[Download] Tải Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp – Tải về File Word, PDF

Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp
Nội dung Text: Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

Download


Bài viết tổng hợp các tình huống rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, đầu tư trực tiếp nước ngoài, đầu tư gián tiếp nước ngoài và tín dụng quốc tế. Đây cũng được xem là cơ sở cho việc thiết lập khung quản trị và sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp.

Bạn đang xem: [Download] Tải Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp – Tải về File Word, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải biểu mẫu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp File Word, PDF về máy

Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

  1. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    Nguyễn Văn Tiến
    Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC)
    Trưởng Khoa Kinh doanh Quốc tế, Học viện Ngân hàng

    Ngày nhận: 07/12/2020
    Ngày nhận bản sửa: 15/12/2020
    Ngày duyệt đăng: 21/12/2020

    Đo lường và quản trị rủi ro tỷ giá luôn là mối quan tâm hàng đầu của các doanh
    nghiệp nhằm giảm thiểu tổn thất khi tỷ giá biến động mạnh. Thế giới và Việt Nam đã
    từng chứng kiến những sự kiện biến động của tỷ giá tác động đến hoạt động ngoại
    thương và nội thương, đầu tư trực tiếp và danh mục đầu tư gián tiếp nước ngoài,
    hoạt động đi vay và cho vay bằng ngoại tệ… Tác động của rủi ro tỷ giá đến nền kinh
    tế thường kéo dài, làm giảm sức cạnh tranh quốc tế của ngành kinh tế, và cuối cùng
    là đến kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp. Để có những biện pháp phòng
    ngừa kịp thời và hiệu quả, thì công việc đầu tiên, không thể thiếu, làm cơ sở cho
    các biện pháp tiếp theo, đó là nhận diện các loại rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp.
    Dựa trên đúc kết kinh nghiệm cá nhân, Bài viết tổng hợp các tình huống rủi ro tỷ
    giá đối với doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu, đầu tư trực
    tiếp nước ngoài, đầu tư gián tiếp nước ngoài và tín dụng quốc tế. Đây cũng được
    xem là cơ sở cho việc thiết lập khung quản trị và sử dụng các công cụ phòng ngừa
    rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp.

    Identifying exchange rate risk for businesses
    Abstract: Measuring and managing exchange rate risk exposure is of utmost importance for reducing
    a firm’s vulnerabilities from major exchange rate movements. The world and Vietnam have witnessed
    constant currency fluctuations which affected the market adversely, causing it to become volatile,
    affecting bothdomestic and foreign trade, foreign direct investment, portfolio investment, currency
    lending and borrowing. This caused a drag on the economy over the long term, as entire industries are
    rendered noncompetitive and operations of economic agents are detrimentally affected.
    Selecting the appropriate timely and effective exchange rate risk prevention measures is often a
    daunting task and therefore there is a demand of identifying different types of exchange rate risks
    for businesses. This will also act as the basis for exchange rate risk management and various hedging
    approaches for firms.
    Keywords: Exchange rate risk, Identification of exchange rate risk, Foreign exchange positon.

    Tien Van Nguyen
    Email: tiennv@hvnh.edu.vn
    Arbitrator of Vietnam Int’l Arbitration Centre (VIAC)
    Dean of Int’l Business of Banking Academy of Vietnam

    © Học viện Ngân hàng Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng
    ISSN 1859 – 011X 29 Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

  2. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    Từ khóa: Rủi ro tỷ giá, nhận diện rủi ro tỷ giá, trạng thái ngoại tệ.

    1. Giới thiệu và tổng quan nghiên cứu và quản trị rủi ro tỷ giá: Các vấn đề đặt
    ra và cách tiếp cận đối với doanh nghiệp
    Sau khi Hệ thống tiền tệ thế giới Bretton (Papaioannou, M. G., (2006)); Phân tích
    Woods sụp đổ vào năm 1971 và sự chấm rủi ro tỷ giá và các chiến lược phòng ngừa
    dứt neo đồng USD với vàng năm 1973, tỷ (Allen, 2003); Thị trường ngoại hối và
    giá các đồng tiền mạnh (GBP, DEM, FRF, Quản trị hối đoái trong kinh doanh (Nguyễn
    JPY,…) cũng được thả nổi với USD. Cùng Văn Tiến và Phạm Thị Hoàng Anh, 2015);
    với thương mại quốc tế tăng trưởng mạnh, Cách nào để giảm nguy cơ rủi ro tỷ giá đối
    làm cho nhu cầu quản lý ngoại hối nói với các doanh nghiệp? (Đặng Ngọc Biên,
    chung, với trọng tâm là quản lý tỷ giá và 2020); Tạo thói quen quản trị rủi ro tỷ giá
    rủi ro tỷ giá đã trở nên cấp thiết. (Nguyễn Thị Kim Thanh, 2016).
    Trong hầu hết các sách kinh điển về lĩnh Từ các công trình khoa học đã công bố cho
    vực Tài chính quốc tế, Quản trị Tài chính thấy, nội hàm “nhận diện” rủi ro tỷ giá
    quốc tế, Quản trị tài chính công ty đa quốc chưa được quan tâm đúng mức, nhất là việc
    gia, thường dành phần lớn nội dung viết về nhận diện gắn liền với từng lĩnh vực hoạt
    quản trị rủi ro tỷ giá. Điển hình trong số này động kinh doanh đặc thù của doanh nghiệp
    gồm có: Paul Bishop & Don Dixon (1992), như: hoạt động xuất nhập khẩu, đi vay và
    Foreign Exchange Handbook- Managing đầu tư bằng ngoại tệ, đầu tư trực tiếp và
    Risk & Opportunity in Global Currency gián tiếp nước ngoài. Đây là khoảng trống
    Markets; Steve Anthony (2002), Foreign nghiên cứu mà bài viết hướng tới góp phần
    Exchange in Practice; Alan C. Shapiro giải quyết một phần nào đó.
    & Paul Hanouna (2019), Multinational
    Financial Management và Nguyễn Văn 2. Khái quát về rủi ro tỷ giá
    Tiến (2002), Thị trường ngoại hối Việt
    Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế 2.1. Khái niệm rủi ro tỷ giá
    Trong các công bố gần đây về quản lý
    ngoại hối và quản trị rủi ro tỷ giá, các công Về học thuật, rủi ro tồn tại ở cả hai vế “tiêu
    trình khoa học đã tập trung nhiều vào việc cực” và “tích cực”, nói cách khác, rủi ro
    nhận diện, phân loại, đo lường và quản trị được xem là độ lệch giữa kết quả đạt được
    rủi ro tỷ giá. Tuy nhiên, nội dung “nhận thực tế so với kỳ vọng.
    diện” mới chỉ dùng lại ở một số ví dụ giản Do tác động của rủi ro tỷ giá được nhìn
    đơn mà chưa thực sự gắn với các hoạt động nhận từ hai phía là tích cực và tiêu cực, nên
    đặc thù của từng loại hình kinh doanh của rủi ro tỷ giá được định nghĩa như sau: Rủi
    doanh nghiệp. Hơn nữa, hầu hết các công ro tỷ giá là khả năng biến động thu nhập
    bố thường chỉ tập trung vào khâu phân tích ròng ngoài dự kiến khi tỷ giá thay đổi tác
    và ứng dụng các chiến lược phòng ngừa động đến các khoản phải thu và các khoản
    như hợp đồng ngoại hối kỳ hạn, hoán đổi, phải trả bằng ngoại tệ.
    tương lai và quyền chọn, mà thường bỏ qua Ví dụ, nhà nhập khẩu Việt Nam lập kế
    khâu nhận diện và đo lường rủi ro. Điển hoạch kinh doanh tại mức tỷ giá 1USD =
    hình trong các công bố này gồm: Đo lường 23.450VND, theo đó tỷ suất lợi nhuận của

    30 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng- Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

  3. NGUYỄN VĂN TIẾN

    thương vụ nhập khẩu là 15%. Tuy nhiên, phải trả” (Liabilities- L) của một ngoại tệ
    tại thời điểm thanh toán, nếu tỷ giá tăng là không bằng nhau, thì chênh lệch giữa
    3% so với kế hoạch, thì tỷ giá đã tác động chúng được gọi là “Trạng thái ngoại tệ
    tiêu cực đến kết quả kinh doanh, khiến cho mở” (open exchange position). Khi duy trì
    tỷ suất lợi nhuận giảm từ 15% xuống còn trạng thái ngoại tệ mở (dương hoặc âm),
    12%. Ngược lại, nếu tại thời điểm thanh thì rủi ro tỷ giá sẽ phát sinh. Như vậy, việc
    toán, tỷ giá giảm 3% so với kế hoạch, thì tạo ra và duy trì trạng thái ngoại tệ mở là
    tỷ giá đã tác động tích cực đến kết quả kinh nguyên nhân chính gây nên rủi ro tỷ giá.
    doanh, khiến cho tỷ suất lợi nhuận tăng từ Để hiểu bản chất rủi ro tỷ giá, chúng ta bắt
    15% lên 18%. đầu nghiên cứu các hoạt động của một định
    chế tài chính, theo đó trạng thái ngoại tệ
    2.2. Sự cần thiết phải phòng ngừa rủi ro mở được tạo ra, là cội nguồn làm phát sinh
    tỷ giá rủi ro tỷ giá. Ví dụ, Ngân hàng Việt Nam có
    bảng cân đối giản đơn như sau.
    Theo quan điểm của tác giả, các doanh Kịch bản 1: Ngân hàng chỉ kinh doanh
    nghiệp có liên quan đến rủi ro tỷ giá nên thuần túy bằng nội tệ (đơn vị tính: tỷ VND,
    chủ động và tích cực phòng ngừa rủi ro, và triệu USD)
    điều này là vì: Trong đó, A = Tài sản (Assets), L = Nợ
    Thứ nhất, nhà kinh doanh là doanh nghiệp phải trả (Liabilities), E = Vốn chủ sở hữu
    không phải là chuyên gia tài chính- tiền tệ, (Equity).
    nên độ tin cậy trong dự báo tỷ giá là rất thấp. Nhận xét: Ngân hàng có trạng thái ngoại
    Thứ hai, bản thân tỷ giá là một con ngựa tệ bằng 0 (square exchange position), nên
    bất kham, nên việc dự báo biến động tỷ giá không chịu rủi ro tỷ giá. Tức cho dù tỷ giá
    trở nên vô cùng khó khăn với bất kỳ ai. E(USD/VND) biến động theo hướng nào
    Thứ ba, năng lực tài chính của doanh nghiệp thì cũng không tác động đến kết quả kinh
    là yếu ớt hơn nhiều so với các định chế tài doanh của Ngân hàng.
    chính, do đó, rủi ro tỷ giá có thể khiến cho Kịch bản 2: Ngân hàng dùng 200 tỷ VND
    doanh nghiệp trở nên lao đao và có thể dẫn để mua USD kinh doanh tại mức tỷ giá
    tới phá sản nhanh chóng. 1USD = 24.000VND
    Thứ tư, doanh nghiệp là những chuyên Nhận xét: Ngân hàng có trạng thái ngoại
    gia về thương mại, do đó, hãy phát huy sở tệ trường (long exchange position) là 8,333
    trường kinh doanh, nỗ lực tạo lợi nhuận
    chắc chắn từ hoạt động kinh doanh thương (A) (VND) (E + L)
    mại. Hãy chuyển các loại rủi ro tài chính A = 1.000 E = 100
    cho các định chế tài chính bằng các hợp L = 900
    đồng tài chính phái sinh. 1.000 1.000
    [A – (E + L)] = 0 VND
    2.3. Nguyên nhân rủi ro tỷ giá
    (A) (USD) (L)
    A=0 E=0
    Ngày nay, các định chế tài chính, các công L=0
    ty đa quốc gia và các doanh nghiệp xuất
    0 0
    nhập khẩu (XNK) thường xuyên có các
    dòng tiền thu và chi bằng các ngoại tệ khác (A – L) = 0 USD
    nhau. Khi “Tài sản” (Assets- A) và “Nợ (square exchange position)

    Số 224+225- Tháng 1&2. 2021- Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng 31

  4. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    USD, nên chịu rủi ro tỷ giá. Nếu USD lên (A) (USD) (L)
    giá (tỷ giá tăng), ngân hàng sẽ thu được lãi A = 10 E=0
    do tỷ giá tăng; nếu USD giảm giá, ngân L = 10
    hàng sẽ chịu lỗ do tỷ giá giảm. 10 10
    Kịch bản 3: Ngân hàng huy động và cho
    (A – L) = 0 USD
    vay bằng USD nhưng không phát sinh mua
    (square exchange position)
    bán USD
    Nhận xét: Ngân hàng có trạng thái ngoại mở. Đây là nguyên nhân chính làm cho rủi
    tệ USD bằng 0 (square exchange position), ro tỷ giá phát sinh.
    nên không chịu rủi ro tỷ giá.
    Kịch bản 4: Ngân hàng huy động vốn bằng 2.4. Xác định trạng thái ngoại tệ
    USD và bán 2 USD lấy VND để kinh doanh
    tại tỷ giá 1USD = 24.000VND Trạng thái ngoại tệ là chênh lệch giữa Tài
    Nhận xét: Ngân hàng có trạng thái ngoại tệ sản (A) và Nợ phải trả (L) của một ngoại
    (A) (VND) (E + L) (A) (VND) (E + L)
    A = 800 E = 100 A = 1.048 E = 100
    L = 900 L = 900
    800 1.000 1.048 1.000
    [A – (E + L)] = -200 VND [A – (E + L)] = +48 VND
    (A) (USD) (L) (A) (USD) (L)
    A = 8,333 E=0 A=8 E=0
    L=0 L = 10
    8,333 0 8 10
    (A – L) = +8,333 USD (A – L) = -2 USD
    (long exchange position) (short exchange position)

    đoản (short exchange position) là $2, nên tệ tại một thời điểm. Công thức xác định
    chịu rủi ro tỷ giá. Nếu USD lên giá (tỷ giá như sau:
    tăng), ngân hàng sẽ bị lỗ do tỷ giá tăng; nếu EPf = Af – Lf
    USD giảm giá, ngân hàng sẽ có lãi do tỷ Bởi vì, Tài sản và Nợ phải trả bao gồm
    giá giảm. cả nội bảng và ngoại bảng, nên công thức
    Ngày nay, các định chế tài chính, các công trên được viết đầy đủ như sau:
    ty đa quốc gia và các doanh nghiệp kinh EPf = (Aon – Lon)f + (Aoff – Loff)f
    doanh XNK thường xuyên có các khoản Trong đó, EP = Exchange position; A =
    phải thu và phải trả bằng ngoại tệ, tức Assets; L = Liabilities; f = Foreign currency
    thường xuyên tạo ra các trạng thái ngoại tệ f; on = On Balance Sheet; off = Off Balance
    Sheet.
    (A) (VND) (E + L) Trạng thái ngoại tệ với rủi ro tỷ giá:
    A = 1.000 E = 100 Nếu, EPf= 0, gọi là “square exchange
    L = 900 position”, không phát sinh rủi ro tỷ giá.
    1.000 1.000 Nếu, EPf ≠ 0, gọi là “open exchange
    [A – (E + L)] = 0 VND position”, phát sinh rủi ro tỷ giá.

    32 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng- Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

  5. NGUYỄN VĂN TIẾN

    Nếu, EPf> 0, gọi là “long (or positive) phụ thuộc vào sự biến động của thị trường,
    exchange position”. Nếu ngoại tệ lên giá, do đó, doanh nghiệp chịu rủi ro biến động
    lãi sẽ phát sinh; nếu ngoại tệ giảm giá, lỗ tỷ giá.
    sẽ phát sinh. Ví dụ, ngày 22/02/2020, công ty Việt Nam
    Nếu, EPf< 0, gọi là “short (or negative) ký được một hợp đồng xuất khẩu cho đối tác
    exchange position”. Nếu ngoại tệ lên giá, châu Âu. Hợp đồng có giá trị 100.000EUR
    lỗ sẽ phát sinh; nếu ngoại tệ giảm giá, lãi thanh toán bằng L/C trả chậm 3 tháng (L/C
    sẽ phát sinh. đến hạn thanh toán ngày 22/5/2020). Căn
    cứ tỷ giá giao ngay hiện tại là 28.000VND/
    3. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh
    nghiệp t
    t0 t1 t2
    Trong điều kiện kinh tế mở cửa, hoạt động Ký kết Giao hàng Thanh toán
    kinh doanh phát triển, dẫn đến rủi ro tỷ hợp đồng
    giá ngày càng hiện hữu đối với các doanh
    nghiệp. Về lý thuyết, doanh nghiệp có thể EUR, mức lãi suất của VND là 6% và
    loại bỏ hoàn toàn rủi ro tỷ giá nếu hợp của EUR là 2%, công ty dự tính mức tỷ
    đồng ngoại thương được thanh toán bằng giá giao ngay sau 3 tháng là 28.280VND/
    đồng nội tệ; hoặc đồng thời thực hiện hai EUR và thu nhập từ hợp đồng XK sẽ là
    hợp đồng vừa xuất khẩu vừa nhập khẩu, có 2.828.000.000 VND. Tuy nhiên, tỷ giá là
    cùng giá trị, cùng một loại ngoại tệ và có một biến số biến động khó lường làm cho
    thời hạn trùng khớp với nhau. Tuy nhiên, thu nhập bằng VND có thể tăng hoặc giảm.
    các tình huống như vậy thường không phát Nếu tỷ giá tăng trên mức 28.280VND/EUR
    sinh. Sau đây là các tình huống phổ biến thì công ty thu được lãi không những từ
    doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro tỷ giá. hợp đồng ngoại thương mà còn thu lãi bổ
    sung do tỷ giá tăng. Ngược lại, nếu tỷ giá
    3.1. Đối với hoạt động xuất nhập khẩu giảm xuống dưới mức 28.280VND/EUR thì
    thu nhập bằng VND từ xuất khẩu sẽ thấp
    a. Đối với hoạt động xuất khẩu hơn thu nhập kỳ vọng. Nếu tỷ giá giảm quá
    Trong ngoại thương, thời điểm giao hàng mức, công ty có thể không những không thu
    thường sau một thời gian nhất định kể từ được lãi mà còn có thể phải chịu lỗ kinh
    ngày ký hết hợp đồng và thời điểm thanh doanh xuất khẩu.
    toán thường sau một thời gian nhất định kể
    từ ngày giao hàng. b. Đối với hoạt động nhập khẩu
    Trong thực tế, các hợp đồng XNK thường Ví dụ, ngày 22/02/2020, công ty Việt Nam
    được thanh toán từ 01 đến 06 tháng kể từ ký được một hợp đồng nhập khẩu từ đối tác
    ngày ký hợp đồng ngoại thương. Tại thời châu Âu. Hợp đồng có giá trị 100.000EUR
    điểm ký kết hợp đồng, các bên đều biết rõ thanh toán bằng L/C trả chậm 3 tháng (L/C
    về giá trị thanh toán, đồng tiền thanh toán, đến hạn thanh toán ngày 22/5/2020). Căn cứ
    tỷ giá giao ngay hiện hành và thời điểm tỷ giá giao ngay hiện tại là 28.000VND/EUR,
    thanh toán. Tuy nhiên, kết quả kinh doanh mức lãi suất của VND là 6% và của EUR là
    cuối cùng bằng đồng nội tệ là bao nhiêu 2%, công ty dự tính mức tỷ giá giao ngay
    lại phụ thuộc vào mức tỷ giá tại thời điểm sau 3 tháng là 28.280VND/EUR và chi phí
    thanh toán, mà tỷ giá này là bao nhiêu lại cho hợp đồng nhập khẩu sẽ là 2.828.000.000

    Số 224+225- Tháng 1&2. 2021- Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng 33

  6. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    VND. Tuy nhiên, tỷ giá là một biến số biến tiền ròng USD là +3 triệu USD. Trong
    động khó lường làm cho chi phí nhập khẩu khi đó, công ty không phát sinh bất kỳ
    bằng VND có thể tăng hoặc giảm. Nếu tỷ khoản thu/chi nào bằng VND, nên trạng
    giá giảm dưới mức 28.280VND/EUR thì thái dòng tiền ròng VND= 0. Do đó, cho
    công ty thu được lãi không những từ hợp dù tỷ giá E(USD/VND) biến động thế nào
    đồng ngoại thương mà còn thu lãi bổ sung cũng không làm thay đổi trạng thái dòng
    do tỷ giá biến động giảm. Ngược lại, nếu tỷ tiền ròng bằng USD là +3 triệu USD. Hay
    giá tăng trên mức 28.280VND/EUR thì chi nói cách khác, do công ty Mỹ có trạng thái
    phí bằng VND để thanh toán hợp đồng nhập dòng tiền ròng VND bằng 0 nên không
    khẩu sẽ cao hơn chi phí kỳ vọng. Nếu tỷ giá chịu rủi ro biến động tỷ giá E(USD/VND).
    tăng quá cao, công ty có thể không những Ví dụ này chỉ tồn tại về mặt lý thuyết, trong
    không thu được lãi mà còn phải chịu lỗ kinh thực tế, các công ty đầu tư trực tiếp vào
    doanh nhập khẩu. Việt Nam đều phải có thu chi bằng VND.
    Kịch bản 2: Trạng thái dòng tiền ròng
    3.2. Đối với hoạt động đầu tư trực tiếp VND là dương, công ty Mỹ chịu rủi ro khi
    nước ngoài (FDI) tỷ giá E(USD/VND) tăng. Giả sử, công ty
    Mỹ đầu tư trực tiếp vào Việt Nam theo kịch
    Xu hướng các quốc gia ngày càng mở cửa bản tại Bảng 2.
    và hội nhập kinh tế quốc tế đã khiến cho Kịch bản 2 cho thấy, công ty Mỹ có các
    các dòng vốn đầu tư trực tiếp tăng lên đáng khoản thu/chi phát sinh bằng USD và trạng
    kể. Việc đầu tư trực tiếp vào các quốc gia thái dòng tiền ròng USD là -5 triệu USD.
    khác nhau làm phát sinh các khoản thu và Trong khi đó, công ty cũng phát sinh các
    chi bằng các đồng tiền khác nhau khiến cho khoản thu/chi bằng VND và trạng thái
    rủi ro tỷ giá phát sinh. Mức độ rủi ro tỷ giá dòng tiền ròng VND là +165 tỷ. Giá trị
    là nhiều hay ít phụ thuộc vào quy mô các USD mà công ty thu được là bao nhiêu khi
    dòng tiền thu/chi phát sinh và tính đa dạng quy đổi 165 tỷ đồng VND sang USD sẽ phụ
    của các đồng tiền. Ví dụ, một công ty Mỹ thuộc vào sự biến động tỷ giá. Nếu tỷ giá
    đầu tư trực tiếp vào Việt Nam, rủi ro tỷ giá E(USD/VND) tăng, thì số USD thu được sẽ
    sẽ không phát sinh nếu không phát sinh các giảm; ngược lại, nếu tỷ giá E(USD/VND)
    khoản thu/chi bằng VND. Nếu phát sinh giảm, thì số USD thu được sẽ tăng. Như
    các khoản thu/chi bằng VND thì công ty vậy, do công ty Mỹ có trạng thái dòng tiền
    Mỹ sẽ chịu rủi ro tỷ giá khi quy đổi giá trị ròng bằng VND là khác 0 nên công ty này
    VND sang USD, tuy nhiên, quy mô phát đã phải chịu rủi ro biến động tỷ giá.
    sinh rủi ro tỷ giá phụ thuộc vào trạng thái Kịch bản 3: Trạng thái dòng tiền ròng
    dòng tiền ròng của VND (chênh lệch dòng VND là âm, công ty Mỹ chịu rủi ro khi tỷ
    tiền vào và dòng tiền ra). Trạng thái dòng giá E(USD/VND) giảm theo kịch bản tại
    tiền ròng của VND càng lớn thì quy mô rủi Bảng 3.
    ro tỷ giá bộc lộ càng cao. Kịch bản 3 cho thấy, công ty Mỹ có các
    Kịch bản 1: Trạng thái dòng tiền ròng khoản thu/chi phát sinh bằng USD và trạng
    VND bằng 0, rủi ro tỷ giá không phát sinh. thái dòng tiền ròng USD là +6 triệu USD.
    Giả sử, công ty Mỹ đầu tư trực tiếp vào Trong khi đó, công ty cũng phát sinh các
    Việt Nam theo kịch bản tại Bảng 1. khoản thu/chi bằng VND và trạng thái
    Kịch bản 1 cho thấy, công ty chỉ có dòng dòng tiền ròng VND là -98 tỷ. Giá trị USD
    tiền phát sinh bằng USD và trạng thái dòng mà công ty Mỹ phải chi ra là bao nhiêu khi

    34 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng- Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

  7. NGUYỄN VĂN TIẾN

    Bảng 1. Rủi ro tỷ giá không phát sinh do có trạng thái ngoại tệ bằng 0
    Dòng tiền ra Dòng tiền vào
    VND USD VND
    USD(tr)
    (tỷ) (tr) (tỷ)
    Nhập khẩu toàn bộ máy móc
    Toàn bộ sản phẩm làm
    thiết bị và nguyên vật liệu đầu -10 0 +15 0
    ra được xuất khẩu
    vào
    Thuê toàn bộ chuyên gia
    và người lao động là người -2 0
    nước ngoài
    Các khoản thuế phải nộp(*) 0 0
    Cộng -12 0 Cộng +15 0
    Dòng tiền ròng USD: (+15) + (-12) = +3
    Dòng tiền ròng VND: (+0) + (-0) = 0
    (*): Công ty trong thời kỳ ưu đãi nên được miễn tiền thuê đất và thuế kinh doanh tại Việt Nam

    Bảng 2. Rủi ro tỷ giá phát sinh do có trạng thái ngoại tệ dương
    Dòng tiền ra Dòng tiền vào
    USD VND USD VND
    (tr.) (tỷ) (tr.) (tỷ)
    NK máy móc thiết bị -5 Xuất khẩu thành phẩm +4
    NK nguyên vật liệu -3 Bán thành phẩm tại VN +240
    Mua nguyên vật liệu tại VN -46 Thu khác +5
    Thuê chuyên gia nước ngoài -1
    Thuê lao động Việt Nam -23
    Các khoản thuế phải nộp -5
    Chi khác -2
    Cộng -9 -76 Cộng +4 +245
    Dòng tiền ròng USD: (+4) + (-9) = -5
    Dòng tiền ròng VND: (+245) + (-76) = +169

    quy đổi -98 tỷ đồng VND sang USD sẽ phụ Ngày nay, khi mà công nghệ thông tin phát
    thuộc vào sự biến động tỷ giá. Nếu tỷ giá triển, chính phủ các nước luôn kêu gọi thu
    E(USD/VND) giảm, thì số USD phải chi ra hút đầu tư nước ngoài, các thị trường chứng
    sẽ tăng; ngược lại, nếu tỷ giá E(USD/VND) khoán (TTCK) trở nên liên kết với nhau,
    tăng, thì số USD phải chi ra sẽ giảm. Như đã tạo ra môi trường đầu tư toàn cầu cho
    vậy, do công ty có trạng thái dòng tiền ròng những nhà đầu tư chuyên nghiệp, giúp họ
    bằng VND là khác 0 nên công ty đã phải tìm kiếm cơ hội sinh lời không những trên
    chịu rủi ro biến động tỷ giá. TTCK nội địa mà còn mở rộng cơ hội đầu
    tư trên thị trường quốc tế.
    3.3. Đối với hoạt động đầu tư gián tiếp Chúng ta sẽ nghiên cứu tác động của biến
    nước ngoài (FII) động tỷ giá E (USD/VND) đến kết quả đầu
    tư của nhà đầu tư Mỹ vào thị trường cổ

    Số 224+225- Tháng 1&2. 2021- Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng 35

  8. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    Bảng 3. Rủi ro tỷ giá phát sinh do có trạng thái ngoại tệ âm
    Dòng tiền ra Dòng tiền vào
    USD VND USD VND
    (tr.) (tỷ) (tr.) (tỷ)
    Nhập khẩu máy móc thiết bị -5 Xuất khẩu thành phẩm +14
    Nhập khẩu nguyên vật liệu -3 Bán thành phẩm tại VN +50
    Mua nguyên vật liệu tại VN -69 Thu khác +5
    Thuê chuyên gia VN -23
    Thuê lao động Việt Nam -46
    Các khoản thuế phải nộp -10
    Chi khác -5
    Cộng -8 -153 Cộng +14 +55
    Dòng tiền ròng USD: (+14) + (-8) = +6 Dòng tiền ròng VND: (+55) + (-153) = -98

    Bảng 4. Các thông số thị trường hiện hành
    Hôm nay (đầu năm)
    Đầu tư mua cổ phiếu Spot rate Giá cổ phiếu Số lượng cổ phiếu nắm giữ
    (tr. USD) USD/VND (VND/cổ phiếu) (tr.)
    -10 23.000 25.000 9,2

    phiếu Việt Nam. Giả sử, hôm nay nhà đầu Kịch bản 2: Phát sinh lãi đầu tư
    tư Mỹ quyết định đầu tư 10 triệu USD vào Giả sử, tại thời điểm cuối năm: Giá cổ
    cổ phiếu ABC trên thị trường cổ phiếu Việt phiếu tăng 4%, cổ tức được chia 2% (trên
    Nam. Các thông số thị trường hiện hành thị giá đầu năm), tỷ giá tăng 3%. Kết quả
    được thể hiện tại Bảng 4. kinh doanh của nhà đầu tư Mỹ được thể
    Kịch bản 1: Hòa vốn (không lãi và cũng hiện tại Bảng 6.
    không lỗ) Chú giải:
    Giả sử, tại thời điểm cuối năm: Giá cổ (1) 26.500= 25.000(1 + 4% + 2%)
    phiếu tăng 4%, cổ tức được chia 2% (trên (2) 243.800= 9,2*26.500
    thị giá đầu năm), tỷ giá tăng 6%. Kết quả (3) 23.690= 23.000(1 + 3%)
    kinh doanh của nhà đầu tư Mỹ được thể (4) 10,291= 243.800/23.690
    hiện tại Bảng 5. (5) +0,291= 10,291 – 10
    Chú giải: Nhận xét: Nếu tỷ lệ % tăng (giảm) của tỷ
    (1) 26.500 = 25.000(1 + 4% + 2%) giá thấp hơn tỷ lệ % tăng (giảm) giá cổ
    (2) 243.800 = 9,2*26.500 phiếu cộng với % cổ tức được chia thì nhà
    (3) 24.380 = 23.000(1 + 6%) đầu tư mới có lãi.
    (4) +10 = 243.800/24.380 Kịch bản 3: Phát sinh lỗ đầu tư
    (5) 0 = 10 – 10 Giả sử, tại thời điểm cuối năm: Giá cổ
    Nhận xét: Nếu tỷ lệ % tăng (giảm) của tỷ phiếu tăng 4%, cổ tức được chia 2% (trên
    giá đúng bằng tỷ lệ % tăng (giảm) giá cổ thị giá đầu năm), tỷ giá tăng 7%. Kết quả
    phiếu cộng với % cổ tức được chia thì nhà kinh doanh của nhà đầu tư Mỹ được thể
    đầu tư sẽ hòa vốn. hiện tại Bảng 7.

    36 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng- Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

  9. NGUYỄN VĂN TIẾN

    Bảng 5. Nhà đầu tư không có lãi cũng không bị lỗ (hòa vốn)
    Tại thời điểm cuối năm
    Giá cổ phiếu Số tiền VND thu Spot rate Số USD Lãi/lỗ đầu tư
    (VND/cổ phiếu) được (tr.) USD/VND thu về (tr.) (tr. USD)
    (1) (2) (3) (4) (5)
    26.500 243.800 24.380 +10 0

    Chú giải: Khi thiếu vốn, ngoài việc đi vay đồng nội
    (1) 26.500 = 25.000(1+4%+2%) tệ, doanh nghiệp có nhiều cơ hội tiếp cận
    (2) 243.800 = 9,2*26.500 các nguồn vốn ngoại tệ được chào mời với
    (3) 24.610 = 23.000(1+7%) mức lãi suất hấp dẫn. Thoạt nhìn, mức lãi
    (4) 9,907 = 243.800/24.610 suất của ngoại tệ là rất thấp nên đã thu hút
    (5) -0,093 = 9,907 – 10 được các doanh nghiệp mà không cần quan
    Nhận xét: Nếu tỷ lệ % tăng (giảm) của tỷ tâm đến rủi ro tỷ giá. Thực tế cho thấy, một
    giá cao hơn tỷ lệ % tăng (giảm) giá cổ khoản nợ bằng ngoại tệ có thể trở nên vô
    phiếu cộng với % cổ tức được chia thì nhà cùng đắt đỏ khi hoàn trả khoản gốc nợ vay
    đầu tư sẽ bị lỗ. cùng với lãi vay nếu ngoại tệ lên giá mạnh
    Qua phân tích các kịch bản tác động của so với nội tệ.
    biến động tỷ giá đến kết quả đầu tư trực Ví dụ, doanh nghiệp đi vay USD nhập khẩu
    tiếp và đầu tư gián tiếp nước ngoài cho máy móc thiết bị để mở rộng sản xuất kinh
    thấy, ngoài việc tạo lập môi trường đầu tư doanh. Tại thời điểm đi vay, các thông số
    hấp dẫn, thì việc duy trì tỷ giá ổn định là thị trường như sau: Lãi suất VND = 7,25%/
    không kém phần quan trọng. Cũng từ kết năm; lãi suất USD = 2,75%/năm; tỷ giá
    quả phân tích cho ta câu trả lời rằng, tại sao USD/VND dự kiến tăng 3%/năm.
    vấn đề rủi ro tỷ giá lại luôn được quan tâm Doanh nghiệp thấy rằng, nếu đi vay bằng
    bởi các nhà đầu tư và tại sao nhu cầu phòng USD thì có lợi thế hơn đi vay bằng VND là
    ngừa rủi ro tỷ giá bởi các công cụ phái sinh 1,5% (7,25% – 2,75 – 3%). Tuy nhiên, lợi
    ngày càng phát triển. thế 1,5% chỉ là kỳ vọng! Nếu tại thời điểm
    hoàn trả khoản gốc nợ vay và trả lãi vay mà
    3.4. Đối với tín dụng quốc tế USD lên giá mạnh, thì chi phí bằng VND

    Bảng 6. Nhà đầu tư có lãi
    Tại thời điểm cuối năm
    Giá cổ phiếu Số tiền VND thu Spot rate Số USD Lãi/lỗ đầu tư
    (VND/cổ phiếu) được (tr.) USD/VND thu về (tr.) (tr. USD)
    (1) (2) (3) (4) (5)
    26.500 243.800 23.690 10,291 +0,291

    Bảng 7. Nhà đầu tư bị lỗ
    Một năm sau
    Giá cổ phiếu Số tiền VND thu Spot rate Số USD Lãi/lỗ đầu tư
    (VND/cổ phiếu) được (tr.) USD/VND thu về (tr.) (tr. USD)
    (1) (2) (3) (4) (5)
    26.500 243.800 24.610 9,907 -0,093

    Số 224+225- Tháng 1&2. 2021- Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng 37

  10. Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp

    để trả nợ sẽ tăng cao. Giả sử, tỷ giá sau diện đầy đủ rủi ro tỷ giá phát sinh trong các
    một năm tại thời điểm hoàn trả nợ vay tăng hoạt động kinh doanh của mình.
    4,5%, thì lợi thế so sánh vay USD so với Bài viết được đúc rút từ kinh nghiệm và
    VND sẽ triệt tiêu hoàn toàn. Và nếu tỷ giá kiến thức của bản thân tác giả nên chắc
    tăng trên mức 4,5% thì việc đi vay USD trở chắn sẽ còn nhiều hạn chế và thiếu sót,
    nên bất lợi hơn so với đi vay bằng VND. mong bạn đọc tham gia cùng trao đổi về
    một chủ đề phức tạp, vừa mang tính học
    4. Kết luận thuật vừa mang tính thực tiễn này ■

    Tỷ giá đã và sẽ là một rủi ro hiện hữu, gắn
    liền với kinh tế thị trường mà các doanh
    nghiệp phải tốn nhiều công sức để xem
    xét phòng ngừa. Đối với các doanh nghiệp
    Việt Nam, thực tế trước đây và ngày nay
    cho thấy biến động tỷ giá ảnh hưởng đáng
    kể đến hoạt động kinh doanh, đặc biệt là
    các doanh nghiệp XNK và các khoản nợ
    vay bằng ngoại tệ. Trước khi sử dụng các
    biện pháp phòng ngừa rủi ro như trích lập
    dự phòng, sử dụng các công cụ ngoại hối
    phái sinh như các hợp đồng kỳ hạn, hoán
    đổi, tương lai và quyền chọn, thì các doanh
    nghiệp cần được trang bị kiến thức cơ bản
    để nhận biết nguyên nhân và qua đó nhận

    Tài liệu tham khảo
    Alan C. Shapiro & Paul Hanouna (2019), Multinational Financial Management, John Wiley & Sons.
    Allen, S. L. (2003), Financial Risk Management: A Practitioner’s Guide to Managing Market and Credit Risk,
    Hoboken, New Jersey: John Wiley and Sons.
    Đặng Ngọc Biên (2020), Cách nào để giảm nguy cơ rủi ro tỷ giá đối với các doanh nghiệp?,Tạp chí Tài chính, Kỳ 2
    tháng 7.
    Heinz Riehl & Rita M. Rodriguez (1995), Foreign Exchange and Money Markets – Managing Foreign and Domestic
    Currency Operations, McGraw-Hill.
    Nguyễn Văn Tiến (2002), Thị trường ngoại hối Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế, NXB Thống kê.
    Nguyễn Văn Tiến và Phạm Thị Hoàng Anh (2015), Giáo trình thị trường ngoại hối và quản trị hối đoái trong kinh
    doanh, NXB Lao động, 2015
    Nguyễn Thị Kim Thanh (2016), Tạo thói quen quản trị rủi ro tỷ giá, Tạp chí Tài chính- Tiền tệ.
    Nguyễn Văn Tiến và Phạm Thị Hoàng Anh (2015), Giáo trình Thị trường ngoại hối và Quản trị hối đoái trong kinh
    doanh , NXB Lao động.
    Nguyễn Văn Tiến (2017), Tài chính quốc tế hiện đại, NXB Lao Động.
    Nguyễn Văn Tiến và Nguyễn Mạnh Hùng (2017), Cẩm nang Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngân hàng. NXB Lao
    Động.
    Nguyễn Văn Tiến (2019), Thị trường tài chính & Quản trị rủi ro tài chính, NXB Hồng Đức.
    Paul Bishop & Don Dixon (1992), Foreign Exchange Handbook- Managing Risk & Opportunity in Global Currency
    Markets. McGraw-Hill, Inc.
    Papaioannou, M. G., (2006), “Exchange Rate Risk Measurement and Management: Issues and Approaches for
    Firms”, South Eastern Europe Journal of Economics, Vol. 2, 129-146.
    Steve Anthony (2002), Foreign Exchange in Practice, Palgrave Macmillan UK.

    38 Tạp chí Khoa học & Đào tạo Ngân hàng- Số 224+225- Tháng 1&2. 2021

Download tài liệu Nhận diện rủi ro tỷ giá đối với doanh nghiệp File Word, PDF về máy