[Download] Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Tải về File Docx, PDF

Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
Nội dung Text: Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

Download


Bài viết trình bày khái niệm giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng; Giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam; Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Vietinbank.

Bạn đang xem: [Download] Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Tải về File Docx, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải tài liệu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam File Docx, PDF về máy

Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

  1. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    21.
    KHỞI KIỆN KHÁCH HÀNG
    VI PHẠM HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG: THỰC TIỄN TẠI
    NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

    Nghiêm Xuân Vượng(*)

    Tóm tắt

    Tranh chấp hợp đồng tín dụng là một dạng đặc biệt trong tranh chấp dân sự
    và trở nên phổ biến trong 5 năm trở lại đây. Sau đợt khủng hoảng kinh tế giai đoạn
    2011-2013 kéo theo sự sụp đổ của thị trường bất động sản làm cho tính thanh khoản
    và giá trị bất động sản suy giảm nghiêm trọng; ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn trả nợ
    và là nguyên nhân cơ bản dẫn đến nợ xấu tăng mạnh nhất kể từ trước tới nay. Khi nợ
    xấu phát sinh; giá trị tài sản bảo đảm suy giảm dẫn đến thỏa thuận xử lý nợ giữa các
    TCTD và người vay khó đạt được mục đích chung; tất yếu dẫn đến con đường giải
    quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng và thường bằng con đường Tòa án. Tuy nhiên
    trong thực tế xử lý nợ tại Vietinbank đã chứng mính; xử lý nợ bằng con đường Tòa án
    không phải là con đường duy nhất để thu hồi được khoản nợ xấu. Quá trình xử lý nợ
    xấu cần phải tùy thuộc vào bản chất khoản nợ xấu để lựa chọn con đường thích hợp
    nhất, phương pháp hợp lý nhất nhằm đạt được mục đích cuối cùng là thu hồi khoản
    nợ xấu. Thực tế cho thấy nhiều khoản nợ xấu dài ngày đã được Vietinbank gửi hồ sơ
    ra Tòa án khởi kiện đã phải rút về để thực hiện theo phương án khác.

    Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Đống Đa
    (*)

    Email: vuongnx@vietinbank.vn

    239

  2. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    Trong thời gian qua, xử lý nợ xấu, nợ tồn đọng nhằm thu hồi vốn cho các NHTM
    là nhiệm vụ trọng tâm mà Quốc hội bàn thảo và thể hiện quyết tâm thực hiện; cụ thể
    xuất phát từ thực tiễn, Quốc hội đã ban hànhNghị quyết số:  42/2017/QH14 ngày
    21/06/2017 về việc thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng; Tiếp thu ý kiến
    chỉ đạo của Quốc hội, NHNN với vai trò là tư lệnh ngành cũng ban hành Thông tư
    số 09/2017/TT-NHNN ngày 14/08/2017 v/v sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông
    tư số 19/2013/TT-NHNN ngày 06 tháng 9 năm 2013 của Thống đốc Ngân hàng Nhà
    nước Việt Nam quy định về việc mua, bán và xử lý nợ xấu của Công ty Quản lý tài
    sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam. Trọng tâm thay đổi của 2 văn bản trên là giao
    quyền chủ động cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam được
    quyền chủ động quyết định mua bán khoản nợ xấu của các TCTD theo nguyên tắc
    được quy định chi tiết tại điểm b và c Điều số 23 Thông tư 09 nêu trên, cụ thể: “Điều
    23. Điều kiện các khoản nợ xấu được Công ty Quản lý tài sản mua theo giá trị thị
    trường: b) Được Công ty Quản lý tài sản đánh giá có khả năng thu hồi đầy đủ số tiền
    mua nợ; c) Tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu có khả năng phát mại hoặc khách hàng
    vay có triển vọng phục hồi khả năng trả nợ.” Đồng thời theo Nghị quyết 42 nêu trên,
    pháp luật có ưu tiên giao quyền thu giữ tài sản cho các TCTD trong một số trường hợp
    đặc biệt để ưu tiên phát mại xử lý nợ nợ. Tuy nhiên thực tế sau 1 năm triển khai nghị
    quyết 42 của Quốc hội và thông tư 09/2017 của NHNN, kết quả đã không đạt như kỳ
    vọng của Quốc hội và nhất là ngành ngân hàng; nhiều ý kiến của các chuyên gia xử
    lý nợ của các NHTM cho rằng Nghị quyết 42 của Quốc hội và thông tư 09 nêu trên
    của NHNN chỉ thay đổi vỏ còn thực tế nội dung cơ bản là chưa có gì thay đổi so với
    các quy định trước đây, do đó không đủ sức mạnh hỗ trợ đối với các TCTD trong việc
    xử lý nợ xấu; thực tế yêu cầu không chỉ Nghị quyết 42 của Quốc hội cần phải thay đổi
    mà các luật có liên quan như Luật Tòa án; Luật thi hành án dân sự cần phải thay đổi
    tích cực hơn nữa mới có thể hỗ trợ tốt cho các TCTD trong công cuộc xử lý nợ xấu.
    Từ thực tiễn trên, tác giả cho rằng vẫn còn một khoảng trống trong việc xử lý nợ; xử
    lý giải quyết tranh chấp HDTD tại các NHTM mà chưa được các nhà làm luật quan
    tâm làm rõ.

    Từ khóa: Hợp đồng tín dụng; giải quyết tranh chấp; Bộ luật Dân sự 2015;
    Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.

    240

  3. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    1. KHÁI NIỆM GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
    Trước hết, khái niệm “tín dụng” được hiểu là một phạm trù kinh tế và cũng là một
    sản phẩm của nền sản xuất hàng hóa. Nó tồn tại song song và phát triển cùng với nền
    kinh tế hàng hóavà là động lực quan trọng thúc đẩy nền kinh tế hàng hóa phát triển lên
    những giai đoạn cao hơn. Tồn tại và phát triển qua nhiều hình thái kinh tế-xã hội, đã
    có nhiều khái niệm khác nhau về tín dụng được đưa ra. Song khái quát lại có thể hiểu
    “tín dụng phản ánh mối quan hệ giao dịch giữa hai chủ thể, trong đó một bên chuyển
    giao một lượng giá trị sang cho bên kia được sử dụng trong một thời gian nhất định,
    đồng thời bên nhận được phải cam kết hoàn trả theo thời hạn đã thoả thuận”. Trong
    khoa học pháp lý, quan hệ tín dụng được xuất phát từ quan hệ cho vay dân sự với một
    bên đặc thù là các tổ chức tín dụng với phương thức vay đặc thù.

    Mối quan hệ tín dụng thể hiện các nội dung sau:

    – Bên cho vay chuyển giao cho bên vay một lượng giá trị nhất định. Giá trị này có
    thể dưới hình thái tiền tệ hoặc dưới hình thái hiện vật như: hàng hoá, máy móc, thiết
    bị, bất động sản. Và bên vay chỉ được sử dụng tạm thời trong một thời gian nhất định,
    sau khi hết thời hạn sử dụng theo thoả thuận, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay.

    – Giá trị hoàn trả thông thường lớn hơn giá trị lúc cho vay ban đầu hay nói cách
    khác bên vay phải trả thêm phần lợi tức (lãi vay).

    Như vậy, quan hệ tín dụng là phạm trù kinh tế phản ánh mối quan hệ sử dụng vốn
    lẫn nhau giữa các chủ thể trong nền kinh tế trên nguyên tắc hoàn trả cả vốn lẫn lãi.
    Hợp đồng tín dụng về bản chất là hợp đồng cho vay, theo đó ngân hàng (bên cho vay)
    giao cho bên vay một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời
    hạn nhất định, theo thỏathuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Hợp đồng tín
    dụng có đặc điểm: một bên chủ thể của hợp đồng tín dụng luôn là tổ chức tín dụng;
    hợp đồng tín dụng phải được ký kết dưới hình thức văn bản; Đối tượng của hợp đồng
    tín dụng là tiền; hợp đồng tín dụng phải được tuân thủ chặt chẽ về các nội dung bắt
    buộc, năng lực chủ thể của các bên tham gia quan hệ tín dụng, mục đích sử dụng vốn
    vay, giới hạn vốn vay, lãi suất vay và bảo đảm thực hiện hợp đồng; hợp đồng tín dụng
    luôn nhằm mục đích sinh lợi.

    Trong quan hệ hợp đồng tín dụng này, tổ chức tín dụng là khái niệm pháp lý
    dùng để chỉ doanh nghiệp thực hiện một, một số hoặc tất cả các hoạt động ngân hàng
    (Khoản 1 Điều 4 Luật Tổ chức tín dụng 2010). Căn cứ theo quy định của Luật Tổ

    241

  4. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    chức tín dụng 2010 thì tổ chức tín dụng được phân thành 4 loại hình gồm: Ngân hàng,
    Tổ chức tín dụng phi ngân hàng, Tổ chức tài chính vi mô và Quỹ tín dụng nhân dân.
    Trong đó, ngân hàng được xem là tổ chức tín dụng có nhiều “quyền năng” nhất khi nó
    có thể thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng bao gồm: nhận tiền gửi; cấp tín dụng;
    cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Các tổ chức còn lại chỉ được thực hiện một
    số hoạt động ngân hàng nhất định.

    Tranh chấp hợp đồng tín dụng có thể coi là một trong những rủi ro phát sinh từ
    hoạt động tín dụng. Rủi ro tín dụng là sự xuất hiện những biến cố không bình thường
    do chủ quan hay khách quan khiến cho khách hàng không hoàn trả được nợ cho ngân
    hàng cả gốc và lãi khi đến hạn. Thuật ngữ “tranh chấp” nói chung được hiểu là sự bất
    đồng, mâu thuẫn về quyền lợi và nghĩa vụ phát sinh giữa các bên liên quan. Những
    bất đồng, mâu thuẫn này có thể phát sinh từ những quan hệ xã hội do nhiều ngành luật
    điều chỉnh nên chúng được gọi theo ngành luật đó.

    Tranh chấp hợp đồng là một loại tranh chấp dân sự. Theo đó, Bộ luật Dân sự hiện
    hành ghi nhận “tranh chấp dân sự là những mâu thuẫn, xung đột giữa các chủ thể trong
    quan hệ dân sự, cụ thể là quan hệ nhân thân hoặc quan hệ về tài sản”. Từ đó, giải quyết
    tranh chấp hợp đồng tín dụng là một dạng cụ thể của hợp đồng vay tài sản đã được quy
    định trong Bộ luật Dân sự năm 2015. Hợp đồng ghi nhận thỏa thuận của hai hay nhiều
    bên làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên. Tuy nhiên, chỉ
    gọi là tranh chấp hợp đồng tín dụng trong trường hợp bên cho vay là các tổ chức tín
    dụng, trong đó chủ yếu là các ngân hàng.

    Tranh chấp hợp đồng tín dụng là những mâu thuẫn phát sinh từ việc thực hiện
    quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng giữa bên cho vay (tổ chức tín dụng) và bên
    vay (khách hàng). Đó là những tranh chấp về lãi suất, nợ gốc, nợ lãi, việc giải ngân,
    xử lý tài sản bảo đảm…

    Tranh chấp hợp đồng tín dụng là tranh chấp về hợp đồng dân sự khi bên vay vốn là
    hộ gia đình, cá nhân hay tổ chức không có đăng ký kinh doanh và không có mục đích
    lợi nhuận. Tranh chấp hợp đồng tín dụng là tranh chấp kinh doanh, thương mại khi bên
    vay vốn là cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh và đều có mục đích lợi nhuận.

    Có nhiều dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng như tranh chấp về hành vi vi phạm
    nghĩa vụ của một hoặc các bên trong hợp đồng; tranh chấp về việc thực hiện biện pháp
    bảo đảm đối với hợp đồng tín dụng có bảo đảm bằng tài sản; tranh chấp về chủ thể xác

    242

  5. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    lập, thực hiện hợp đồng; tranh chấp về định giá, xử lý tài sản bảo đảm đối với những
    hợp đồng tín dụng có bảo đảm bằng tài sản và tranh chấp về pháp luật giải quyết tranh
    chấp hợp đồng tín dụng.

    Tuy nhiên, dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng phổ biến, chiếm tỷ lệ lớn nhất là
    dạng tranh chấp về hành vi vi phạm nghĩa vụ của một hoặc các bên trong hợp đồng.
    Hành vi vi phạm nghĩa vụ này, có thể là hành vi của bên cho vay (các ngân hàng và các
    định chế tài chính khác). Theo quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, hợp đồng
    tín dụng là một dạng của hợp đồng ưng thuận có hình thức bắt buộc bằng văn bản (văn
    bản viết hoặc văn bản điện tử). Tại khoản 4 Điều 400 Bộ luật Dân sự 2015: “Thời điểm
    giao kết hợp đồng bằng văn bản là thời điểm bên sau cùng ký vào văn bản hay bằng
    hình thức chấp nhận khác được thể hiện trên văn bản”. Vì thế, sau khi hợp đồng tín
    dụng có hiệu lực, việc giải ngân khoản tín dụng mà hai bên đã thỏa thuận là nghĩa vụ
    của bên cho vay. Tuy nhiên, trên thực tế có nhiều trường hợp sau khi ký kết hợp đồng
    tín dụng với khách hàng bên cho vay đã không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ
    nghĩa vụ giải ngân. Điều này, làm ảnh hưởng tới quyền và lợi ích hợp pháp của bên vay
    như bên vay không tiến hành kế hoạch kinh doanh như dự kiến, không có vốn đầu tư
    vào dự án đầu tư, đấu thầu đã được đăng ký. Hậu quả là bên cho vay bị tổn thất rất lớn
    về hiệu quả kinh tế cũng như uy tín, danh dự, thậm chí thương hiệu của bên vay.

    Tranh chấp hợp đồng tín dụng còn có thể xuất phát từ việc vi phạm nghĩa vụ trả
    lãi và thậm chí cả gốc và lãi. Trên thực tế, có trường hợp hai bên không thỏathuận
    rõ ràng về lãi suất đối với cả thời hạn vay hoặc ban đầu do cần tiền để thực hiện kế
    hoạch của mình nên khách hàng chấp nhận mức lãi suất đó nhưng sau một thời gian
    thực hiện hợp đồng phía khách hàng nhận thấy lãi suất đó cao quá nên không đồng
    ý. Tuy nhiên, đa phần là dạng tranh chấp về vi phạm nghĩa vụ trả nợ của khách hàng
    khi đáo hạn.

    2. GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU
    QUẢ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG
    TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM
    2.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp Hợp đồng tín dụng

    Hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp dân sự chỉ là một nội dung trong
    định hướng hoàn thiện pháp luật luật dân sự trước yêu cầu của tình hình mới. Nghị
    quyết 48-NQ/TW về hoàn thiện pháp luật đã định hướng “Xây dựng và hoàn thiện

    243

  6. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    pháp luật về tổ chức và hoạt động của các thiết chế trong hệ thống chính trị phù hợp
    với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân,
    do nhân dân và vì nhân dân”; “Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bảo đảm quyền
    con người, quyền tự do, dân chủ của công dân”. Những định hướng này đảm bảo các
    cơ sở pháp lý cho hoạt động sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan tới hoạt động giải
    quyết tranh chấp tín dụng của hệ thống ngân hàng.

    Bên cạnh đó, việc tiếp tục nâng cao năng lực các cơ quan giải quyết tranh chấp
    bao gồm: hòa giải; trọng tài và tòa án cũng đang được quan tâm.

    Đối với đội ngũ trọng tài, Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ trọng tài viên,
    Trung tâm trọng tài và định hướng một hoặc một số Trung tâm trọng tài điểm có khả
    năng cạnh tranh quốc tế giai đoạn 2018 -2023” do Thủ tướng Chính phủ chủ trì đã
    cho thấy xu hướng giải quyết tranh chấp dân sự nói chung và tranh chấp hợp đồng tín
    dụng nói riêng đang theo hướng khuyến khích giải quyết các tranh chấp thông qua các
    biện pháp giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án theo tinh thần của Nghị quyết 49-NQ/
    TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.

    Đề án cũng đặt ra mục tiêu tổng quát là “rút ngắn thời gian giải quyết tranh
    chấp thương mại, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết
    số 19/2017/NQ-CP ngày 6/2/2017 của Chính phủ về tiếp tục thực hiện những nhiệm
    vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh
    quốc gia năm 2017, định hướng đến năm 2020”. Đặc biệt đề ra mục tiêu xây dựng văn
    bản hướng dẫn Tòa án nhân dân các cấp về việc Tòa án thực hiện các biện pháp hỗ trợ
    trọng tài theo quy định của Luật Trọng tài thương mại (ví dụ: chỉ định, thay đổi trọng
    tài viên đối với trọng tài vụ việc; xem xét thỏa thuận trọng tài, thẩm quyền giải quyết
    tranh chấp của Hội đồng trọng tài; triệu tập người làm chứng, thu thập chứng cứ; áp
    dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; giải quyết yêu cầu hủy phán quyết của trọng tài,
    đăng ký trọng tài vụ việc).

    Đối với hoạt động hòa giải tranh chấp hợp đồng tín dụng, việc ban hành Nghị
    định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại đã cho thấy xu hướng giải quyết tranh
    chấp ngoài tòa đang phát triển. Phương thức giải quyết tranh chấp thương mại thông
    qua hòa giải nhiều năm qua được đề cập tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật như
    Bộ luật Hàng hải, Luật Thương mại, Luật Đầu tư…và các Điều ước quốc tế mà Việt
    Nam ký kết, tham gia. Tuy nhiên, quy định pháp luật hiện hành mới chỉ ghi nhận các
    nguyên tắc chung về việc các bên có thể thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng hòa

    244

  7. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    giải mà chưa có quy định cụ thể, hướng dẫn về trình tự, thủ tục hòa giải, điều kiện
    thực hiện hoạt động hòa giải, tổ chức hòa giải chuyên nghiệp (hoạt động hòa giải
    thương mại mới bắt đầu được manh nha thông qua việc Trung tâm Trọng tài quốc tế
    Việt Nam (VIAC) ban hành Bộ quy tắc hòa giải và bắt đầu cung cấp dịch vụ này vào
    năm 2007). Thực tế các tranh chấp hợp đồng tín dụng đa phần sẽ được giải quyết đầu
    tiên và ưu tiên bằng phương thức này bởi lẽ tính đặc thù và nhạy cảm của hệ thống
    các tổ chức tín dụng.

    Đối với hoạt động giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng thông qua Tòa án,
    Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 được ban hành tiếp tục thể chế hóa các chủ trương,
    đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là Nghị quyết số 48-NQ/TW; Nghị
    quyết số 49-NQ/TW; Kết luận số 79-KL/TW; Kết luận số 92-KL/TW của Bộ Chính
    trị và Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI; trong đó, xác định yêu cầu đổi mới tổ chức
    phiên tòa xét xử, xác định rõ hơn vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của người tiến hành tố
    tụng và người tham gia tố tụng; đẩy mạnh và coi việc nâng cao chất lượng tranh tụng
    tại phiên tòa là khâu đột phá của hoạt động xét xử; tạo điều kiện cho các đương sự
    chủ động thu thập chứng cứ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; hoàn thiện
    thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm; xây dựng cơ chế xét xử theo thủ tục rút gọn đối với
    những vụ án có đủ một số điều kiện nhất định; khuyến khích việc giải quyết một số
    tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài, Tòa án hỗ trợ bằng quyết định
    công nhận việc giải quyết đó.

    Với những chủ trương và định hướng kể trên, giải quyết tranh chấp hợp đồng tín
    dụng của hệ thống ngân hàng trở nên thuận lợi và hiệu quả đáng kể. Ngoài ra, việc
    Quốc hội ban hành Nghị quyết số 42/2017/NQ-QH14 cùng với Quyết định số 1058/
    QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

    2.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng

    2.2.1. Hoàn thiện pháp luật về hòa giải

    Thứ nhất, nguyên nhân xuất phát từ những lỗ hổng, bất cập trong quy định về hòa
    giải tranh chấp hợp đồng tín dụng.

    Cần thiết xây dựng và ban hành Pháp lệnh về các hình thức giải quyết tranh chấp
    thương mại bằng thương lượng và hòa giải. Hiện nay, có Bộ Luật Tố tụng Dân sự
    và Luật Trọng tài thương mại để áp dụng cho hai phương thức giải quyết tranh chấp
    thương mại Tòa án và Trọng tài. Tuy nhiên, hình thức thương lượng và hòa giải thiếu

    245

  8. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    vắng. Do đó, cần tạo hành lang pháp lý an toàn chứa đựng các quy định mang tính
    nguyên tắc cho việc vận dụng vào thực tế giải quyết tranh chấp thương mại, là cơ sở
    cho việc ra đời các tổ chức, hiệp hội nghề nghiệp. Và một trong những nội dung của
    nó là việc ghi nhận phương thức giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng,
    với những quy định chi tiết về phương thức này.

    Thứ hai, cần quy định rõ hòa giải có bắt buộc không, thời gian hòa giải có tính
    vào thời hiệu khởi kiện không, điều kiện thành lập trung tâm hòa giải.

    Hiện nay, Nghị định 22/2017/NĐ-CP đã quy định về hình thức của văn bản hòa
    giải. Tuy nhiên, quy định này còn chung chung nên để đảm bảo cho thực tiễn áp dụng
    cần hướng dẫn rõ hơn. Khác với tố tụng Trọng tài, thời gian từ ngày nguyên đơn khởi
    kiện tại Trọng tài đến ngày Tòa án ra quyết định thụ lý giải quyết vụ tranh chấp không
    tính vào thời hiệu khởi kiện”. Quy định pháp luật đối với thời hiệu khởi kiện liên quan
    đến hoạt động hòa giải ngoài tố tụng Trọng tài hay Tòa án chưa thực sự rõ ràng, thống
    nhất, bao gồm cả thời hiệu theo tố tụng Trọng tài và tố tụng Tòa án. Theo quy định
    theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010 thì “trừ trường hợp luật chuyên
    ngành có quy định khác, thời hiệu khởi kiện theo thủ tục Trọng tài là 02 năm, kể từ
    thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm”. Quy định này phù hợp với quy
    định tại Luật Thương mại 2005 về thời hiệu khởi kiện. Nhưng Luật Trọng tài thương
    mại 2010 không xác định thời gian giải quyết tranh chấp bằng hòa giải bên ngoài thủ
    tục Trọng tài có được loại trừ khỏi thời hiệu khởi kiện hay không. Đây là một vấn đề
    mà Nghị định 22 cần sớm quy định để đảm bảo thực thi.

    Tương tự như vậy đối với tố tụng tại Tòa án, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 có quy
    định cho phép bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự nếu “các bên đã tự hòa giải
    với nhau”. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến băn khoăn quy định “đã tự hòa giải” có
    nghĩa là các bên tự hòa giải thành nhưng sau đó lại có một bên vi phạm và khởi kiện ra
    Tòa án thì Tòa án sẽ xem xét cho phép bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện. Quan điểm này
    cho rằng thỏa thuận hòa giải thành được coi như là một hợp đồng dân sự mới nên sẽ có
    thời hiệu mới. Nhưng nếu việc hòa giải không thành thì toàn bộ thời gian hòa giải vẫn
    thuộc về khuôn khổ của thời hiệu theo hợp đồng bị tranh chấp mà không được trừ đi.
    Cũng có ý kiến cho rằng Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 chỉ cho phép bắt đầu lại thời hiệu
    khởi kiện khi các bên tiến hành hòa giải tại Tòa án. Vấn đề thời hiệu có thể là một thách
    thức lớn để người dân, doanh nghiệp lựa chọn phương thức hòa giải ngoài Tòa án.

    Khả năng Tòa án có thể xem xét lại nội dung của thỏa thuận hòa giải thành Bộ

    246

  9. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    luật Tố tụng Dân sự 2015 đã quy định hẳn một chương với bốn điều về thủ tục công
    nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án. Bộ luật đưa ra các điều kiện để kết quả hòa
    giải thành ngoài Tòa án được công nhận, bao gồm:

    “1. Các bên tham gia thỏa thuận hòa giải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự. Các
    bên tham gia thỏa thuận hòa giải là người có quyền, nghĩa vụ đối với nội dung thỏa
    thuận hòa giải. Trường hợp nội dung thỏa thuận hòa giải thành liên quan đến quyền,
    nghĩa vụ của người thứ ba thì phải được người thứ ba đồng ý. Một hoặc cả hai bên có
    đơn yêu cầu Tòa án công nhận.

    Nội dung thỏa thuận hòa giải thành của các bên là hoàn toàn tự nguyện, không vi
    phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội, không nhằm trốn tránh nghĩa vụ
    với Nhà nước hoặc người thứ ba”.

    Như vậy, Tòa án sẽ phải kiểm tra lại việc hòa giải của các bên có đáp ứng được
    các điều kiện hay không? Đặc biệt là điều kiện thứ tư nêu trên. Việc chứng minh “nội
    dung thỏa thuận hòa giải thành của các bên là hoàn toàn tự nguyện” trong khi toàn bộ
    quá trình hòa giải phải được tiến hành theo thể thức bảo đảm bí mật vụ việc sẽ là một
    thách thức lớn. Suy luận logic cho thấy trong trường hợp một bên có đơn yêu cầu Tòa
    án công nhận kết quả hòa giải thành thường xảy ra khi bên kia không tuân thủ thỏa
    thuận hòa giải thành đó. Việc bên còn lại có thể nại bất kỳ một lý do nào của điều kiện
    thứ tư để yêu cầu Tòa án xem lại toàn bộ nội dung của thoả thuận hòa giải hoặc tiến
    trình hòa giải. Việc này dẫn đến kéo dài quá trình công nhận thoả thuận hòa giải thành
    hoặc không công nhận thoả thuận đó.

    Thứ ba, cần có những quy định để đảm bảo Tòa án trở thành điểm tựa cho hòa
    giải thương mại.

    Hòa giải được coi là một hoạt động hỗ trợ cho hoạt động giải quyết tranh chấp
    bằng tố tụng. Hòa giải không chỉ đơn thuần giúp cho việc giảm tải khối lượng giải
    quyết tranh chấp tại Tòa án mà còn giúp cho các bên tranh chấp đánh giá được ưu
    điểm và nhược điểm khi giải quyết vụ tranh chấp tại Tòa án. Việc này giúp cho việc
    định hướng, thái độ của các bên khi giải quyết tranh chấp tại Tòa án. Thực tiễn giải
    quyết tranh chấp dân sự tại Tòa án ở Việt Nam cho thấy các thẩm phán thường tạo điều
    kiện cho các bên tranh chấp hòa giải ngay trong giai đoạn đầu tố tụng.

    Để hoạt động công nhận thỏathuận hòa giải thành của Tòa án giúp cho hoạt động
    hòa giải trở nên đúng đắn về pháp lý và đạo đức và có chất lượng chuyên môn hơn,

    247

  10. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    Tòa án cần phổ biến, tuyên truyền về hoạt động hòa giải ngoài Tòa án để mọi người
    nói chung và đội ngũ thẩm phán, cán bộ Tòa án hiểu và hỗ trợ để những ưu điểm của
    hoạt động này được phát huy.

    Ngành Tòa án cần có hướng dẫn bằng văn bản đối với việc dụng quy định tại Điều
    157 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 về bắt đầu lại thời hiệu khởi kiện và Điều 417 về
    điều kiện công nhận kết quả hòa giải thành ngoài Tòa án để có thể hạn chế được những
    thách thức đối với hoạt động hòa giải.

    Để thúc đẩy được về thời gian thực hiện thủ tục công nhận thỏa thuận hòa giải
    thành do thực hiện theo thủ tục giải quyết vụ việc dân sự, Tòa án cần khuyến khích;
    tăng cường áp dụng việc gửi, nhận đơn khởi kiện, tài liệu, chứng cứ và cấp, tống đạt,
    thông báo văn bản tố tụng bằng phương tiện điện tử. Ở một số quốc gia như Singapore,
    Hàn Quốc, Malaysia… những hoạt động mang tính thủ tục tại Tòa án, như tiếp nhận
    đơn, tống đạt, nộp án phí, trình bày quan điểm, giao nộp chứng cứ… bằng các phương
    tiện điện tử đã giúp cho hoạt động Tòa án được gần với dân, cải thiện được đáng kể
    môi trường kinh doanh và pháp lý của quốc gia mình.

    Thứ tư, vấn đề cung cấp thông tin, tài liệu và bảo mật thông tin, tài liệu trong
    hoạt động hòa giải.

    Các bên tranh chấp có nghĩa vụ cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến vụ
    tranh chấp. Mặt khác, hòa giải viên cũng cần bảo vệ bí mật thông tin về vụ tranh
    chấp, trừ khi các bên có thỏa thuận bằng văn bản hoặc theo quy định của pháp luật.
    Từ những quy định này, có thể nảy sinh hai điểm bất cập trong thực tiễn áp dụng pháp
    luật như sau:

    Một là, nếu các bên tranh chấp không cung cấp thông tin, tài liệu để hòa giải viên
    có thể giải quyết thì hậu quả pháp lý đặt ra là gì? Lúc này, hòa giải viên có thể vẫn
    phải giải quyết tranh chấp nhưng nếu không đạt được hiệu quả thì trách nhiệm của hòa
    giải viên có được đặt ra hay không? Trong khi đó, Nghị định 22 không có quy định
    về quyền được yêu cầu các bên cung cấp các thông tin, tài liệu liên quan đến vụ tranh
    chấp của hòa giải viên.

    Hai là, Nghị định 22 chưa được quy định một cách thấu đáo trách nhiệm bảo mật
    thông tin về vụ tranh chấp. Các quy định mới chủ yếu xác định trách nhiệm bảo mật
    của hòa giải viên[24]. Về vấn đề này, Việt Nam cần có sự tham khảo pháp luật của một
    số quốc gia phát triển về hòa giải như Đức để có những quy định chi tiết hơn. Theo

    248

  11. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    Luật Hòa giải Đức năm 2012, nghĩa vụ bảo mật thông tin (duty of confidentiality)
    được áp dụng cho cả hòa giải viên và những bên liên quan có tham gia vào quá trình
    hòa giải. Phạm vi bảo mật bao gồm toàn bộ thông tin mà những người này có được
    trong toàn bộ diễn biến của vụ việc hòa giải. Luật Hòa giải Đức còn nếu rất rõ ba
    trường hợp loại trừ của nghĩa vụ bảo mật thông tin bao gồm: (i) trường hợp việc tiết
    lộ nội dung của những thỏa thuận trong hòa giải là việc làm cần thiết để thi hành hoặc
    cưỡng chế thi hành thỏa thuận trong hoạt động hòa giải đó; (ii) việc tiết lộ được cho là
    cần thiết phục vụ cho chính sách công (ordre public); (iii) tiết lộ sự thật liên quan đến
    những thứ được coi là kiến thức chung hoặc là thông tin được tiết lộ không có nhiều
    tác động đáng kể đến việc bảo vệ chế độ bảo mật thông tin.

    2.2.2. Hoàn thiện pháp luật về tòa án

    Đối với các tranh chấp hợp đồng tín dụng, việc hoàn thiện quy định tố tụng rút
    gọn là yêu cầu đặc biệt cấp thiết, cụ thể:

    Thứ nhất, cần thường xuyên tăng cường công tác tập huấn nghiệp vụ, tổ chức hội
    thảo khoa học về vấn đề áp dụng thủ tục rút gọn trong thực tiễn giải quyết các tranh
    chấp hợp đồng tín dụng nhằm thống nhất, nâng cao nhận thức trong việc triển khai áp
    dụng những quy định này trên thực tiễn; Lớp học cần được mời đại diện lãnh đạo các
    NHTM và một số doanh nghiệp trên địa bàn để lắng nghe ý kiến của các bên nguyên
    đơn, bị đơn (khi họ tham gia các vụ kiện) về công tác xét xử, tố tụng. Từ đó đóng góp
    ý kiến, kinh nghiệm để xây dựng và hoàn thiện thủ tục rút gọn trong tố tụng dân sự ở
    Việt Nam, nhất là các vụ tranh tụng có liên quan tới tranh chấp HĐTD.

    Thứ hai, về hướng dẫn yêu cầu có bản khai và lấy lời khai của đương sự trong vụ
    án được giải quyết theo thủ tục rút gọn.

    Khoản 1 Điều 98 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 quy định: “Thẩm phán chỉ
    tiến hành lấy lời khai của đương sự khi đương sự chưa có bản khai hoặc nội dung bản
    khai chưa đầy đủ, rõ ràng. Đương sự phải tự viết bản khai và ký tên của mình. Trường
    hợp đương sự không thể tự viết được thì thẩm phán lấy lời khai của đương sự. Việc
    lấy lời khai của đương sự chỉ tập trung vào những tình tiết mà đương sự khai chưa đầy
    đủ, rõ ràng. Thẩm phán tự mình hoặc Thư ký Tòa án ghi lại lời khai của đương sự vào
    biên bản…”. Quy định này được hiểu, cần phải có bản khai của đương sự trong mọi
    trường hợp. Vấn đề đặt ra, đơn khởi kiện và bản trả lời đơn khởi kiện của các đương
    sự trong vụ án có được coi là bản khai không? Nếu các văn bản đó không được coi là

    249

  12. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    bản khai thì cần phải có bản khai của đương sự hoặc nếu không có thì Tòa án cần phải
    triệu tập đương sự để lấy lời khai. Như vậy, rất khó có thể ra quyết định đưa vụ án ra
    xét xử theo thủ tục rút gọn trong thời gian không quá 01 tháng kể từ ngày thụ lý vụ án
    theo quy định tại khoản 1 Điều 318 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015. Do đó, cần có
    sự hướng dẫn Điều 98 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 theo hướng đơn khởi kiện và
    văn bản trả lời đơn khởi kiện của đương sự cũng được coi là bản khai của đương sự.

    Thứ tư, về hướng dẫn việc cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử.

    Việc cấp, tống đạt, thông báo bằng phương tiện điện tử hiện nay đã được thực
    hiện khá phổ biến ở các nước tiên tiến trên thế giới. Để bảo đảm điều kiện thuận lợi
    cho cơ quan, tổ chức, cá nhân nộp đơn khởi kiện; đồng thời tăng cường ứng dụng công
    nghệ thông tin trong hoạt động tố tụng, tiến tới xây dựng “Tòa án điện tử”; khoản 2
    Điều 173 Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 bổ sung phương thức cấp, tống đạt, thông
    báo bằng phương tiện điện tử, phù hợp với pháp luật về giao dịch điện tử. Vì vậy,
    ngoài phương thức nộp đơn khởi kiện trực tiếp gửi đến Tòa án theo đường dịch vụ
    bưu chính, Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 đã bổ sung phương thức gửi đơn khởi
    kiện trực tuyến bằng hình thức điện tử qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án, đây là
    phương thức mới và có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án nói chung
    và nhất là đối với các vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn. Do đó, để việc áp
    dụng quy định này trên thực tế được thuận lợi, đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm
    quyền sớm ban hành hướng dẫn chi tiết thủ tục gửi đơn qua cổng thông tin điện tử.

    Thứ năm, xây dựng quy định có tính bắt buộc đi kèm chế tài xử lý trách nhiệm
    đối với thẩm phán khi có đủ điều kiện nhưng không áp dụng thủ tục rút gọn giải quyết
    vụ án. Dù thủ tục rút gọn khi áp dụng vào thực tiễn giải quyết án chắc chắn sẽ gặp
    nhiều khó khăn, vì là quy định mới trong pháp luật tố tụng dân sự, chính vì lẽ đó, tâm
    lý chung của không ít thẩm phán thường không “mặn mà”, “ngại”, viện dẫn nhiều lý
    do khác nhau để “né” không áp dụng thủ tục này. Do vậy, để mục đích tốt đẹp của quy
    định giải quyết các vụ án theo thủ tục rút gọn không bị triệt tiêu trong thực tiễn áp
    dụng, tác giả đề xuất nên chăng Tòa án nhân dân tối cao ban hành quy định, mà theo
    đó, một trong những tiêu chí chấm điểm thi đua của cơ quan về giải quyết án, của cá
    nhân khi xét thành tích khen thưởng trong đó có chỉ tiêu phản ánh giải quyết án theo
    thủ tục rút gọn và có tính thêm khoảng thời gian cần thiết để giải quyết một vụ án
    thành công. Bên cạnh đó, cần ban hành quy định tạo cơ chế kiểm soát việc áp dụng thủ
    tục rút gọn của thẩm phán ngay từ thời điểm nhận đơn khởi kiện và thụ lý thông qua

    250

  13. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    kết quả xử lý đơn khởi kiện của thẩm phán được phản ánh trong sổ nhận đơn và thông
    báo cho người khởi kiện biết việc áp dụng hoặc không áp dụng theo thủ tục rút gọn.
    Đây cũng chính là cơ sở để người dân thực hiện quyền khiếu nại đối với quyết định
    của Tòa án trong việc áp dụng hay không áp dụng thủ tục rút gọn khi giải quyết tranh
    chấp. Trong thực tiễn khởi kiện của Vietinbank cho thấy có rất nhiều vụ án liên quan
    tranh chấp HĐTD được khởi kiện tại Tòa án mà cả bên nguyên đơn (Vietinbank) và
    bị đơn (Khách hàng vi phạm nghĩa vụ trả nợ) đều sẵn sàng chờ kết án nhanh do “Rất
    thống nhất với nhau về bản án dự kiến tuyên án”; Tuy nhiên do những thủ tục pháp lý
    rườm rà của Tòa án mà vụ án phải chờ thêm một đến hai năm sau mới có bản án để thi
    hành án, điều này không chỉ làm lãng phí thời gian, tiền bạc của các bên đương sự mà
    còn lãng phí thời gian của chính thẩm phán và Tòa án thụ lý vụ việc giải quyết (do họ
    sẽ còn ít thời gian hơn để xử lý các vụ kiện khác).

    Thứ sáu, những vụ án do các đương sự thỏathuận lựa chọn giải quyết theo thủ tục
    tố tụng dân sự rút gọn.

    Xuất phát từ nguyên tắc tự do, tự nguyện, cam kết thoả thuận là nguyên tắc cơ
    bản, quan trọng của pháp luật dân sự. Các đương sự tự do, tự nguyện giao kết dân sự
    thì đương nhiên cũng được tự do thỏa thuận giải quyết các tranh chấp. Họ có quyền
    lựa chọn trình tự giải quyết tranh chấp của mình theo thủ tục rút gọn. Tuy nhiên, để
    tránh việc lạm dụng thỏa thuận giải quyết theo thủ tục rút gọn nhằm để không thực
    hiện nghĩa vụ, làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người thứ ba đồng thời để
    đảm bảo cho Tòa án giải quyết chính xác, đúng pháp luật vụ việc theo quan điểm của
    tác giả thì các bên đương sự có quyền thỏa thuận giải quyết theo thủ tục rút gọn. Tuy
    nhiên, bên cạnh việc quy định đương sự có quyền thỏa thuận giải quyết theo thủ tục
    rút gọn thì Tòa án có quyền quyết định vụ án đó có được tiến hành theo thủ tục tố tụng
    dân sự rút gọn theo yêu cầu lựa chọn của các đương sự hay không. Nếu xét thấy vụ án
    không đáp ứng được các yêu cầu để tiến hành theo thủ tục tố tụng dân sự rút gọn thì
    Tòa án sẽ quyết định không chấp nhận yêu cầu lựa chọn thủ tục này và vụ án đó phải
    được giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường.

    2.2.3. Hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản sau tranh chấp hợp đồng tín dụng

    Thứ nhất, cần bổ sung quy định thủ tục tố tụng dân sự rút gọn khi việc áp dụng
    pháp luật giải quyết tranh chấp được tiến hành theo thủ tục tố tụng tại Tòa án khi chỉ
    xử lý tài sản thế chấp và các bên có thỏa thuận về phương thức xử lý.

    251

  14. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    Cụ thể, Tòa án có thể ra quyết định xử lý tài sản thế chấp mà không cần phải tiến
    hành xét xử nếu bên nhận thế chấp đã cung cấp đầy đủ các bằng chứng tại Tòa: hợp
    đồng thế chấp có hiệu lực và bằng chứng về hành vi vi phạm nghĩa vụ của bên vay
    cùng thỏa thuận về phương thức xử lý. Trên cơ sở các yếu tố trên, Tòa án không phải
    xét xử, không phải ra bản án mà chỉ ra quyết định cưỡng chế thu giữ ngay đối với tài
    sản thế chấp. Khi áp dụng pháp luật để xử lý tài sản thế chấp pháp luật cần ghi nhận
    nguyên tắc: tôn trọng sự thỏa thuận của các bên trong hợp đồng thế chấp về việc lựa
    chọn phương thức xử lý tài sản thế chấp. Chỉ khi nào nội dung thỏa thuận đó bị tuyên
    bố là vô hiệu, thì việc xử lý mới thực hiện theo quy định của pháp luật.

    Các quy định về thủ tục bán tài sản thế chấp phải bảo đảm tính đơn giản, thuận
    lợi và số tiền thu được phải sát nhất với giá thị trường của tài sản. Pháp luật cần bổ
    sung quy định các trường hợp bán tài sản thế chấp là QSDĐ phải có sự giám sát của
    Tòa án để đảm bảo tính công bằng, đặc biệt đối với tài sản thế chấp bán mà không
    có sự thống nhất ý chí của tất cả những chủ thể có quyền lợi liên quan đến tài sản thế
    chấp; khi bên nhận thế chấp xin nhận chính tài sản thế chấp làm sở hữu để thay thế
    cho nghĩa vụ bị vi phạm.

    Thứ hai, đối với xử lý tài sản thế chấp là bất động sản:

    – Các ngân hàng cần phải hoàn thiện quy trình, hệ thống cơ chế chính sách, công
    cụ quản lý tài sản bảo đảm là bất động sản trong nội bộ ngân hàng. Một trong những
    việc quan trọng các ngân hàng nên làm là tập trung phổ biến các kiến thức pháp lý, kinh
    nghiệm thực tế cho đội ngũ cán bộ nhân viên làm công tác quản lý cho vay, nhận TSBĐ
    của ngân hàng để phòng tránh các rủi ro pháp lý tiềm ẩn trong nhận và xử lý TSBĐ.

    – Cần phân định rõ nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp đối với Nhà nước và
    nghĩa vụ trả nợ của doanh nghiệp đối với ngân hàng. Khi ngân hàng xử lý tài sản bảo
    đảm để thu hồi nợ, thì chỉ những chi phí hợp lý liên quan đến việc xử lý tài sản bảo
    đảm mới được ưu tiên trừ vào tiền bán tài sản bảo đảm theo đúng quy định của pháp
    luật, số tiền còn lại phải được trả nợ vay ngân hàng. Về vấn đề này, Bộ Tài chính, Bộ
    Xây dựng và Bộ Tài nguyên và Môi trường cần ban hành văn bản hướng dẫn các cơ
    quan cấp dưới theo hướng kiến nghị nêu trên và chấp nhận hợp đồng thế chấp, cầm cố
    tài sản thay thế cho văn bản đồng ý của chủ sở hữu tài sản, hợp đồng mua bán tài sản
    giữa chủ sở hữu tài sản hoặc người phải thi hành án với người mua tài sản để làm thủ
    tục chuyển quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản cho người mua theo quy định tại Ðiều
    70 Nghị định số 163/2006/NÐ-CP ngày 29/12/2006 của Chính phủ.

    252

  15. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    – Cần có quy định theo hướng rõ ràng hơn, cụ thể hơn nhằm thừa nhận quyền xử
    lý TSBĐ nhanh chóng, tránh mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật. Thực tế, cần coi
    đó là quyền mặc nhiên của ngân hàng để từ đó xây dựng cơ chế bảo đảm cho quyền
    này được thực thi có hiệu quả. Nghiên cứu pháp luật của một số nước cho thấy, khi
    đã có hợp đồng thế chấp được công chứng thì khi cần xử lý tài sản, bên cho vay có
    thể cầm hợp đồng công chứng đó để bán tài sản thế chấp, mà không bị vướng vấp gì
    về mặt pháp lý, về vấn đề này luật có thể nghiên cứu ứng dụng phướng pháp mua nợ
    của Công ty TNHH một thành viên Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam
    (VAMC) và Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC) đối với các NHTM. Bên
    cạnh đó, Bộ Tư pháp cần chủ trì phối hợp với các Bộ liên quan hoàn thiện, bổ sung
    Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN ngày 06/6/2014 của Bộ
    Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Ngân hàng Nhà nước, hướng dẫn xử lý tài
    sản bảo đảm theo Nghị định số 163/2006/NÐ-CP ngày 29/12/2006 và Nghị định số
    11/2012/NÐ-CP ngày 22/02/2012 của Chính phủ, mà theo đó, cần bổ sung thêm mấy
    vấn đề sau:

    + Xử lý tài sản bảo đảm của bên bảo đảm là cá nhân đang chấp hành hình phạt tù
    giam hoặc bỏ trốn khỏi địa phương; bên bảo đảm là tổ chức, doanh nghiệp đang được
    sắp xếp lại mà chưa có tổ chức mới nhận nợ thay hoặc chưa có người đại diện theo
    pháp luật;

    + Xử lý tài sản bảo đảm hình thành trong tương lai mà chưa được hình thành trên
    thực tế hoặc còn dở dang tại thời điểm xử lý; tài sản bảo đảm ở nước ngoài;

    + Xử lý tài sản bảo đảm gắn liền với đất thuê trả tiền hàng năm hoặc tài sản thế
    chấp gắn liền với đất mà không thế chấp quyền sử dụng đất nhưng UBND tỉnh không
    chấp thuận cho bên mua tài sản được tiếp tục sử dụng đất theo hợp đồng về quyền
    sử dụng đất giữa UBND tỉnh và bên thế chấp vì UBND tỉnh cho rằng, quy hoạch của
    tỉnh đã thay đổi so với quy hoạch trước đây , điều này là không phù hợp với quy định
    tại khoản 2 Ðiều 68 Nghị định số 163/2006/NÐ-CP; khoản 19 Ðiều 1 Nghị định số
    11/2012/NÐ-CP);

    + Xử lý các chi phí mà ngân hàng đã tạm ứng thanh toán để trả tiền thuê bảo vệ
    hoặc đầu tư thêm vào tài sản bảo đảm nhằm bảo dưỡng, bảo trì, nâng cấp tài sản bảo
    đảm hoặc khai thác tài sản bảo đảm trong khi chưa bán được tài sản bảo đảm nhận bàn
    giao từ khách hàng để xử lý, thu nợ…

    253

  16. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    Thứ hai, cần tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia
    quan hệ thế chấp tài sản để vay vốn thông qua việc đăng ký giao dịch bảo đảm tại một
    trong các trung tâm đăng ký giao dịch, tài sản.

    Ngay khi nhận thế chấp tài sản, các ngân hàng cần thực hiện việc đăng ký giao
    dịch bảo đảm theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục quy định tại Nghị định số
    83/2010/NĐ-CP ngày 23/7/2010 của Chính phủ về đăng ký giao dịch bảo đảm và
    Thông tư số 05/2011/TT-BTP ngày 16/02/2011 của Bộ Tư pháp hướng dẫn một số vấn
    đề về đăng ký, cung cấp thông tin về giao dịch bảo đảm, hợp đồng, thông báo việc kê
    biên tài sản thi hành án theo phương thức trực tiếp, bưu điện, fax, thư điện tử tại Trung
    tâm Đăng ký giao dịch, tài sản của Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm thuộc Bộ
    Tư pháp. Mặt khác, cần chú trọng việc triển khai có hiệu quả Quy chế số 01/QCLN/
    NHNNVN-BTP, mà theo đó, các ngân hàng cần chủ động, tích cực phối hợp chặt chẽ
    hơn nữa với cơ quan thi hành án dân sự tại địa phương để đẩy nhanh quá trình giải
    quyết các vụ việc thi hành án nhằm xử lý dứt điểm TSBĐ, thu hồi nợ xấu.

    Thứ ba, hệ thống NHTM cần phối hợp với các thiết chế hỗ trợ xử lý tài sản khác
    như: cơ quan thi hành dân sự; tổ chức đấu giá; thừa phát lại.

    Cơ chế hỗ trợ cho quá trình thi hành phán quyết của Tòa án qua việc áp dụng pháp
    luật về xử lý tài sản thế chấp cần được thực hiện thông qua các thủ tục tư pháp được
    tiến hành nhanh gọn thông qua các cơ quan có tính chuyên nghiệp đại diện cho quyền
    lực của Nhà nước. Ngoài cơ quan thi hành án, thì Thừa phát lại là một tổ chức dịch
    vụ pháp lý có thể tiến hành các bước trên nhanh chóng, hiệu quả, đảm bảo đúng quy
    định của pháp luật. Đây là hình thức đã được áp dụng phổ biến ở Pháp, Bỉ, Hà Lan và
    cũng là một giải pháp tốt.

    Thừa phát lại được hình thành từ thời trung cổ tại các nước ở châu Âu: Anh, Pháp,
    Đức, Bỉ, Hà Lan và các nước châu Mỹ như Canada, Mỹ. Tại Anh, Thừa phát lại là
    người thực hiện các hoạt động pháp lý hỗ trợ cho cảnh sát, thẩm phán tại Tòa án và
    các cơ quan hành chính địa phương. Nhiệm vụ của Thừa phát lại rất đa dạng và khác
    nhau trong các lĩnh vực xét xử, cưỡng chế thi hành các bản án, thực hiện các nhiệm
    vụ tư pháp hoặc tống đạt các yêu cầu của các công ty thu hồi nợ, đánh thuế và được
    hiểu như là các công ty tư nhân thực hiện nhiệm vụ. Tại Pháp, Thừa phát lại là thư ký,
    người giúp việc, thực hiện tống đạt yêu cầu của Tòa án. Từ thế kỷ 16 đến cuối thế kỷ
    18 thì Thừa phát lại chỉ tiến hành các công việc về tư pháp theo yêu cầu. Hiện nay,
    vai trò của Thừa phát lại tại các nước châu Âu, châu Mỹ và các châu lục khác về hình

    254

  17. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    thức quy định chung không thay đổi nhiều. Tuy vậy, số lượng hình thành các Hiệp hội
    quản lý, liên kết và cơ cấu hoạt động, việc bổ nhiệm chức danh có sự khác nhau. Liên
    minh Thừa phát lại quốc tế (UIHJ) đã kết nạp được rất nhiều thành viên (78 nước tham
    gia) và nay đã trở thành một tổ chức pháp luật quốc tế vững mạnh. Tại Việt Nam hiện
    nay, Thừa phát lại làm công tác bổ trợ tư pháp với nhiệm vụ là: lập vi bằng các sự kiện
    pháp lý theo yêu cầu; tống đạt giấy tờ các cơ quan tư pháp; xác minh chứng nhận điều
    kiện để thực hiện thi hành án dân sự và các công việc khác theo yêu cầu của cơ quan,
    tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. Những cơ chế tư này hết sức cần thiết
    nhằm đẩy nhanh quá trình xử lý tài sản thế chấp khi phát sinh tình huống nợ có bảo
    đảm không thể thanh toán khi tới hạn.

    Thứ tư, cần nghiên cứu tính khả thi của những đề xuất sửa đổi quy định nhằm xử
    lý nhanh chóng tài sản thế chấp.

    Cụ thể, pháp luật chuyên ngành như Luật Nhà ở và Luật Đất đai cần nghiên cứu
    bổ sung các quy định về hợp đồng thế chấp tài sản hợp pháp có giá trị thay thế hợp
    đồng mua bán, chuyển nhượng để sang tên cho bên mua tài sản thế chấp. Đồng thời,
    pháp luật cũng cần bổ sung quy định về thủ tục cưỡng chế thu hồi giấy chứng nhận
    quyền sở hữu tài sản thế chấp khi xử lý tài sản đó, nếu giấy chứng nhận quyền sở hữu
    đang do bên thế chấp hay người thứ ba giữ (GCNQSDĐ vẫn do bên thế chấp giữ) khi
    giao dịch thế chấp đã được đăng ký tại cơ quan đăng ký giao dịch bảo đảm. Nếu họ
    không tự nguyện giao thì phải có cơ chế để Tòa án tuyên bố hủy các giấy tờ đó và yêu
    cầu cơ quan có thẩm quyền cấp giấy mới cho người mua tài sản thế chấp qua đấu giá.

    3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢI QUYẾT
    TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG TẠI VIETINBANK
    Thứ nhất, cần kết nối hệ thống thông tin của Vietinbank với với hệ thống thông tin
    thế chấp tài sản vay vốn tại tất cả các NHTM trên cả nước.

    Về nguyên tắc sau khi ký hợp đồng thế chấp tài sản, hợp đồng thế chấp phải công
    chứng và đăng ký thế chấp với cơ quan có thẩm quyền. Đối với trình tự này, kinh
    nghiệm của Cộng hòa Pháp là ví dụ rất đáng tham khảo. Theo quy định của Cộng hòa
    Pháp thì công chứng viên, sau khi công chứng hợp đồng thế chấp sẽ thực hiện việc
    đăng ký thế chấp tại cơ quan đăng ký có thẩm quyền. Công chứng viên là người xác
    minh các thông tin liên quan đến tài sản thế chấp nên sẽ đảm bảo sự chính xác và độ
    tin cậy khi thực hiện việc đăng ký hơn khi để hai bên của hợp đồng đăng ký. Công

    255

  18. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    chứng viên và đăng ký viên đều có lợi khi có được một hệ thống cơ sở dữ liệu đầy
    đủ nên đều phải có cơ chế kiểm tra chéo thông tin một cách kỹ lưỡng và đầy đủ nhất.
    Mỗi công chứng viên và đăng ký viên chỉ làm việc tối đa là 3 năm ở một vị trí và ngay
    cả khi nghỉ hưu họ vẫn phải chịu trách nhiệm 10 năm tiếp theo kể từ thời điểm nghỉ
    hưu. Đây là những loại nghề nghiệp phải mua bảo hiểm bắt buộc về trách nhiệm nghề
    nghiệp. Nhờ hệ thống tin học hóa, ở Cộng hòa Pháp giao dịch thế chấp, mua bán có thể
    được đăng ký vào cùng ngày nó được giao kết. Điều này nhằm tránh được mọi rủi ro
    tiềm ẩn đối với tài sản khi ngay sau đó chúng lại trở thành đối tượng của các giao dịch
    khác tiếp theo. Như vậy, quy định đăng ký thế chấp là thủ tục bắt buộc chỉ tiến hành
    đồng bộ khi hoạt động đăng ký đã hoàn thiện. Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay,
    chúng ta đã thực hiện việc đăng ký thế chấp động sản trực tuyến (qua mạng internet)
    và trong tương lai gần nếu chúng ta cũng tiến hành số hóa việc đăng ký bất động sản,
    thì các giao dịch bảo đảm nói chung và thế chấp nói riêng sẽ được thực hiện hiệu quản
    và an toàn hơn so với hiện nay.

    Thứ hai, nâng cao chất lượng hoạt động quản lý rủi ro và tranh chấp tín dụng tại
    Vietinbank.

    Cần nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ thu hồi nợ đối với nghiệp vụ cho vay
    có bảo đảm bằng tài sản thế chấp. Với đặc thù hệ thống pháp lý còn nhiều kẽ hở và bất
    cấp, đội ngũ cán bộ thu hồi nợ của các NHTM cần được bồi dưỡng, nâng cao nghiệp
    vụ thường xuyên. Đồng thời, nâng cao nhận thức và vận dụng pháp luật trong công tác
    giám định tài sản bảo đảm, đánh giá rủi ro của hoạt động cho vay có bảo đảm để hạn
    chế các khoản nợ xấu, nợ khó đòi. Các ngân hàng cần thực hiện các lớp tập huấn, hội
    thảo về kinh nghiệm xử lý tài sản của các Chi nhánh; đồng thời tạo điều kiện để các
    cán bộ Chi nhánh được chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong định giá tài sản đảm bảo;
    xử lý tài sản đảm bảo; quy trình cấp tín dụng có bảo đảm; đánh giá rủi ro tín dụng. Từ
    đó, để có thể lựa chọn được những biện pháp, nghiệp vụ và quy trình hữu hiệu áp dụng
    cho toàn bộ hệ thống Ngân hàng.

    Có thể thành lập một đơn vị trực thuộc hoặc phân giao thẩm quyền cho đội ngũ
    chuyên gia pháp luật chuyên trách trong hoạt động đánh giá tài sản đảm bảo và rủi ro
    tín dụng trong các hợp đồng tín dụng của ngân hàng. Trong hoạt động cho vay cũng
    như hoạt động xử lý tài sản đảm bảo để thu hồi nợ, các cán bộ tín dụng tại ngân hàng
    cần được trang bị về kiến thức pháp luật; nghiệp vụ đánh giá tài sản và rủi ro tín dụng.
    Do vậy, một đội ngũ chuyên gia có năng lực trong lĩnh vực luật kinh tế sẽ đóng vai

    256

  19. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    trò xác định sự hợp pháp của các tài liệu trong hồ sơ vay vốn, ngăn chặn tình trạng sử
    dụng giấy tờ giả để vay vốn ngân hàng. Ngoài ra, trong quá trình đàm phán, thương
    lượng hợp đồng vay vốn, thế chấp, cầm cố, những chuyên gia hiểu biết về pháp luật
    tham gia góp ý kiến về từng điều khoản cụ thể của hợp đồng để nội dung của nó phù
    hợp với những qui định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi cho Ngân hàng.

    Đồng thời, khi phát sinh rủi ro tín dụng, cần tiến hành các biện pháp xử lý nợ khó
    đòi có liên quan đến các cơ quan pháp luật thì những chuyên gia này là người trực tiếp
    tham gia làm việc với cơ quan đó và bảo vệ lợi ích hợp pháp cho Ngân hàng.

    Đối với vấn đề phát mãi tài sản thế chấp để thu hồi nợ, cần hoàn thiện quy trình
    nội bộ để đảm bảo tính pháp lý của hoạt động thu hồi nợ từ các khoản vay có bảo đảm.
    Phát mãi tài sản thế chấp phát sinh khi bên vay không còn khả năng thanh toán khoản
    nợ vay tới hạn. Khi đó, ngân hàng cần tạo điều kiện cho bên vay tự bán tài sản nhằm
    thu được giá trị sát thực, tăng khả năng trả nợ cho khách hàng. Đối với những tài sản
    cần phát mãi là bất động sản, như nhà cửa, trụ sở làm việc mà chưa bán được do thi
    trường chưa có nhu cầu hoặc giá bán quá thấp thì ngân hàng nên đẩy mạnh và phát
    triển dịch vụ cho thuê tài sản nhằm có được doanh thu hổ trợ cho những chi phí bảo
    quản và đợi khi thị trường thuận lợi thì tiến hành thanh lý.

    Thứ ba, tăng cường giám sát năng lực khách hàng để đảm bảo khả năng trả nợ
    các hợp đồng tín dụng.

    Cần thường xuyên kiểm tra, giám sát các khách hàng có tài sản thế chấp thuộc
    diện phải phát mãi để thu nợ, có chế độ bảo quản, bảo dưỡng thích hợp, tránh việc khi
    sự việc được đưa ra giải quyết tại Tòa án thì tài sản để lâu ngày dẫn đến hư hỏng, giảm
    giá nghiêm trọng gây tổn thất cho ngân hàng.

    Cần thiết nâng cao chất lượng công tác quản lý, điều hành xử lý tài sản thế chấp,
    khắc phục tình trạng lỏng lẻo trong việc quản lý và điều hành công tác thu nợ, khiến
    tài sản thế chấp bị thất thoát về tài sản, làm giảm hiệu quả công tác thu hồi nợ. Tuy
    nhiên, cũng cần nhìn nhận công tác quản lý tài sản bảo đảm tiền vay là vấn đề khá
    phức tạp. Từ thực tiễn công tác quản lý tài sản bảo đảm tại một số ngân hàng, có thể
    thấy một số giải pháp cần thực hiện như:

    – Cần nắm chắc thông tin liên quan tới tài sản bảo đảm. Điều này, có ý nghĩa đặc
    biệt quan trọng trong hoạt động giám sát khoản tín dụng đã cấp. Thường xuyên kiểm
    tra định kỳ và đột xuất để xác minh tình trạng của tài sản thế chấp.

    257

  20. KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA
    PHÁP LUẬT KINH DOANH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP

    – Phải hiểu, nắm thật kỹ quy trình sản xuất kinh doanh (SXKD) của dự án, khách
    hàng vì điều này sẽ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc quản lý tài sản bảo đảm; càng
    nắm được quy trình sản xuất thì càng dễ dàng nắm chắc được tình hình khai thác sử
    dụng tài sản, cần nghiên cứu, hiểu rõ về dự án, khách hàng để biết về mô hình tổ chức,
    quy trình SXKD của doanh nghiệp được cấp tín dụng thế chấp.

    – Cần nghiên cứu, triển khai thực hiện gắn, dán nhãn hiệu, logo của NHTM vào
    tài sản bảo đảm (đặc biệt máy móc, thiết bị thế chấp… tài sản cố định dễ di chuyển).
    Nhãn hiệu, logo NHTM có thể gắn nơi dễ thấy hoặc gần nhãn hiệu model… của máy,
    thiết bị. Điều này, không chỉ giúp dễ nhận biết, tránh tình trạng lẫn lộn, nhầm lẫn với
    các tài sản khác, mà còn thuận tiện trong việc quản lý tài sản bảo đảm và nhằm xác
    lập quyền quản lý với tư cách là người nhận tài sản thế chấp, người cho vay. Đôi khi,
    nó còn có tác dụng đặc biệt khi xảy ra tranh chấp là hạn chế, ngăn ngừa việc tẩu tán,
    di chuyển tài sản bảo đảm bất hợp pháp.

    TÀI LIỆU THAM KHẢO
    1. Bộ luật Dân sự 2015
    2. Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015
    3. Luật Tổ chức tín dụng 2010
    4. Luật Trọng tài thương mại 2010
    5. Luật Thi hành án dân sự số 26/2008/QH12 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của
    Luật Thi hành án dân sự năm 2014.
    6. Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014.
    7. Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 2/6/2005 về Chiến lược cải cách tư
    pháp đến năm 2020
    8. Nghị quyết số 42/2017/QH14 ngày 21/06/2017 về việc thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ
    chức tín dụng
    9. Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại

    258

Download tài liệu Khởi kiện khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng: Thực tiễn tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam File Docx, PDF về máy