[Download] Tải Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn – Tải về File Word, PDF

Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn
Nội dung Text: Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

Download


“Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn” nghiên cứu các loại nguồn tiền được truyền tải đến ngân hàng theo các kênh dẫn khác nhau, đặc điểm và các phương pháp quản lý chúng nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh mà ngân hàng đề ra.

Bạn đang xem: [Download] Tải Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn – Tải về File Word, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải biểu mẫu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn File Word, PDF về máy

Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

  1. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    BÀI 2 NGUỒN VỐN VÀ QUẢN LÝ NGUỒN VỐN

    Hướng dẫn học
    Để học tốt bài này, sinh viên cần tham khảo các phương pháp học sau:
     Học đúng lịch trình của môn học theo tuần, làm các bài luyện tập đầy đủ và tham gia
    thảo luận trên diễn đàn.
     Đọc tài liệu:
    1. Giáo trình Quản trị Ngân hàng thương mại, PGS. TS. Phan Thị Thu Hà, NXB Giao thông
    vận tải.
    2. Tiền tệ, Ngân hàng và Thị trường tài chính, Frederic S.Mishkin, NXB Khoa học
    Kỹ thuật, 2001.
     Sinh viên làm việc theo nhóm và trao đổi với giảng viên trực tiếp tại lớp học hoặc qua email.
     Trang Web môn học.

    Nội dung
    Ngân hàng kinh doanh tiền tệ dưới hình thức huy động, cho vay, đầu tư và cung cấp các
    dịch vụ khác. Huy động vốn – huy động tạo nguồn vốn cho ngân hàng thương mại đóng
    vai trò quan trọng, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng. Bài 2 Nguồn vốn
    và quản lý nguồn vốn tập trung nghiên cứu các loại nguồn tiền được truyền tải đến ngân
    hàng theo các kênh dẫn khác nhau, đặc điểm và các phương pháp quản lý chúng nhằm
    thực hiện mục tiêu kinh doanh mà ngân hàng đề ra.

    Mục tiêu
    • Biết được 4 đặc điểm, 3 vai trò và 5 loại hình của vốn chủ sở hữu trong NHTM;
    • Phân biệt được vốn chủ sở hữu và vốn tự có của NHTM;
    • Biết được đặc điểm của tiền gửi, tiền vay và vốn nợ khác của NHTM;
    • Biết được mục tiêu và nội dung quản lý vốn nợ tại NHTM;
    • Biết được nội dung quản lý vốn chủ sở hữu tại NHTM.

    24 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  2. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    Tình huống dẫn nhập
    SẢN PHẨM TIỀN GỬI

    Vì lý do sức khỏe, bác An xin nghỉ hưu sớm. Cơ quan trả cho bác một khoản tiền. Song, trong thời
    gian tới, bác và gia đình chưa có kế hoạch sử dụng khoản tiền này nên bác quyết định đem đến gửi
    NH. Tuy nhiên, khi tìm hiểu bác thấy hiện tại NH có rất nhiều sản phẩm tiền gửi. Bác băn khoăn
    chưa biết nên chọn loại sản phẩm nào.

    Khách hàng nên dùng sản phảm tiền gửi nào của ngân hàng?

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 25

  3. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    2.1. Nguồn vốn và nghiệp vụ nguồn vốn của NHTM

    2.1.1. Vốn chủ sở hữu

    2.1.1.1. Khái niệm
    Để bắt đầu hoạt động ngân hàng (được pháp luật cho phép) chủ ngân hàng phải có
    một lượng vốn nhất định. Đây là loại vốn ngân hàng có thể sử dụng lâu dài, hình thành
    trang thiết bị, nhà cửa cho ngân hàng.
    VCSH là số vốn do chủ sở hữu ngân hàng đóng góp ban đầu và được bổ sung trong
    quá trình kinh doanh.

    2.1.1.2. Đặc điểm
     Chỉ chiếm 5% đến 10% tổng nguồn vốn.
     Ổn định và luôn được bổ sung trong quá trình phát triển.
     Có thể sử dụng lâu dài nhưng có chi phí cao hơn Nợ.
     Chủ sở hữu có thể tham gia vào các quyết định của ngân hàng một cách trực tiếp
    (thông qua HĐQT) hay gián tiếp (thông qua Đại hội đồng cổ đông).
    Nguồn hình thành ban đầu
    Tùy theo tính chất của mỗi ngân hàng mà nguồn gốc hình thành vốn ban đầu khác
    nhau. Nếu là ngân hàng thuộc sở hữu Nhà nước, ngân sách Nhà nước cấp (vốn của
    Nhà nước). Nếu là ngân hàng cổ phần, các cổ đông góp thông qua mua cổ phần hoặc
    cổ phiếu. Ngân hàng liên doanh do các bên liên doanh góp, ngân hàng tư nhân là vốn
    thuộc sở hữu tư nhân.

    26 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  4. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    Nguồn vốn bổ sung trong quá trình hoạt động
    Trong quá trình hoạt động, ngân hàng gia tăng vốn của chủ theo nhiều phương thức
    khác nhau tùy thuộc vào điều kiện cụ thể.
    Nguồn từ lợi nhận: Trong điều kiện thu nhập ròng lớn hơn không, chủ ngân hàng có
    xu hướng gia tăng vốn của chủ bằng cách chuyển một phần thu nhập ròng thành vốn
    đầu tư. Tỷ lệ tích lũy tùy thuộc vào cân nhắc của chủ ngân hàng về tích lũy và tiêu
    dùng. Những ngân hàng lâu năm, thu nhập ròng lớn, nguồn vốn tích lũy từ lợi nhuận
    sẽ cao so với vốn của chủ hình thành ban đầu.
    Nguồn bổ sung từ phát hành thêm cổ phần, góp thêm, cấp thêm… để mở rộng quy mô
    hoạt động, hoặc để đổi mới trang thiết bị hoặc để đáp ứng yêu cầu gia tăng vốn của chủ do
    Ngân hàng Nhà nước quy định… Đặc điểm của hình thức huy động này là không thường
    xuyên, song giúp cho ngân hàng có được lượng vốn sở hữu lớn vào lúc cần thiết.

    2.1.1.3. Cơ cấu vốn chủ sở hữu
    Vốn điều lệ
     Vốn điều lệ chiếm tỷ trọng lớn trong VCSH (75% –
    85%).
     Vốn điều lệ của NHTM Nhà nước do Bộ Tài chính
    cấp từ Ngân sách Nhà nước.
     Vốn điều lệ của NHTM cổ phần do cổ đông, trong
    đó đại cổ đông góp vốn, thể hiện bằng sở hữu một
    số lượng cổ phiếu theo luật định.
     Vốn điều lệ của Ngân hàng liên doanh là phần vốn liên doanh giữa các bên tham
    gia góp vốn.
     Vốn điều lệ của Ngân hàng có vốn nước ngoài là phần vốn của chủ sở hữu nước ngoài.
     Một số quy định đối với NHTM cổ phần:

     Tổng giá trị mệnh giá của cổ phần ưu đãi tối đa là 20% vốn điều lệ.

     NHTM cổ phần phải có tối thiểu 100 cổ đông và không hạn chế số lượng tối đa.

     Cổ đông là cá nhân được sở hữu tối đa 10% vốn điều lệ.

     Cổ đông là tổ chức được sở hữu tối đa 20% vốn điều lệ.


    Cổ đông cùng những người có liên quan của cổ đông đó được sở hữu tối đa
    20% vốn điều lệ.
    Thặng dư vốn cổ phần
    Là chênh lệch giữa giá phát hành và mệnh giá cổ phiếu phát hành lần đầu của ngân hàng.
     Phần thặng dư vốn dùng để thực hiện dự án đầu tư thì chỉ được sử dụng để bổ sung
    vốn điều lệ sau 3 năm kể từ khi dự án đã hoàn thành và đưa vào khai thác sử dụng.
     Phần thặng dư vốn không để thực hiện dự án đầu tư chỉ được sử dụng để bổ sung
    vốn điều lệ sau 1 năm kể từ thời điểm kết thúc đợt phát hành.
    → Quy định này giúp bảo vệ nguồn thặng dư vốn, nhằm vào mục tiêu phát triển dài hạn.
    Lợi nhuận giữ lại (các quỹ)

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 27

  5. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

     Lợi nhuận được sử dụng để tái đầu tư, mở rộng sản xuất kinh doanh sau khi NH
    tiến hành chia cổ tức.
     Đối với các Ngân hàng thuộc sở hữu nhà nước thì việc tái đầu tư còn phụ thuộc
    vào chính sách của nhà nước.
     Đối với các Ngân hàng cổ phần hay Ngân hàng liên doanh phụ thuộc vào HĐQT
    và các cổ đông.

     Quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ: 5% LNST hàng năm, tối đa không vượt quá
    vốn điều lệ.

     Quỹ dự phòng tài chính: 10% LNST, tối đa không vượt quá 25% vốn điều lệ.

     Quỹ khen thưởng phúc lợi.

     Quỹ đầu tư phát triển.
    Chênh lệch đánh giá lại tài sản
     Chênh lệch giữa giá trị thị trường được đánh giá lại và giá trị sổ sách của tài sản
    (gồm TSCĐ và Tài sản tài chính).
     Trước khi chuyển đổi mục đích sử dụng của tài sản, cần phải đánh giá lại giá trị.
     Chênh lệch có thể (+) hoặc (-).
    Chênh lệch tỷ giá hối đoái
     Chênh lệch giá trị tính bằng VND khi quy đổi những
    tài sản/nguồn vốn của NH bằng ngoại tệ sử dụng tỷ
    giá tại thời điểm lập báo cáo so với giá trị VND quy
    đổi tại thời điểm phát sinh tài sản/nguồn vốn đó.
     Chênh lệch có thể (+) hoặc (-).
    Vốn điều lệ của NHTM cổ phần sau khi trừ đi 70 tỷ đồng cho bản hiệu, hiệu số còn
    lại, cứ 20 tỷ đồng vốn điều lệ, NHTM mới được thành lập 1 chi nhánh
    Ngân hàng có nhiều quỹ. Mỗi quỹ có mục đích riêng. Trước tiên là quỹ sự phòng tổn
    thất. Quỹ này được trích lập hàng năm và được tích lũy lại nhằm bù đăp những tổn
    thất có thể xảy ra.
    Quỹ bảo toàn vốn nhằm bù đắp hao mòn của vốn dưới tác động của lạm phát.
    Quỹ thặng dư là phần đánh giá lại tài sản của ngân hàng và chênh lệch giữa thị giá và
    mệnh giá cổ phiếu kh phát hành cổ phiếu mới.
    Tùy theo quy định cụ thể của từng nước, các ngân hàng có thể có quỹ phúc lợi, quỹ
    khen thưởng, quỹ giám đốc…
    Các quỹ của ngân hàng thuộc sở hữu của chủ ngân hàng. Nguồn hình thành các quỹ
    này từ thu nhập của ngân hàng. Tuy nhiên một số quỹ NH không thể sử dụng lâu dài.

    2.1.1.4. Vai trò của vốn chủ sở hữu
     Điều kiện bắt buộc để có giấy phép hoạt động.
     Là tấm đệm chống lại rủi ro phá sản, tạo niềm tin cho công chúng và đảm bảo với
    chủ nợ về sức mạnh tài chính của NH.

    28 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  6. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

     Quyết định quy mô hoạt động của NHTM, xác định tỷ lệ an toàn, cung cấp năng
    lực tài chính, điều tiết sự tăng trưởng và phát triển của NH.
    VCSH góp phần bảo vệ lợi ích của người gửi tiền
    Kinh doanh ngân hàng thường xuyên đối đầu với rủi
    ro. Các khoản tổn thất của ngân hàng sẽ được bù đắp
    bằng VCSH (đầu tiên là quỹ dự phòng rủi ro, sau đó là
    lợi nhuận tích lũy và cuối cùng là vốn cổ phần). Trong
    trường hợp ngân hàng phá sản hoặc ngừng hoạt động,
    các khoản tiền gửi sẽ được hoàn trả trước, sau đó đến
    nghĩa vụ với chính phủ và người lao động, các khoản
    vay, cuối cùng mới đến chủ giấy nợ có khả năng
    chuyển đổi, cổ phần ưu đãi, cổ phần thường. Như vậy, nếu quy mô VCSH càng lớn
    người gửi tiền và người cho vay càng cảm thấy an tâm hơn về ngân hàng (với điều
    kiện như nhau). Khi cơ quan bảo hiểm tiền gửi để thành lập, VCSH góp phần giảm
    bớt rủi ro cho cơ quan bảo hiểm.
    VCSH tạo lập tư cách pháp nhân và duy trì hoạt động của ngân hàng
    Để hoạt động, điều kiện đầu tiên của ngân hàng phải có số vốn tối thiểu ban đầu (vốn
    pháp định). Số vốn này trước hết dùng để mua sắm (hoặc thuê) trang thiết bị, nhà cửa
    cần thiết cho quá trình kinh doanh, phần còn lại tham gia vào quá trình kinh doanh của
    ngân hàng như cho vay hoặc mua chứng khoán. Để cạnh tranh tốt, các ngân hàng phải
    không ngừng đổi mới công nghệ ngân hàng, nâng cao năng suất lao động và an toàn
    cho ngân hàng. VCSH được sử dụng để nhập công nghệ mới, mở thêm chi nhanh hoặc
    quầy giao dịch, mở văn phòng đại diện…
    VCSH góp phần điều chỉnh các hoạt động của ngân hàng
    Rất nhiều quy định về hoạt động của ngân hàng của các nhà chức trách tiền tệ có liên
    quan chặt chẽ đến VCSH. Ví dụ quy mô nguồn tiền gửi được tính theo tỷ lệ với
    VCSH, quy mô cho vay tối đa với một hoặc một nhóm khách hàng, nắm giữ cổ phiếu
    của công ty khác, mở chi nhánh, mua sắm tài sản cố định, thành lập công ty con… đều
    tính theo tỷ lệ với VCSH. Như vậy, quy mô và cấu trúc hoạt động của ngân hàng đều
    được điều chỉnh theo VCSH.

    2.1.1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến VCSH
     Chính sách của Chính phủ:
    o Quy định Vốn điều lệ ≥ vốn pháp định.
    o Quy định các tỷ lệ đảm bảo an toàn.

     Chính sách và kết quả kinh doanh của NH:
    o NH muốn mở rộng quy mô, đa dạng hóa hoạt
    động: Phát hành thêm cổ phiếu, giữ lại lợi nhuận.
    o NH kinh doanh có lãi: tăng các quỹ tái đầu tư.

     Môi trường kinh doanh: đòi hỏi tăng VCSH để
    tăng năng lực cạnh tranh.
    Một ngân hàng khi thành lập cần bao nhiêu VCSH? Nếu là ngân hàng mới việc phát
    hành cổ phiếu là không dễ dàng. Vốn của cá nhân để thành lập ngân hàng tư nhân
    thường là nhỏ. Ngân hàng thuộc sở hữu Nhà nước. Do vậy, chủ ngân hàng đều có

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 29

  7. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    xu hướng ưu thích quy định VCSH ban đầu (pháp định) thấp để thuận tiện cho việc
    khai trương hoạt động của ngân hàng. Tuy nhiên, điều này lại ảnh hưởng đến an toàn
    của hệ thống, an toàn cho người gửi tiền và khiến các cấp quản lý vĩ mô lo ngại. Các
    vụ phá sản ngân hàng (đang ngày gia tăng) thường gây ra những hoảng loạn lớn trong
    dân chúng và những tổn thất khó lường hết được. Vốn của chủ ngân hàng được sử
    dụng để trả nợ cho người gửi tiền, giảm bớt khó khăn cho ngân sách, hoặc tổn thất cho
    người gửi tiền. Việc quy định vốn pháp định lớn sẽ hạn chế gia tăng số lượng các
    ngân hàng và cạnh tranh giữa các ngân hàng.
    Chính sách của chính phủ ảnh hưởng quyết định tới qui mô VCSH của NHTM. Với
    mục tiêu khuyến khích ngân hàng tư nhân hoặc ngân hàng có quy mô vừa và nhỏ,
    NHTW có thể quy định VCSH ban đầu thấp và ngược lại. Tuy nhiên, ngân hàng quy
    mô nhỏ thường có phạm vi hoạt động hẹp, khả năng đa dạng không cao, vì vậy sức
    chống đỡ rủi ro kém hơn các ngân hàng lớn.
    Chính sách và kết quả kinh doanh của ngân hàng ảnh hưởng tới quy mô và cấu trúc
    của VCSH. Ngân hàng làm ăn phát đạt và có chính sách gia tăng sức mạnh sẽ mở rộng
    VCSH và có khả năng mở rộng VCSH thông qua phát hành thêm cổ phiếu hoặc tự
    tích lũy. Những ngân hàng nhỏ, khả năng sinh lời thấp thì khả năng mở rộng VCSH
    cũng bị hạn chế. Vốn ngân hàng càng lớn càng tạo cho người gửi tâm lý an toàn. Họ
    hi vọng rằng khi bỏ ra một số tiền lớn những người chủ sở hữu quan trọng của ngân
    hàng sẽ phải cố gắng hết sức để kinh doanh an toàn. Do vậy, để tăng uy tín, thu hút
    nhiều tiền gửi, ngân hàng phải tăng quy mô VCSH.

    2.1.2. Tiền gửi

    2.1.2.1. Khái niệm
    Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi
    không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ
    phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy
    đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận.
    Tiền gửi của khách hàng là nguồn tài nguyên quan trọng nhất của ngân hàng thương
    mại. Khi một ngân hàng bắt đầu hoạt động, nghiệp vụ đầu tiên là mở tài khoản tiền
    gửi để giữ hộ và thanh toán hộ khách hàng, bằng cách đó ngân hàng huy động tiền của
    các doanh nghiệp, các tổ chức và của dân cư.

    2.1.2.2. Phân loại
    Tiền gửi là nguồn tiền quan trọng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn tiền của ngân
    hàng. Để gia tăng cạnh tranh và để có được nguồn tiền có chất lượng ngày càng cao,
    các ngân hàng đã đưa ra và thực hiện nhiều hình thức huy động khác nhau.
     Tiền gửi thanh toán (tiền gửi giao dịch hoặc
    tiền gửi thanh toán): Đây là tiền của doanh
    nghiệp hoặc cá nhân gửi vào ngân hàng giữ và
    thanh toán hộ. Trong phạm vi số dư cho phép,
    các nhu cầu chi trả của doanh nghiệp và cá nhân
    đều được ngân hàng thực hiện. Các khoản thu
    bằng tiền của doanh nghiệp và cá nhân có thể

    30 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  8. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    được nhập vào tiền gửi thanh toán theo yêu cầu. Nhìn chung, lãi suất của khoản
    tiền này rất thấp (hoặc bằng không), thay vào đó chủ tài khoản có thể được hưởng
    các dịch vụ của ngân hàng với mức phí thấp. Ngân hàng mở tài khoản tiền gửi
    thanh toán (tài khoản có thể phát hành séc) cho khách hàng. Thủ tục mở rất đơn
    giản. Yêu cầu của ngân hàng là khách hàng phải có tiền và chỉ thanh toán trong
    phạm vi số dư. Một số ngân hàng kết hợp tài khoản tiền gửi thanh toán và tài
    khoản cho vay (thấu chi – chi trội trên số dư có của tài khoản tiền gửi thanh toán).
    Một số ngân hàng sử dụng nhiều hình thức biến tướng của tài khoản thanh toán để
    nâng lãi suất loại tiền gửi này nhằm cạnh tranh với các tổ chức tín dụng khác.
     Tiền gửi có kỳ hạn của doanh nghiệp và các tổ chức xã hội: nhiều khoản thu
    bằng tiền của doanh nghiệp và các tổ chức xã hội sẽ được chi trả sau một thời gian
    xác định. Tiền gửi thanh toán tuy rất thuận tiện cho hoạt động thanh toán song lãi
    suất lại thấp. Để đáp ứng nhu cầu tăng thu của người gửi tiền, ngân hàng đã đưa ra
    hình thức tiền gửi có kỳ hạn. Người gửi không được sử dụng các hình thức thanh
    toán đối với tiền gửi thanh toán để áp dụng đối với loại tiền này. Nếu cần chi tiêu
    người gửi phải đến ngân hàng để rút tiền ra. Tuy không thuận lợi cho tiêu dùng
    bằng hình thức tiền gửi thanh toán, song tiền gửi có kỳ hạn có lãi suất cao hơn tùy
    theo độ dài của kỳ hạn.
     Tiền gửi tiết kiệm của dân cư: Các tầng lớp dân cư đều có những khoản thu nhập
    tạm thời chưa sử dụng đến (các khoản tiết kiệm). Trong điều kiện có khả năng tiếp
    cận với ngân hàng, họ đều có thể gửi tiết kiệm nhằm thực hiện các mục tiêu bảo toàn
    và sinh lời đối với các khoản tiết kiệm, đặc biệt là nhu cầu bảo toàn. Nhằm thu hút
    ngày càng nhiều tiền tiết kiệm các ngân hàng đều cố gắng khuyến khích dân cư thay
    đổi thói quen giữ vàng và tiền mặt tại nhà bằng cách mở rộng mạng lưới huy động,
    đưa ra các hình thức huy động đa dạng và lãi suất cạnh tranh hấp dẫn (Ví dụ như
    tiền gửi với các kỳ hạn khác nhau, tiết kiệm bằng ngoại tệ, bằng vàng…) cho mỗi kỳ
    hạn và mỗi lần gửi khác nhau. Sổ tiết kiệm này không dùng để thanh toán tiền hàng
    và dịch vụ song có thể thế chấp để vay vốn nếu được ngân hàng cho phép.
     Tiền gửi của các ngân hàng khác: Nhằm mục đích nhờ thanh toán hộ và một số
    mục đích khác, ngân hàng thương mại này có thể gửi tiền tại ngân hàng khác. Tuy
    nhiên, quy mô nguồn này thường không lớn.

    2.1.3. Tiền vay

    2.1.3.1. Khái niệm
    Tiền gửi là nguồn quan trọng nhất của ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, khi cần ngân
    hàng thương mại vay mượn thêm. Tại nhiều nước, ngân hàng Trung ương thường quy
    định tỷ lệ giữa nguồn tiền huy động và vốn của chủ. Do vậy, nhiều ngân hàng vào
    những giai đoạn cụ thể phải vay mượn thêm để đáp ứng nhu cầu chi trả khi khả năng
    huy động bị hạn chế.

    2.1.3.2. Phân loại
     Vay NHNN (Ngân hàng trung ương):
    Đây là khoản vay nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách trong chi trả của ngân hàng
    thương mại. Trong trường hợp thiếu hụt dự trữ (thiếu dự trữ bắt buộc, dự trữ thanh
    toán) ngân hàng thương mại thường vay Ngân hàng Nhà nước. Hình thức vay

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 31

  9. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    chủ yếu của Ngân hàng Nhà nước là chiết khấu
    (hoặc tái cấp vốn). Các thương phiếu đã được ngân
    hàng thương mại chiết khấu (hoặc tái chiết khấu) trở
    thành tài sản của họ. Khi cần tiền, ngân hàng mang
    những thương phiếu này lên tái chiết khấu tại Ngân
    hàng Nhà nước. Nghiệp vụ này làm thương phiếu
    của NHTM giảm đi và dự trữ (tiền mặt hoặc tiền gửi
    tại NHNN) tăng lên. NHNN điều hành việc vay
    mượn này một cách chặt chẽ, NHTM phải thực hiện
    các điều kiện đảm bảo và kiểm soát nhất định. Thông thường, NHNN chỉ tái chiết
    khấu cho những thương phiếu có chất lượng (thời gian đáo hạn ngắn, khả năng trả
    nợ cao) và phù hợp với mục tiêu của NHNN trong từng thời kỳ. Trong điều kiện
    chưa có thương phiếu, NHNN cho NHTM vay dưới hình thức tái cấp vốn theo hạn
    mức tín dụng nhất định.
     Vay các tổ chức tín dụng khác:
    Đây là nguồn ngân hàng vay mượn lẫn nhau và vay các tổ chức tín dụng (TCTD)
    khác trên thị trường liên ngân hàng. Các ngân hàng đang có dự trữ vượt yêu cầu do
    có kết dư gia tăng bất ngờ về các khoản tiền huy động hoặc giảm cho vay sẽ có thể
    sẵn lòng cho các ngân hàng khác vay để tìm kiến lãi suất cao hơn. Ngược lại, các
    ngân hàng đang thiếu hụt dự trữ có nhu cầu vay mượn tức thời để đảm bảo thanh
    khoản. Như vậy, nguồn vay mượn từ các ngân hàng khác là để đáp ứng nhu cầu
    dự trữ và chi trả cấp bách, và trong nhiều trường hợp nó bổ sung hoặc thay thế cho
    nguồn vay mượn từ NHNN. Quá trình vay mượn rất đơn giản. Ngân hàng vay chỉ
    cần liên hệ trực tiếp với ngân hàng cho vay hoặc thông qua ngân hàng đại lý (hoặc
    NHNN). Khoản vay có thể không cần đảm bảo, hoặc đảm bảo bằng các chứng
    khoản của Kho bạc. Kết quả là, dự trữ của ngân hàng cho vay giảm đi và của ngân
    hàng đi vay tăng lên.
     Vay trên thị trường vốn
    Giống như các doanh nghiệp khác, các ngân hàng cũng vay mượn bằng cách phát
    hành các gấy nợ (kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu) trên thị trường vốn. Rất nhiều
    NHTM thiếu nguồn tiều gửi trung và dài hạn dẫn đến không đáp ứng được nhu cầu
    cho vay trung và dài hạn. Do vậy, các khoản vay trung và dài hạn nhằm bổ sung
    cho các nguồn tiền gửi, đáp ứng nhu cầu cho vay và đâu tư trung và dài hạn. Do
    vậy, các khoản vay trung và dài hạn nhằm bổ sung cho các nguồn tiền gửi. Thông
    thường, đây là khoản vay không đảm bảo. Những ngân hàng có ủy thác và trả lãi
    suất cao sẽ vay mượn được nhiều hơn. Các ngân hàng nhỏ thường khó vay mượn
    trực tiếp từ bằng cách này, họ thường phải vay thông qua ngân hàng đại lý hoặc
    được bảo lãnh của Ngân hàng Đầu tư. Khả năng vay mượn còn phụ thuộc vào trình
    độ phát triển của thị trường tài chính, tạo khả năng chuyển đổi cho các công cụ nợ
    dài hạn của ngân hàng. Nghiệp vụ vay mượn tương đối phức tạp. Ngân hàng cần
    nghiên cứu kỹ thị trường để quyết định quy mô, mệnh giá, lãi suất và thời gian vay
    mượn thích hợp. Các vấn đề chuyển nhượng, điều chỉnh lãi suất, bảo quản hộ…
    cũng được các ngân hàng quan tâm.

    32 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  10. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    2.1.4. Các loại vốn nợ khác
    Loại này bao gồm nguồn ủy thác, nguồn thanh toán, các nguồn khác.
     Tiền ủy thác
    NHTM thực hiện các dịch vụ ủy thác như
    ủy thác cho vay, ủy thác đầu tư, ủy thác cấp
    phát, ủy thác giải ngân và thu hộ… Các hoạt
    động này tạo nên nguồn ủy thác tại ngân
    hàng. Ví dụ Ngân hàng Nông nghiệp và
    phát triển nông thôn cho vay ủy thác hộ Nhà
    nước đối với một số dự án trồng rừng với
    nguồn Ngân sách hoặc nguồn ODA. Theo
    hợp đồng giữa các bên, các nguồn vốn trên được chuyển về Ngân hàng Nông
    nghiệp và phát triển nông thôn, để từ đó chuyển tải đến các địa điểm đã được xác
    định trước. Cùng với sự phát triển của các mối quan hệ đa phương, rất nhiều tổ
    chức kinh tế xã hội có cùng mục tiêu phát triển như của ngân hàng, có nguồn tài
    chính, đã sử dụng mạng lưới ngân hàng như các kênh dẫn vốn tới các mục tiêu. Kết
    quả là hình thành nguồn ủy thác, làm gia tăng vốn của ngân hàng.
     Tiền trong thanh toán
    Các hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt có thể hình thành nguồn trong thanh
    toán (séc trong quá trình chi trả, tiền ký quỹ để mở L/C…). Những ngân hàng là
    ngân hàng đầu mối trong đồng tài trợ có kết số dư từ tiền của các ngân hàng thành
    viên chuyển về để thực hiện cho vay.
     Tiền khác
    Các khoản nợ khác như thuế chưa nộp, lương chưa trả…
    Nguồn vốn của NHTM
    Khoản mục Số dư (31/12/X) Đơn vị tỷ VNĐ
    1 Tiền gửi của doanh nghiệp và cá nhân 50.946
    1.1. Tiền gửi của doanh nghiệp 15.521
    1.2. Tiền gửi của cá nhân 35.425
    2 Tiền gửi của các tổ chức tài chính 7.27
    3 Phát hành kỳ phiếu, trái phiếu 3,8
    4 Vay NHNN và các tổ chức tín dụng khác 4.335
    5 Các khoản phải trả khác 791
    6 Nguồn khác 1.100
    7 Vốn chủ sở hữu 1.814
    7.1. Vốn điều lệ 1.150
    7.2. Các quỹ và lãi chưa phân phối 664
    Tổng nguồn 66.259,8

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 33

  11. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    2.1.5. Đặc điểm và nhân tố ảnh hưởng đến nguồn vốn nợ

    2.1.5.1. Đối với nguồn tiền gửi
    Đặc điểm chung của tiền gửi là chúng phải được thanh toán khi khách hàng yêu cầu
    ngay cả khi đó là tiền gửi có kỳ hạn chưa đến hạn. Sự thay đổi, đặc biệt là tiền gửi
    ngắn hạn, làm thay đổi yêu cầu thanh khoản của ngân hàng.
    Quy mô của tiền gửi rất lớn so với các nguồn khác. Thông thường nguồn này chiếm
    hơn 50% tổng vốn và là mục tiêu tăng trưởng hàng năm của ngân hàng.
    Tiền gửi là đối tượng phải dự trữ bắt buộc, do vậy chi phí tiền gửi thường cao hơn lãi
    trả cho tiền gửi. Ở nhiều nước, ngân hàng phải mua bảo hiểm cho tiền gửi.
    Tiền gửi, đặc biệt là tiền gửi ngắn hạn thường nhạy cảm với các biến động về lãi suất,
    tỷ giá, thu nhập, chu kỳ chi tiêu và các nhân tố khác. Lãi suất cao là một nhân tố kích
    thích các doanh nghiệp, dân cư gửi và cho vay. Trong điều kiện có lạm phát, người có
    tiền tiết kiệm thường quan tâm đến lãi suất thực, điều đó có nghĩa là lãi suất thực dương
    mới thực sự hấp dẫn các nguồn tiết kiệm. Các yếu tố khác như địa điểm ngân hàng,
    mạng lưới chi nhánh và quầy tiết kiệm, các loại hình huy động đa dạng, các dịch vụ đa
    dạng… đều ảnh hưởng đến quy mô và cấu trúc của nguồn tiền. Thời vụ chi tiêu ảnh
    hưởng đến quy mô và tính ổn định của nguồn tiền. Vào dịp tết, nguồn tiền tiết kiệm
    cũng như tiền gửi của doanh nghiệp có xu hướng giảm sút, đặc biệt trong điều kiện
    thanh toán tiền mặt còn phổ biến. Tại các thành phố lớn, nơi tập trung tầng lớp dân cư
    có thu nhập cao, hình thành nguồn gửi tiền lớn. Thu nhập gia tăng là điều kiện để gia
    tăng quy mô và thay đổi kỳ hạn của nguồn tiền. Khi ngân hàng mở rộng cho vay, tiền
    gửi của các doanh nghiệp và cá nhân cũng gia tăng. Các nguồn tiền gửi thanh toán
    thường biến động mạnh (kém ổn định) hơn tiền gửi tiết kiệm.
    Ngân hàng nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tiền gửi thông qua nghiên cứu đặc
    điểm thị trường nguồn tiền của ngân hàng để có biện pháp quản lý và sử dụng thích
    ứng. Tuy nhiên, ngân hàng thường khó dự tính được chính xác việc thay đổi quy mô
    và kết cấu của tiền gửi.

    2.1.5.2. Đối với tiền vay
    Tỷ trọng của loại nguồn này trong tổng nguồn
    thường thấp hơn nguồn tiền gửi. Các khoản đi vay
    thường với thời hạn và quy mô xác định trước, do
    vậy tạo thành nguồn ổn định cho ngân hàng. Khác
    với nhận tiền gửi, ngân hàng không nhất thiết phải đi
    vay thường xuyên, ngân hàng chỉ vay lúc cần thiết,
    ngân hàng hoàn toàn chủ động quyết định khối
    lượng vay phù hợp với nhu cầu sử dụng. Nguồn vay có thể không phải chịu dự trữ bắt
    buộc và bảo hiểm tiền gửi. Tuy nhiên do rủi ro lớn hơn nên lãi suất cho tiền vay
    thường lớn hơn lãi suất cho tiền gửi với cùng kỳ hạn. Các khoản vay NHNN và vay
    ngân hàng khác tuy lãi suất thấp song thường có thời hạn ngắn, chỉ nhằm đảm bảo
    thanh toán tức thời khi nhu cầu thanh toán của ngân hàng tăng cao. Vay NHNN phụ
    thuộc rất lớn vào chính sách tiền tệ trong từng thời kỳ. Việc vay mượn các ngân hàng

    34 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  12. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    khác trên cùng địa bàn cũng gặp khó khăn khi nhiều ngân hàng đang thiếu phương
    tiện thanh toán. Muốn mở rộng quy mô vay mượn trên thị trường liên ngân hàng, một
    ngân hàng cần vươn tới thị trường liên ngân hàng quốc tế với khả năng phân tích rủi
    ro lãi suất và rủi ro hối đoái.

    2.1.5.3. Đối với các nguồn khác
    Phần lớn các nguồn khác ngân hàng phải trả lãi (lãi suất danh nghĩa bằng không). Tuy
    nhiên chi phí để có và duy trì chúng là rất đáng kể. Ví dụ để có nguồn ủy thác ngân
    hàng phải tìm kiếm chủ đầu tư, tìm hiểu yêu cầu của họ, nghiên cứu các dự án mà họ
    tài trợ… Nhìn chung, các nguồn khác trong ngân hàng thường không lớn (trừ một số
    ngân hàng có dịch vụ ủy thác cho Nhà nước hoặc các tổ chức quốc tế). Việc gia tăng
    những nguồn này nằm trong chính sách tăng thu cho ngân hàng, bị ảnh hưởng rất lớn
    đến khả năng thực hiện và mở rộng các loại hình dịch vụ khác.

    2.2. Quản lý vốn Nợ
    Nguồn vốn của ngân hàng bao gồm 2 loại chính nếu phân chia theo hình thức sở hữu:
    vốn của ngân hàng và vốn nợ. Khác với nhiều loại hình doanh nghiệp, vốn của chủ
    ngân hàng thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn, vốn nợ là nguồn vốn chủ
    yếu của ngân hàng. Quản lý vốn của chủ ngân hàng sẽ được nghiên cứu trong bài Vốn
    chủ sở hữu.

    2.2.1. Mục tiêu quản lý
    Vốn nợ là tài nguyên chính của ngân hàng. Chất lượng và số lượng của nó ảnh hưởng
    đáng kể tới chất lượng và số lượng các khoản cho vay và đầu tư. Mục tiêu quản lý nợ
    không nằm ngoài mục tiêu quản lý chung của ngân hàng, đó là an toàn và sinh lợi.
    Quản lý nợ nhằm mục tiêu cụ thể sau:
     Tìm kiếm các nguồn nhằm đáp ứng yêu cầu về quy mô cho vay và đầu tư;
     Đa dạng hóa các nguồn nhằm tìm kiếm cơ cấu nguồn có chi phí thấp, và phù hợp
    với nhu cầu sử dụng;
     Duy trì tính ổn định của nguồn tiền;
     Tìm kiếm các công cụ nợ mới nhằm phát triển thị trường nợ của ngân hàng.

    2.2.2. Nội dung quản lý
    Phần lớn các khoản nợ của ngân hàng liên quan đến
    chi phí trả lãi. Chi phí trả lãi là bộ phận chi phí lớn
    nhất đối với ngân hàng. Vì vậy, chi phí này có ảnh
    hưởng quyết định đối với thu nhập của ngân hàng.
    Chi phí trả lãi bị tác động trực tiếp bởi:
     Quy mô, cơ cấu các nguồn phải trả lãi;
     Lãi suất cá biệt.
    Nội dung đầu tiên trong quản lý các khoản nợ là quản lý quy mô, cơ cấu và lãi suất
    các khoản nợ. Tiếp theo, tính ổn định của các khoản nợ quyết đinh một phần an toàn
    trong kinh doanh ngân hàng và thời hạn tín dụng. Vì vậy, nội dung thứ 2 là quản lý
    tính ổn định của các khoản nợ. Cuối cùng , tính thanh khoản của các khoản nợ được

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 35

  13. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    nhà quản lý quan tâm. Nợ phản ánh khả năng tìm kiếm các khoản nợ mới nhanh
    chóng và với lãi suất thấp nhằm tăng cường khả năng thanh khoản cho ngân hàng.

    2.2.2.1. Quản lý quy mô và cơ cấu
    Quản lý quy mô và cơ cấu nhằm đưa ra và thực hiện các biện pháp để gia tăng quy mô
    và thay đổi cơ cấu một cách hiệu quả nhất.
    Gia tăng nguồn theo một chuẩn mực nào đó là một chỉ tiêu phản ánh chất lượng hoạt động
    của ngân hàng, là điều kiện để ngân hàng mở rộng quy mô hoạt động, nâng cao tính thanh
    khoản và tính ổn định của nguồn vốn. Cơ cấu nợ ảnh hưởng đến cơ cấu tài sản và quyết
    định chi phí của ngân hàng. Quản lý quy mô và cơ cấu nợ gồm nội dung sau:
     Thống kê đầy đủ, kịp thời các thay đổi về các loại nguồn, tốc độ quay vòng của
    mỗi loại;
     Phân tích kỹ lưỡng các nhân tố gắn liền với thay đổi đó (các nhân tố ảnh hưởng và
    bị ảnh hưởng)
     Lập kế hoạch nguồn cho từng giai đoạn phù hợp với yêu cầu sử dụng
     Công tác thống kê nguồn, sẽ cho các nhà quản lý nghiên cứu mối liên hệ giữa số
    lượng, cấu trúc nguồn với các nhân tố ảnh hưởng cũng như thấy được đặc tính của
    thị trường nguồn của ngân hàng.
     Trong điều kiện cụ thể, các nguồn của ngân hàng có thể có tốc độ và quy mô thay
    đổi khác nhau. Các ngân hàng lớn có quy mô nguồn lớn và tốc độ tăng trưởng
    nguồn có thể không cao như các ngân hàng nhỏ. Những ngân hàng ở trung tâm
    tiền tệ có cơ cấu nguồn khác với những ngân hàng ở xa.
    Những nhân tố ảnh hưởng và bị ảnh hưởng bởi quy mô và kết cấu của nguồn tiền
    thường xuyên thay đổi và cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng. Đây là cơ sở để ngân
    hàng đưa ra các quyết định phù hợp để thay đổi quy mô và kết cấu nguồn tiền. Vào
    gần dịp tết, quy mô của tiền gửi tiết kiệm có thể giảm xuống tương đối, hoặc nếu ngân
    hàng phục vụ chủ yếu các doanh nghiệp xây lắp, tiền gửi của họ tăng giảm tùy thuộc
    vào mùa xây dựng. Từ đó, nhà quản lý ngân hàng cần phân chia các loại khách hàng
    gắn với quy mô và tốc độ gia tăng của mỗi nguồn. Các khách hàng hoặc nhóm khách
    hàng có tiền gửi lớn cần được đặc biệt chú ý, các nhóm khách hàng truyền thống, các
    nhóm khách hàng nhạy cảm với những thay đổi công nghệ, lãi suất và chất lượng dịch
    vụ kèm theo cần phải được nghiên cứu cụ thể. Nhà quản lý cũng cần xem xét thị phần
    nguồn tiền của các ngân hàng khác trên địa bàn và khả năng cạnh tranh của họ.
    Kế hoạch nguồn cần được xây dựng cho từng giai đoạn, bao gồm kế hoạch gia tăng
    quy mô của mỗi nguồn, nhằm đáp ứng nhu cầu cho vay, đầu tư hoặc nhu cầu chi trả
    cho các doanh nghiệp và dân chúng, khả năng thay đổi cơ cấu nguồn hoặc tìm nguồn
    mới. Kế hoạch nguồn được đặt trong kế hoạch sử dụng và lợi nhuận kỳ vọng, bao gồm
    kế hoạch về lãi suất, mở chi nhánh hoặc điểm huy động, loại nguồn, tiếp thị…

    2.2.2.2. Quản lý lãi suất chi trả
    Quản lý lãi suất của các khoản nợ là xác định các
    loại cơ cấu lãi suất trả cho các nguồn tiền khác nhau,
    nhằm đảm bảo duy trì quy mô và kết cấu nguồn phù
    hợp với yêu cầu sinh lợi của ngân hàng.

    36 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  14. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    Quản lý lãi suất của các khoản nợ là một bộ phận trong quản lý chi phí của ngân hàng.
    Lãi suất chi trả càng cao càng có thể huy động được lớn, tự do mở rộng cho vay và
    đầu tư. Tuy nhiên, lãi suất cao làm gia tăng chi phí của ngân hàng, và nếu doanh thu
    tăng không kịp chi phí, lợi nhuận của ngân hàng sẽ giảm tương ứng. Vì vậy, quản lý
    lãi suất của nguồn vốn có liên quan chặt chẽ đến quản lý lãi suất cho vay và đầu tư của
    ngân hàng.
    Nội dung quản lý lãi suất
     Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến lãi suất huy động;
     Đa dạng hóa lãi suất
    Lãi suất huy động vốn gắn liền với mỗi loại sản phẩm của ngân hàng và với mỗi ngân
    hàng. Lãi suất huy động thay đổi thường xuyên dưới ảnh hưởng của nhiều nhân tố, như:
     Khả năng tiết kiệm và gia tăng tiết kiệm của quốc gia;
     Nhu cầu đầu tư của các doanh nghiệp, Nhà nước và hộ gia đình;
     Tỷ lệ lạm phát;
     Tỷ lệ sinh lời của các hoạt động đầu tư khác;
     Trình độ phát triển của thị trường tài chính;
     Khả năng sinh lời của ngân hàng;
     Độ an toàn của các ngân hàng…
    Trên cơ sở tác động của hàng loạt các yếu tố, hình thành nên lãi suất huy động của NHTM.
    Lãi suất huy động tại mỗi ngân hàng được phân biệt theo nhiều hình thức khác nhau:
     Lãi suất phân biệt theo thời gian: thời gian huy động càng dài lãi suất càng cao.
     Lãi suất phân biệt theo loại tiền (VNĐ, USD, EUR…)
     Lãi suất phân biệt theo mục đích gửi, theo mục đích huy động.
     Lãi suất phân biệt theo rủi ro của ngân hàng: các ngân hàng nhỏ hoặc ngân hàng tư
    nhân lãi suất cao hơn các ngân hàng lớn hoặc NHNN.
     Lãi suất phân biệt theo dịch vụ đi kèm: VD như tiết kiệm có thưởng, tiết kiệm bảo
    hiểm lãi suất thấp hơn tiết kiệm khác.
     Lãi suất phân biệt theo quy mô…
    Nhìn chung, tiện ích mà ngân hàng cung cấp cho người gửi tiền và người cho vay
    càng cao thì lãi suất càng thấp. Một số nguồn tiền lãi suất ngân hàng trả bằng không
    và người gửi phải trả phí để hưởng tiện ích của ngân hàng.
    Có nhiều mức lãi suất danh nghĩa khác nhau tùy
    theo tính chất của từng khoản nợ, đó là mức lãi suất
    cá biệt. Ví dụ lãi suất tiền gửi tiết kiệm VNĐ loại
    thời hạn 6 tháng là 0.55%/ tháng; loại 12 tháng là
    0.6%/tháng; loại tiết kiệm 12 tháng USD là
    3%/năm… Trong quá trình cạnh tranh để mở rộng
    nguồn tiền, các ngân hàng đều cố gắng tạo ra các ưu
    thế của riêng mình trong đó có ưu thế về lãi suất
    cạnh tranh. Một ngân hàng có thể đưa ra lãi suất
    danh nghĩa cao hơn các ngân hàng khác, tức là đã tạo lãi suất cạnh tranh nhằm thu hút
    thêm nguồn tiền mới. Tuy nhiên, ngân hàng này cũng có thể tạo lãi suất cạnh tranh

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 37

  15. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    bằng các phương pháp khác như trả lãi nhiều lần trong kỳ hoặc trả lãi trước. Khi trả lãi
    nhiều lần trong kỳ, lãi tương đương (A) sẽ lớn hơn lãi suất danh nghĩa mà ngân hàng
    cam kết trả.
    A (còn được ký hiện NEC) = (1+i/n)n – 1
    Trong đó: i là lãi suất danh nghĩa trong kỳ
    n là số lần trả lãi trong kỳ.
    Khi trả lãi trước, lãi suất tương đương với trả lãi sau. (B) cũng lớn hơn lãi suất danh
    nghĩa trả trước.
    B (còn được ký hiệu là NEC) = i/(1-i)
    Trong đó: i là lãi suất trả trước
    Các ngân hàng thường sử dụng phương pháp trên trong điều kiện bị khống chế về
    lãi suất tối đa hoặc để thay đổi tạm thời quy mô của các khoản mục chi phí trả lãi
    trong kỳ.
    Để phục vụ cho việc quản lý chi phí trả lãi và hoạch định các mức lãi suất cạnh tranh
    (gồm lãi suất tiền gửi và lãi suất tiền vay), các ngân hàng thường tính toán lãi suất
    bình quân.
    (1) Lãi suất bình quân của một nguồn hay một nhóm nguồn trong kỳ;
    (2) Lãi suất bình quân của các nguồn phải trả lãi tại một thời điểm hoặc trong kỳ. Lãi
    suất bình quân cho thấy xu hướng thay đổi lãi suất của nguồn, mức độ thay đổi lãi
    suất mỗi nguồn, sự kết hợp giữa lãi suất cá biệt và tỷ trọng mỗi nguồn; nó cũng
    cho thấy những nguồn đắt tương đối (lãi suất cá biệt > lãi suất bình quân) và các
    nguồn rẻ tương đối (lãi suất cá biệt < lãi suất bình quân). Điều này rất có ý nghĩa
    đối với hoạch định chiến lược nguồn vốn.
    VD: Một ngân hàng có các số liệu về nguồn vốn sau:
    Nguồn Số dư 1/1 Lãi suất 1/1 Số dư 1/2 Lãi suất 1/2 Số dư 1/3 Lãi suất 1/3

    Nguồn dưới 12 tháng 100 10% 120 11% 140 10.50%

    Nguồn trung hạn 60 12% 70 13% 75 12.50%

    Nguồn dài hạn 40 13% 50 14% 55 13.80%

    (Giả sử số dư và lãi suất không thay đổi trong tháng, lãi trả hàng thàng)
    Với các lãi suất danh nghĩa trên, ta có thể tính lãi suát bình quân cho từng nguồn trong
    3 tháng, lãi suất bình quân cho các nguồn tại một thời điểm, hoặc trong 3 tháng.
    Lãi suất bình quân của các nguồn vào ngày 1/1:
    (100×10% + 60×12% + 40×13%)
    Lsbq = = 0,112 tức là 11.2%
    200

    Lãi suất bình quân vủa nguồn ngắn hạng trong 3 tháng
    (100×10% + 120×11% + 140×10.5%)
    Lsbq = = 0,10527
    360

    Tức là 10,527%
    Lãi suất bình quân đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chênh lệch lãi suất
    (phản ảnh khả năng sinh lời của ngân hàng).

    38 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  16. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    2.2.2.3. Quản lý kỳ hạn
    Quản lý kỳ hạn là xác định kỳ hạn của nguồn phù hợp với yêu cầu về kỳ hạn của sử
    dụng, đồng thời tạo sự ổn định của nguồn.
    Nội dung quản lý kỳ hạn
     Xác định kỳ hạn danh nghĩa của nguồn và các nhân tố ảnh hưởng;
     Xác định kỳ hạn thực của nguồn và các nhân tố ảnh hưởng;
     Xem xét khả năng chuyển hoán của nguồn.
    Kỳ hạn danh nghĩa
    Nguồn huy động thường gắn liền với kỳ hạn nhất định. Ví dụ tiền gửi tiết kiệm không kỳ
    hạn, 3 tháng, 6 tháng… Các kỳ hạn danh nghĩa thường gắn với một mức lãi suất nhất định,
    theo xu hướng nguồn có kỳ hạn danh nghĩa càng dài, lãi suất càng cao. Trong trường hợp
    không có khủng hoảng xảy ra cũng có một số người rút tiền trước hạn, song nhìn chung
    người gửi đều cố gắng duy trì kỳ hạn danh nghĩa để hưởng lãi suất ở mức cao nhất. Do
    vậy kỳ hạn danh nghĩa là một tiêu chí phản ánh tính ổn định của nguồn vốn.
    Việc xác định kỳ hạn danh nghĩa có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động của ngân
    hàng. Kỳ hạn liên quan tới tính ổn định và vì vậy liên quan tới kỳ hạn của sử dụng. Để
    cho vay và đầu tư dài hạn ngân hàng cần có khả năng duy trì tính ổn định của nguồn
    tiền. Mặt khác, kỳ hạn liên quan đến chi phí: các nguồn có tính ổn định cao thường
    phải có chi phí duy trì cao. Quản lý kỳ hạn, vì vậy là một nội dung đảm bảo an toàn và
    sinh lợi cho ngân hàng.
    Các nhân tố ảnh hưởng đến kỳ hạn danh nghĩa
     Thu nhập
     Ổn định vĩ mô
     Khả năng chuyển đổi của giấy nợ
     Kỳ hạn cho vay và đầu tư…
    Mức thu nhập của dân chúng là yếu tố quan trọng. Các khoản tiền gửi và vay với kỳ
    hạn dài (trên 1 năm) thường là của dân cư. Do vậy, khi thu nhập của dân cư thấp, mức
    tiết kiệm cũng thấp, hạn chế khả năng cho vay và gửi ngân hàng với kỳ hạn dài. Lam
    phát cao, tỷ giá biến động theo hướng không có lợi cho người gửi nội tệ… đều hạn chế
    việc kéo dài kỳ hạn danh nghĩa. Thị trường tài chính kém phát triển, khả năng chuyển
    đổi của các giấy nợ thấp (tính thanh khoản của các giấy nợ thấp), việc phát hành giấy
    nợ với kỳ hạn trên 1 năm là rất khó khăn.
    Kỳ hạn thực tế
    Nghiên cứu các nhân tố làm ảnh hưởng đến kỳ hạn danh nghĩa tạo cơ sở để ngân hàng
    đưa ra kỳ hạn huy động phù hợp với thị trường. Tuy nhiên, ngân hàng quan tâm hơn
    tới kỳ hạn thực tế của nguồn tiền bởi vì kỳ hạn thực tế liên quan chặt chẽ đến kỳ hạn
    các khoản cho vay và đầu tư.
    VD nhiều người gửi tiết kiệm tại một ngân hàng với kỳ hạn danh nghĩa 6 tháng, song
    khoản tiền gửi có thể được duy trì nhiều lần 6 tháng (các kỳ hạn 6 tháng nối tiếp nhau,
    người gửi không rút tiền ra khỏi ngân hàng) và trên thực tế trở thành khoản tiền gửi
    trung và dài hạn.

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 39

  17. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    Kỳ hạn thực tế của khoản tiền gửi là thời gian mà khoản
    tiền tồn tại liên tục tại một đơn vị ngân hàng. Các nhân
    tố ảnh hưởng đến kỳ hạn danh nghĩa đều tác động đến
    kỳ hạn thực tế. Bên cạnh đó, nhu cầu chi tiêu đột xuất
    và lãi suất cạnh tranh giữa các ngân hàng, lãi suất giữa
    các nguồn tiền khác nhau cũng ảnh hưởng lớn tới kỳ
    hạn này. Sự thay đổi lãi suất sẽ gây ra sự dịch chuyển
    tiền gửi từ ngân hàng này sang ngân hàng khác, từ kỳ hạn này sang kỳ hạn khác, từ loại
    tiền này sang loại tiền khác, làm giảm kỳ hạn thực tế của các khoản tiền.
    VD ngân hàng A ở Hà Nội tăng lãi suất tiền gửi loại 12 tháng từ 0,55%/tháng lên
    0,6%/tháng có thể gây ra 2 loại hiệu ứng:
    (1) Tiền gửi từ các ngân hàng khác, hoặc tiền trong dân cư sẽ chảy về ngân hàng A.
    Điều này phụ thuộc vào lực hấp dẫn của lãi suất gia tăng và cá chi phí để dịch
    chuyển. Các món tiền nhỏ bé thường ít bị hấp dẫn khi lãi suất tăng ít. Một món tiền
    gửi tại ngân hàng Cà Mau không dễ di chuyển ra Hà Nội được trong điều kiện công
    nghệ ngân hàng và chi phí chuyển tiền hiện nay. Các món tiền gửi đã gần đến hạn
    có thể ít bị di chuyển: người gửi cố gắng chờ đến hạn để hưởng lãi suất đầy đủ.
    (2) Sự di chuyển giữa các loại tiền gửi trong nội bộ ngân hàng A. Loại hiệu ứng này
    không làm gia tăng quy mô của nguồn mà chỉ làm thay đổi kết cấu của nguồn, tác
    động đến tính ổn định của các nguồn khác kém hấp dẫn hơn về lãi suất.
    Một nguồn tiền nào đó trong ngân hàng được tạo ra bởi sự tiếp nối của các khoản huy
    động và đi vay. Do đó, một nguồn với kỳ hạn danh nghĩa là ngắn hạn, có thể tồn tại
    liên tục trong nhiều năm tức là thành nguồn có kỳ hạn thực tế là trung và dài hạn.
    Phân tích và đo lường kỳ hạn thực tế của nguồn tiền là cơ sở để ngân hàng quản lý
    thanh khoản, chuyển hoán kỳ hạn của nguồn, sử dụng các nguồn có kỳ hạn ngắn để
    cho vay với kỳ hạn dài hơn.
    Phương pháp cơ bản để phân tích kỳ hạn thực tế là dựa trên số liệu thống kê để thấy
    sự biến động số dư của mỗi nguồn vốn, của nhóm nguồn, tìm số dư thấp nhất trong
    quý, trong năm, trong nhiều năm và các nhân tố ảnh hưởng đến sự thay đổi, từ đó
    người quản lý đo được kỳ hạn thực gắn liền với các số dư.
    Quản lý kỳ hạn luôn gắn liền với quản lý lãi suất. Một sự gia tăng trong lãi suất
    nguồn, đều liên quan tới không chỉ tăng quy mô của nguồn, mà còn tới tính ổn định
    của nguồn giữa các ngân hàng, tính ổn định của nguồn trong từng ngân hàng. Lựa
    chọn cơ cấu lãi suất cao cho vừa đảm bảo gia tăng nguồn vốn, tiết kiệm chi phí, lại
    vừa tăng tính ổn định của nguồn là nội dung quản lý nguồn vốn của ngân hàng. Các
    cách khác nhau để cái tiến sự ổn định của khoản nợ:
     Dựa vào những loại tiền gửi chủ yếu – tiền gửi giao dịch hoặc tiết kiệm. Mặc dù
    tiền gửi phải hoàn trả theo yêu cầu, song nó tương đối ổn định. Các ngân hàng lớn
    ngày nay đang cố gắng tăng tiền gửi để giảm vay.
     Xây dựng mối liên hệ với người gửi lớn sao cho họ tránh rút tiền gửi trong lúc
    khủng hoảng.
     Đa dạng các nguồn tiền tức là huy động từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này sẽ
    giảm sự phụ thuộc của ngân hàng vào một khách hàng.
     Phát triển quản lý tài sản bên cạnh quản lý các khoản nợ.

    40 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

  18. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    2.2.2.4. Phân tích tính thanh khoản của nguồn vốn
    Đối với nhiều ngân hàng phân tích tính thanh khoản của
    nguồn vốn đang trở thành trọng tâm quản lý nguồn vốn.
    Tính thanh khoản của nguồn vốn được đo bằng khả năng
    tìm kiếm nguồn vốn mới với chi phí và thời gian nhỏ nhất.
    Nhiều ngân hàng lớn, do thực hiện chuyển hoán kỳ hạn của
    nguồn (nguồn với kỳ hạn ngắn được chuyển sang đầu tư
    hoặc cho vay với kỳ hạn dài hơn) và duy trì tỷ lệ dự trữ thấp, rất quan tâm đến khả năng tìm
    kiếm nguồn vốn mới để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, đặc biệt là các nguồn trong ngắn hạn.
    Tính thanh khoản của nguồn tùy thuộc rất lớn vào thị trường nợ của mỗi ngân hàng và
    chính sách tiền tệ đang được vận hành. Nhìn chung, các ngân hàng lớn có nhiều chi
    nhanh và gần các trung tâm tiền tệ có nhiều khả năng tìm kiếm các nguồn nhanh
    chóng hơn là các ngân hàng nhỏ, ít chi nhánh và ở xa. Hơn nữa, sự phát triển của các
    công cụ nợ sẽ cho phép ngân hàng có nhiều cơ hội tiếp xúc với các nguồn. Do vậy, tại
    các nước mà thị trường nợ kém phát triển, tính thanh khoản của nguồn vốn của các
    ngân hàng cũng bị giảm thấp.
    Phân tích tính thanh khoản của nguồn vốn bắt đầu từ việc phân tích thị trường nguồn
    vốn của mỗi ngân hàng để thấy được đặc điểm của mỗi nguồn (như quy mô, tốc độ tăng
    trưởng, vòng quay, lãi suất và sự biến đổi của lãi suất, tỷ trọng thị trường của ngân
    hàng so với các tổ chức tín dụng khác…). Ngân hàng cần tập trung phân tích nguồn vay
    mượn từ ngân hàng Nhà nước và từ các tổ chức tín dụng khác. Các nguồn này tuy ngắn
    hạn nhưng có thể có được trong thời gian ngắn nhằm đáp ứng nhu cầu thanh khoản
    trong ngắn hạn. Các nguồn mà ngân hàng có ưu thế cũng cần được xem xét.

    2.2.3. Phát triển công cụ nợ mới
    Lịch sử phát triển của các ngân hàng cũng là lịch sử phát triển của các công cụ nợ.
    Bên cạnh vay NHNN và vay thị trường liên ngân hàng trong nước, các ngân hàng
    đang vươn tay tới thị trường liên ngân hàng quốc tế. Nhiều ngân hàng đang phát triển
    và sử dụng các chứng chỉ tiền gửi, các hợp đồng mua bán lại, các giấy nợ ngân hàng.
    Cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các ngân hàng và giữa các tổ chức ngân hàng và
    phi ngân hàng, cách mạng công nghệ đang làm cho thị trường tài chính liên tục phát
    triển và tạo ra các sản phẩm mới.
    Trong quá trình phát triển và hội nhập, thị trường các công cụ nợ của các ngân hàng
    thương mại Việt Nam đang có những bước tiến quan trọng. Các công cụ nợ truyền thống
    đang được mở rộng, tiền gửi thanh toán đang được khuếch trương, hướng tới mục tiêu là
    các tầng lớp dân cư. Mở rộng quy mô, kéo dài kỳ hạn đa
    dạng hóa các loại tiền gửi tiết kiệm nhằm huy động mọi
    nguồn tiền nhàn rỗi trong dân cư đang là hoạt động trọng
    tâm của ngân hàng. Dân chúng đã biết đến ngân hàng
    như là nơi đảm bảo an toàn và sinh lợi cho các khoản tiết
    kiệm của họ. Ngoài loại hình tiết kiệm ngân hàng bằng
    nội tệ truyền thống, các NHTM Việt Nam đã đưa ra các
    loại tiền gửi bằng ngoại tệ hoặc đảm bảo bằng ngoại tệ, tiền gửi trên 12 tháng. Bên cạnh
    huy động tiết kiệm, nhiều ngân hàng đã phát hành kỳ phiếu, trái phiếu (có loại có thể
    chuyển đổi), tạo công cụ nợ mới, làm phong phú thị trường nguồn vốn của ngân hàng.

    02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211 41

  19. Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn

    Tóm lược cuối bài
     Khái niệm, đặc điểm và vai trò của vốn chủ sở hữu.
     Đặc điểm của vốn điều lệ, lợi nhuận giữ lại, các quỹ, thặng dư vốn cổ phần, chênh lệch đánh giá
    lại tài sản, chênh lệch tỷ giá hối đoái.
     Phân biệt vốn chủ sở hữu và vốn tự có.
     Đặc điểm nhận tiền gửi, tiền vay và vốn nợ khác.
     Mục tiêu và nội dung quản lý vốn nợ.

    42 02_NEU_FIN504_Bai2_b3_v1.0013110211

Download tài liệu Bài giảng Quản trị Ngân hàng thương mại – Bài 2: Nguồn vốn và quản lý nguồn vốn File Word, PDF về máy