vào NC&PT của các nước
    G7 đạt được 123%, nhưng suất sinh lợi trên phạm vi toàn thế giới từ đầu tư NC&PT
    của các nước G7 lên đến 155%.

    13

  14. Nhưng nếu đổi mới tập trung nhiều hơn vào các sản phẩm công nghệ cao, thì một
    chính sách đổi mới hiệu quả sẽ chú trọng nhiều hơn vào chính sách khoa học hay vào
    sự thúc đẩy phát triển các sản phẩm công nghệ cao. Một chính sách đổi mới hiệu quả
    cần chú trọng vào việc tận dụng triệt để hệ sinh thái đổi mới toàn cầu bằng cách đảm
    bảo rằng, đổi mới được truyền bá đến tất cả các ngành kinh tế và tổ chức và bằng việc
    tạo điều kiện cho những đổi mới ở mô hình kinh doanh mới để có thể tham gia và cạnh
    tranh trên phạm vi toàn cầu. Trên thực tế, chính sách đổi mới thực sự liên quan đến
    cùng một tập hợp các vấn đề chính sách mà các quốc gia luôn quan tâm giải quyết,
    nhưng cần chú trọng vào việc các nước có thể hướng đến các vấn đề đó như thế nào
    với một quan điểm nhằm tối đa hóa đổi mới sáng tạo và năng suất. Ví dụ, các nước có
    thể vận dụng các thực tiễn mua sắm công của mình như đã làm trong quá khứ, hay họ
    có thể tổ chức lại các thông lệ của mình theo cách được thiết kế đặc biệt để thúc đẩy
    đổi mới. Theo cách khác, các nước có thể tổ chức các hệ thống thuế doanh nghiệp của
    mình một cách đơn giản để nâng cao thu nhập, hoặc để gia tăng thu nhập đồng thời
    thúc đẩy đổi mới. Họ có thể thiết lập các chính sách khoa học của mình theo cách chỉ
    để hỗ trợ khoa học, nhưng họ cũng có thể tổ chức các nguồn lực đầu tư của mình vào
    nghiên cứu khoa học theo các phương thức có cân nhắc một cách chiến lược đến
    thương mại hóa công nghệ và các yêu cầu đổi mới. Các nước thành công nhất trong
    việc thực hiện các chính sách đổi mới đã xác nhận điều này. Các chiến lược đổi mới
    sáng tạo của họ bao gồm một cách tiếp cận nhất quán, phối hợp các chính sách riêng
    biệt tập trung vào nghiên cứu khoa học, thương mại hóa công nghệ, đầu tư CNTT-TT,
    giáo dục và phát triển kỹ năng, thuế, thương mại, sở hữu trí tuệ, mua sắm công, và các
    chính sách điều tiết theo một phương thức kết hợp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
    thông qua đẩy mạnh đổi mới. Ngoài ra, các chính sách đổi mới nhất quán, gắn kết phát
    huy hiệu quả. Nghiên cứu về chênh lệch giữa năng lực đổi mới của các nước vào năm
    1978 và sau đó so sánh với năng lực đổi mới của các nước này vào năm 1999, Furman
    và Hayes5 đã phát hiện thấy rằng các nước tụt hậu ban đầu nhưng sau đó đã áp dụng
    các chính sách tăng cường đổi mới trong khi đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nguồn vốn
    nhân lực, đáng chú ý có Đài Loan, Đan Mạch, Ailen, Phần Lan, Singapo, và Hàn Quốc,
    cho thấy họ đã gia tăng được đáng kể các kết quả đổi mới của mình trên bình quân đầu
    người, và vào năm 1999 đã đuổi kịp các nước như Vương quốc Anh, Pháp, và Italia.
    Nhiều nước như Canađa, Nhật Bản, và Vương quốc Anh đã phải nghiên cứu các nước
    vốn là nước đi sau và đã bắt đầu áp dụng các cách tiếp cận tương tự.
    5
    Jeffrey Furman and Richard Hayes, “Catching Up or Standing Still? National Innovative Productivity among
    „Follower‟ Countries, 1978–1999”, Research Policy 33, no. 9 (2004): 1329–1354.

    14

  15. Việc thiết kế một chính sách đổi mới thích hợp đòi hỏi các nước phải làm chủ được
    ba thành phần trong hệ sinh thái đổi mới, đó là môi trường kinh doanh (Business
    Environment), môi trường luật pháp (Regulatory Environment), và môi trường chính
    sách đổi mới (Innovation Policy Environment), ba thành phần này đôi khi được gọi là
    “Tam giác chính sách đổi mới” (xem hình 2).

    Môi trường
    Môi trường luật pháp
    kinh doanh

    Môi trường chính sách đổi mới

    Hình 2: Tam giác chính sách đổi mới

    Bẩy lĩnh vực chính sách đổi mới then chốt tạo nên cơ sở của nghiên cứu này định
    hướng vào tất cả các yếu tố cốt lõi của tam giác chính sách đổi mới cụ thể được xác
    định rõ như sau:
    Môi trường kinh doanh: Cạnh đầu tiên của tam giác đổi mới đó là môi trường
    kinh doanh, nó bao gồm tài chính, các thể chế khu vực tư nhân, và năng lực kinh
    doanh. Một môi trường kinh doanh mạnh có nhiều thành phần như sau:
     Khả năng nguồn vốn đổ vào đầu tư đổi mới và sinh lợi được dễ dàng và có hiệu
    quả;
     Tinh thần kinh doanh và đổi mới phổ biến rộng rãi trong các cá nhân;
     Ứng dụng CNTT-TT mạnh, đặc biệt là trong số các doanh nghiệp;
     Các kỹ năng quản lý mạnh; và

    15

  16.  Một nền văn hóa thúc đẩy cạnh tranh và hợp tác, cũng như một mức độ dám
    chấp nhận rủi ro tương xứng.
    Môi trường luật pháp: Cạnh thứ hai của tam giác đổi mới đó là môi trường luật
    pháp, nó tạo khả năng về một khuôn khổ thể chế tổng thể thích hợp tạo điều kiện cho
    các tổ chức đổi mới. Bao gồm:
     Một hệ thống thương mại mở và cạnh tranh thúc đẩy các công ty trong nước đổi
    mới thông qua cạnh tranh;
     Hỗ trợ sản phẩm có sức cạnh tranh và các thị trường lao động để sao cho những
    sản phẩm mới, bao gồm cả các mô hình kinh doanh mới có thể gia nhập thị
    trường;
     Một hệ thống thuế thúc đẩy đổi mới và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có
    sức cạnh tranh trên các thị trường toàn cầu;
     Các quy định về luật pháp đối với các doanh nghiệp cần có tính phù hợp, minh
    bạch và dựa trên các tiêu chuẩn về hiệu quả;
     Các quy định hạn chế đối với nền kinh tế số không làm suy yếu đổi mới và áp
    dụng số hóa một cách rộng rãi;
     Quy trình pháp lý cần minh bạch và dựa trên cơ sở quy tắc luật pháp;
     Mua sắm công cần dựa trên cơ sở các tiêu chuẩn về hiệu quả cũng như sự cạnh
    tranh mở và công bằng;
     Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tạo điều kiện cho các nhà đổi mới có thể có được
    thu nhập.
    Môi trường chính sách đổi mới: Cạnh thứ ba của tam giác đổi mới đó là một môi
    trường chính sách đổi mới lành mạnh. Trong khi các thị trường là chìa khóa đối với
    đổi mới, thì việc thiếu một chính sách đổi mới có hiệu quả sẽ làm cho các thị trường
    không sinh lời. Một môi trường chính sách đổi mới mạnh sẽ hỗ trợ cho các khối hợp
    nhất đổi mới. Khía cạnh này bao gồm:
     Hỗ trợ nghiên cứu công nghệ;
     Hỗ trợ thương mại hóa công nghệ;
     Hỗ trợ cơ sở hạ tầng công nghệ số (như các mạng thông minh, băng thông rộng,
    IT y tế, hệ thống giao thông vận tải thông minh, chính phủ điện tử, … );
     Hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, để thúc đẩy hiện đại
    hóa và tăng năng suất lao động;

    16

  17.  Đẩy mạnh giáo dục và nâng cao kỹ năng có hiệu quả, đặc biệt là các kỹ năng về
    khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM), thu hút người nhập cư có
    kỹ năng cao.
    Sau cùng, chính sách đổi mới liên quan đến thể trạng của hệ sinh thái đổi mới quốc
    gia và khuyến khích các doanh nghiệp đổi mới với sự trợ giúp của nhiều thể chế khác.
    Chính sách đổi mới nhận thức được rằng sự tiến bộ công nghệ phụ thuộc vào những
    đầu tư cơ sở hạ tầng nhất định và vào những hoạt động đổi mới cụ thể, đó là những
    hoạt động đầy mạo hiểm, quá phức tạp hoặc có quan hệ phụ thuộc lẫn nhau với các đột
    phá khác đối với các công ty tư nhân nếu như họ tự mình phải chịu rủi ro để thực hiện
    những đầu tư thực chất cần thiết. Thực sự là khu vực tư nhân thường xuyên cần đến sự
    hợp tác của chính phủ để đổi mới, và bản chất của quá trình đổi mới hiện đại càng
    mang tính hợp tác, nó càng phản ánh vai trò lớn hơn của các tổ chức chính phủ, các
    phòng thí nghiệm quốc gia, và các trường đại học nghiên cứu trong hoạt động đổi mới
    của khu vực tư nhân. Bằng chứng từ các hoạt động đổi mới tại các doanh nghiệp Mỹ
    cho thấy, hầu hết các đổi mới được nhận giải thưởng dành cho NC&PT mang tên R&D
    100 Award-winning của Mỹ trong hai thập kỷ gần đây đều xuất phát từ sự hợp tác lôi
    cuốn sự tham gia của doanh nghiệp và chính phủ, trong đó có các phòng thí nghiệm
    liên bang và nghiên cứu của trường đại học được liên bang tài trợ. Trên thực tế, năm
    2006 chỉ có 11 trong số 88 tổ chức tại Mỹ thực hiện các đổi mới được trao giải thưởng
    không phải là đơn vị thụ hưởng tài trợ của liên bang.
    Như vậy, chính phủ đóng một vai trò như thế nào cho phù hợp trong chính sách đổi
    mới? Đặc biệt là khi chính sách đổi mới của một đất nước có sự đan xen với một chính
    sách công nghiệp muốn can thiệp vào thị trường để “chọn người chiến thắng” (pick
    winners) hay “nhà vô địch quốc gia” và chính sách đó trong quá trình thực hiện có thể
    gây bóp méo hiệu quả phân bổ các nguồn lực (và đôi khi thậm chí là gây cản trở các
    công ty phát triển các công nghệ đổi mới). Hình 3 dưới đây vẽ ra viễn cảnh về tính tiếp
    diễn liên tục giữa chính phủ – thị trường, với sự gia tăng từ trái sang phải theo bốn giai
    đoạn, từ cách tiếp cận “tự do kinh tế, để mặc cho thị trường” (laissez faire, leave-it-to-
    the-market), đến “các điều kiện nhân tố ủng hộ đổi mới” (supporting factor conditions)
    cho đến bước tiếp theo “hỗ trợ các công nghệ/lĩnh vực công nghiệp khái quát rộng,
    then chốt” và đỉnh điểm là “chọn các công nghệ/doanh nghiệp cụ thể”, tương đương
    với chính sách công nghiệp.
    Có thể lấy ví dụ minh họa trong lĩnh vực ắc-quy tiên tiến dùng cho xe chạy điện, đó
    sẽ là chính sách công nghiệp nếu một chính phủ chọn một công ty cụ thể để làm nhà
    vô địch quốc gia về ắc-quy, như Mỹ đã từng chọn hãng Duracell, hay một công nghệ

    17

  18. cụ thể được các nhà hoạch định chính sách cho là tốt nhất, ví dụ như pin liti ion.
    Nhưng đó sẽ là chính sách đổi mới nếu như chính phủ nhằm vào việc hỗ trợ cho các nỗ
    lực của khu vực tư nhân để giải quyết các vấn đề then chốt, như pin ắc-quy và tích trữ
    nạp điện. Điều đó có nghĩa là hỗ trợ cho một phạm vi rộng các công ty, trong đó có cả
    các doanh nghiệp mới khởi sự, và các công nghệ (như pin lithi ion, pin lithium-air,
    zinc-air, all electron, metal-molten, pin magie ion,…), trong khi chính phủ cần hỗ trợ
    cho khu vực tư nhân trong các nỗ lực đẩy mạnh đổi mới trong lĩnh vực pin ắc-quy, kể
    cả khu vực tư nhân và cả chính phủ đều không thể dự đoán một cách thỏa đáng rằng
    các công ty hay các công nghệ nào cuối cùng sẽ chiến thắng.

    Chính sách kinh tế yếu Tập trung tối ưu đến chính sách Chính sách kinh tế yếu kém
    kém kinh tế nhà nước

    Phó mặc cho thị Hỗ trợ các điều kiện Hỗ trợ các công Lựa chọn các doanh
    trường nhân tố (như khoa nghệ/lĩnh vực công nghiệp/công nghệ
    học, kỹ năng…) nghiệp then chốt đặc thù

    Tự do kinh tế → Chính sách đổi mới → Chính sách công nghiệp

    Hình 3: Sự tiếp diễn liên tục của chính sách đổi mới

    Nói theo cách khác, chính sách công nghiệp đòi hỏi chính phủ lựa chọn các công ty
    hay các công nghệ cụ thể, trong khi chính sách đổi mới thiên về việc các chính phủ
    thực hiện nghiên cứu đầu tư chiến lược và hỗ trợ các công nghệ và/hay các lĩnh vực
    công nghiệp khái quát then chốt. Các chính phủ đóng một vai trò quan trọng trong việc
    thực hiện đầu tư vào các công nghệ và các ngành chiến lược tiên tiến, và giúp tạo điều
    kiện cho chuyển giao công nghệ đó cho thị trường tư nhân với ý định và mục đích rõ
    ràng là để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, các chính phủ không nên chọn các
    công ty hay các công nghệ cụ thể để trở thành nhà vô địch quốc gia, hay cũng không
    nên loại trừ các chi nhánh của các công ty nước ngoài ra khỏi tư cách được nhận
    nguồn tài trợ của chính phủ đối với các khoản trợ cấp nghiên cứu về các công nghệ thế
    hệ kế tiếp, hay theo cách khác có thể gây bất lợi cho các hãng cạnh tranh nước ngoài
    đang hoạt động trên các thị trường nước mình.

    18

  19. Nói tóm lại, chính sách đổi mới nhận thức được rằng để khu vực tư nhân có thể cần
    dẫn đầu hoạt động đổi mới, trong một thời đại đổi mới toàn cầu hóa và các thị trường
    cạnh tranh quyết liệt, các chính phủ có thể và cần đóng một vai trò tạo năng lực quan
    trọng trong việc hỗ trợ cho các nỗ lực đổi mới của khu vực tư nhân. Nhà kinh tế học
    Dani Rodrik6 đã mường tượng nên một bức tranh về mối quan hệ tương thích giữa
    chính phủ và các doanh nghiệp liên quan đến chính sách đổi mới khi ông mô tả “một
    quy trình tương tác về sự hợp tác chiến lược giữa các khu vực nhà nước và tư nhân,
    mối quan hệ này một mặt được coi như nguồn thông tin gợi mở về các cơ hội cũng các
    rào cản kinh doanh, và mặt khác nó tạo nên các xúc tiến chính sách để phản ứng”. Báo
    cáo năm 2009 của Hội đồng kinh tế quốc gia Mỹ mang tên Chiến lược đổi mới sáng
    tạo Mỹ nhận định rằng: “Sự lựa chọn đúng đắn trong đổi mới không phải là giữa việc
    có thuộc về chính phủ hay không, mà là về hình thức thích hợp về sự tham gia của
    chính phủ vào việc hỗ trợ cho đổi mới. Một cách tiếp cận hiện đại, thực tế công nhận
    cả sự cần thiết phải hỗ trợ cơ bản và cả mối nguy của sự can thiệp quá tích cực của
    chính phủ”.

    II. CÁC LĨNH VỰC CHÍNH SÁCH ĐỔI MỚI SÁNG TẠO CỐT YẾU

    1. Thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài
    Thương mại tự do đem lại lợi ích cho tất cả các nước bằng cách cho phép từng nước
    có thể chuyên môn hóa vào việc sản xuất các sản phẩm hay dịch vụ mà nước đó có lợi
    thế so sánh và/hoặc lợi thế cạnh tranh. Do các nước tập trung chuyên môn hóa vào sản
    xuất hàng hóa và dịch vụ mà họ đạt hiệu quả nhất, sản lượng kinh tế đầu ra toàn cầu
    được tối đa hóa và người tiêu dùng trên toàn cầu được hưởng lợi thông qua việc có thể
    nhận được những sản phẩm và dịch vụ có giá trị cao nhất, với chi phí thấp nhất. Trong
    một nền kinh tế đổi mới dựa trên cơ sở thị trường toàn cầu, thương mại tự do là một
    luật chơi đôi bên cùng có lợi (positive-sum) trong đó mọi người đều chiến thắng. Tuy
    nhiên, mức độ mà các quốc gia theo đuổi thương mại tự do khác nhau đáng kể.
    Các nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng, thương mại tự do mang lại lợi ích cho các
    nước phát triển và đang phát triển không giống như nhau. Một công trình nghiên cứu
    của Ngân hàng Thế giới về 77 quốc gia đang phát triển trong một giai đoạn kéo dài 20

    6
    Dani Rodrik, “Industrial Policy for the Twenty-First Century” (working paper, Kennedy School of
    Government, Harvard University, 2004), 38.

    19

  20. năm cho thấy rằng, năng suất của một nước đang phát triển càng lớn khi thương mại
    càng mở cửa hơn với các nước phát triển và đầu tư NC&PT của nước ngoài cũng sẽ
    càng lớn. Tại Mỹ, có đến một nửa gia tăng năng suất lao động của nước này đạt được
    nhờ công nghệ nước ngoài thông qua các con đường trao đổi thương mại, cấp giấy
    phép và đầu tư trực tiếp (trong đó có cả liên doanh góp vốn cổ phần và công ty phụ
    thuộc toàn bộ). Ngoài ra, các công ty nào bán hàng trên các thị trường quốc tế cũng tạo
    ra được nhiều tri thức hơn so với các đối tác chỉ tham gia trị trường trong nước. Ví dụ,
    một nghiên cứu liên hệ giữa số liệu trích dẫn sáng chế với khối lượng thương mại đã
    phát hiện thấy rằng các dòng thương mại quốc tế kích thích các luồng tri thức toàn cầu.
    Thương mại mang lại cả những lợi ích tĩnh và động cho các quốc gia. Thương mại
    có thể dẫn đến những ích lợi kinh tế quan trọng thông qua sự phân bổ có hiệu quả hơn
    các nguồn lực và sự chuyên môn hóa sâu, điều này cho phép các nước có thể giành
    được lợi thế cạnh tranh thành công. Đây được gọi là những “lợi ích tĩnh” từ thương
    mại. “Lợi ích động” đạt được từ những gia tăng ở cạnh tranh và chuyển giao công
    nghệ và đổi mới mà thương mại mang lại.
    Như vậy là ở đây có một mối liên kết hai chiều giữa thương mại và đổi mới. Một
    mặt đổi mới tạo nên lợi thế công nghệ, điều này cùng với những khác biệt về nguồn
    lực (các yếu tố sản xuất) chính là nguồn gốc của lợi thế cạnh tranh và điều này về phần
    mình lại chi phối thương mại. Thực vậy, khoảng cách về công nghệ được phát hiện
    thấy là yếu tố quyết định then chốt của thương mại và đầu tư giữa các nước. Nói theo
    cách khác, các nước không nên chuyên môn hóa vào tất cả các công nghệ; thương mại
    tạo khả năng cho họ tập trung vào những gì mà họ mạnh nhất và dùng cái đó để trao
    đổi lấy những cái còn lại.
    Ngoài ra, các thị trường mở mang lại lợi ích cho các công ty đổi mới sáng tạo, dẫn
    đến sự gia tăng ở độ lớn thị phần và công ty đó có thể sử dụng để tạo đòn bẩy đối với
    hoạt động đổi mới của mình (thông qua hiệu quả kinh tế nhờ quy mô). Điều này đặc
    biệt quan trọng đối với các lĩnh vực công nghiệp có chi phí biên của sản xuất tương
    đối thấp và chi phí cố định cao (ví dụ như ngành bán dẫn, phần mềm, phim ảnh và âm
    nhạc,…), bởi vì những thị trường lớn hơn có thể đáp ứng với chi phí trung bình giảm
    tổng thể. Mặt khác, thương mại và đầu tư còn thúc đẩy đổi mới thông qua các tác động
    cạnh tranh, chuyển giao công nghệ, và các hiệu ứng lan tỏa (bao gồm cả việc học hỏi
    từ xuất khẩu và học hỏi thông qua đầu tư).
    Đặc biệt, bằng cách định hướng các công ty trong nước vào thị trường quốc tế và
    thúc đẩy họ cạnh tranh với các đối tác cạnh tranh toàn cầu, thương mại là động lực
    mạnh mẽ của đổi mới và tăng năng suất lao động. Trên thực tế, dữ liệu từ Dự án

    20

Download tài liệu Tổng luận Tổng quan chính sách đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2012 File Docx, PDF về máy