[Download] Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15 – Tải về File Docx, PDF

Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15

Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15
Nội dung Text: Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15

Download


Biện pháp thủy lợi vùng úng

Bạn đang xem: [Download] Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15 – Tải về File Docx, PDF

15.1. Nguyên nhân úng và các biện pháp cải tạo đất vùng úng [1] Bên cạnh hạn, úng cũng là một thiên tai rất lớn ở n-ớc ta. ở những vùng úng n-ớc ngập mênh mông, không thể trồng trọt đ-ợc, nếu có trồng lúa cũng chỉ canh tác đ-ợc một vụ. Do n-ớc ngập sâu và thời gian ngập kéo dài làm ảnh h-ởng xấu đến sự sinh tr-ởng của cây trồng, cây trồng có thể chết hoặc có năng suất thấp….

*Ghi chú: Có 2 link để tải tài liệu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15 File Docx, PDF về máy

Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15

  1. 172 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Ch−¬ng 15

    biÖn ph¸p thñy lîi vïng óng

    15.1. Nguyªn nh©n óng vµ c¸c biÖn ph¸p c¶i t¹o ®Êt vïng óng [1]

    Bªn c¹nh h¹n, óng còng lµ mét thiªn tai rÊt lín ë n−íc ta. ë nh÷ng vïng óng n−íc ngËp
    mªnh m«ng, kh«ng thÓ trång trät ®−îc, nÕu cã trång lóa còng chØ canh t¸c ®−îc mét vô.
    Do n−íc ngËp s©u vµ thêi gian ngËp kÐo dµi lµm ¶nh h−ëng xÊu ®Õn sù sinh tr−ëng cña
    c©y trång, c©y trång cã thÓ chÕt hoÆc cã n¨ng suÊt thÊp.
    N−íc ngËp l©u ngµy còng lµm thay ®æi tÝnh chÊt lý, ho¸ cña ®Êt trång trät: ®Êt ®ai trë
    nªn bÝ chÆt, lÇy thôt, bÞ glay ho¸… vi khuÈn h¸o khÝ kh«ng ho¹t ®éng ®−îc, ®Êt ngµy bÞ
    tho¸i ho¸, ®é ph× cña ®Êt ngµy cµng gi¶m.
    ViÖc ®i l¹i, sinh ho¹t cña nh©n d©n vïng bÞ ngËp óng gÆp nhiÒu khã kh¨n, c¶n trë c¸c
    ho¹t ®éng kinh tÕ x· héi trong vïng, ¶nh h−ëng tíi c«ng t¸c vÖ sinh phßng bÖnh.
    Tuy nhiªn, nh÷ng vïng óng th−êng lµ vïng cã ®Þa h×nh thÊp v× vËy tÇng ®Êt canh t¸c
    th−êng rÊt dÇy, giÇu mïn, giÇu ®¹m lµ mét trong nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn
    trång trät. Ngoµi ra, vïng óng cßn cã tiÒm n¨ng rÊt lín trong viÖc ph¸t triÓn nu«i trång thuû
    s¶n. V× thÕ nÕu cã quy ho¹ch tæng thÓ vïng óng mét c¸ch hîp lý, gi¶i quyÕt mét c¸ch chñ
    ®éng viÖc tiªu tho¸t n−íc th× sÏ biÕn vïng óng trë thµnh nh÷ng c¸nh ®ång ph× nhiªu, mµu
    mì, gi¶i quyÕt ®−îc óng ngËp sÏ t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p c¶i t¹o ®Êt, biÖn
    ph¸p ph©n bãn… t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó t¨ng vô, t¨ng n¨ng suÊt c©y trång, ph¸t triÓn nu«i trång
    thuû s¶n, ph¸t triÓn giao th«ng vËn t¶i thuû bé…
    Gi¶i quyÕt tèt vÊn ®Ò óng ngËp ch¼ng nh÷ng n©ng cao ®êi sèng kinh tÕ mµ cßn n©ng
    cao ®êi sèng vÒ v¨n ho¸ tinh thÇn cña nh©n d©n trong vïng. BiÕn vïng óng thµnh nh÷ng
    vïng giµu ®Ñp.
    ChÝnh v× vËy mµ c¸c gi¶i ph¸p thuû lîi nh»m c¶i t¹o vïng óng lµ c«ng t¸c v« cïng
    quan träng, lµ b−íc tiªn phong ®Ó ph¸t triÓn kinh, x· héi, b¶o vÖ vµ c¶i thiÖn m«i tr−êng
    cña khu vùc, nã cã mét ý nghÜa rÊt lín.
    15.1.1. C¸c nguyªn nh©n g©y nªn óng [1] C¸c vïng óng ngËp xuÊt hiÖn ë hÇu hÕt c¸c ®Þa ph−¬ng trªn ®Êt n−íc ta tõ c¸c thung
    lòng ë c¸c tØnh miÒn nói ®Õn c¸c tØnh ®ång b»ng vµ vïng ven biÓn. Sù xuÊt hiÖn c¸c vïng
    óng do mÊy nguyªn nh©n chÝnh sau ®©y:

  2. 173
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    1. L−îng m−a n¨m lín
    L−îng m−a n¨m ë ViÖt Nam t−¬ng ®èi lín, l−îng m−a b×nh qu©n n¨m tõ 1500
    mm/n¨m ®Õn 2500mm/n¨m. Cã thÓ lÊy l−îng m−a b×nh qu©n n¨m ë mét sè khu vùc ®¹i
    diÖn nh− sau:
    XHµ Néi = 1800 mm/n¨m
    XHuÕ = 2500 mm/n¨m
    XTpHCM = 1979 mm/n¨m
    XSaPa = 2900 mm/n¨m
    L−îng m−a n¨m l¹i phèi kh«ng ®Òu, m−a lín chñ yÕu tËp trung vµo mïa m−a. Mïa
    m−a chØ trong vßng 5 ÷ 6 th¸ng nh−ng l−îng m−a tíi 80 ÷ 85% l−îng m−a c¶ n¨m thËm chÝ
    l−îng m−a chØ tËp trung vµo c¸c trËn m−a rµo cã c−êng ®é rÊt lín, m−a chØ kÐo dµi trong
    2 ÷ 3 ngµy l−îng m−a ®· v−ît qu¸ 300mm. §Æc biÖt cã c¸c trËn m−a rÊt lín kÌm theo b·o,
    thÝ dô l−îng m−a ngµy ë Tam §¶o vµo n¨m 1971 lµ 511mm, trËn m−a rµo kÌm theo b·o ë
    Th¸i B×nh vµo mïa m−a n¨m 2003 chØ kÐo dµi 2 ÷ 3 ngµy nh−ng l−îng m−a ®¹t tíi trªn
    1000mm.

    2. §Þa h×nh thÊp, kh«ng cã h−íng tiªu tho¸t n−íc
    – ë miÒn nói vµ trung du: §Þa h×nh phøc t¹p, nhÊp nh« t¹o nªn nh÷ng thung lòng xung
    quanh cã nói bao bäc, ®iÒu kiÖn tho¸t n−íc khã kh¨n. N−íc m−a tõ c¸c s−ên dèc tËp trung
    vÒ thung lòng kh«ng cã ®−êng tho¸t, tr÷ l¹i g©y óng ngËp c¸c vïng ®Êt tròng.
    – ë vïng ®ång b»ng vµ vïng ven biÓn: C¸c c¸nh ®ång ®−îc t¹o thµnh do phï sa cña
    c¸c s«ng lín båi ®¾p nªn ®Þa h×nh cã xu thÕ dèc tõ bê s«ng vµo trong ®ång vµ cã cao tr×nh
    thÊp thËm chÝ thÊp h¬n c¶ mùc n−íc s«ng trung b×nh v× thÕ trong mïa m−a lò n−íc trong
    ®ång kh«ng thÓ tù tho¸t ra ngoµi s«ng ®−îc, g©y óng ngËp trong ®ång.
    MÆt kh¸c ®ång b»ng n−íc ta l¹i cã m¹ng l−íi s«ng chia c¾t vµ cã hÖ thèng ®ª s«ng vµ
    ®ª biÓn bao bäc t¹o thµnh nh÷ng c¸nh ®ång h×nh lßng ch¶o, khi m−a n−íc tËp trung dån vÒ
    chç thÊp g©y óng ë nh÷ng rèn tròng.
    Nh×n chung vïng ®ång b»ng vµ ®ång b»ng ven biÓn n−íc ta cã ®Þa h×nh thÊp nªn viÖc
    tiªu tho¸t n−íc b»ng tù ch¶y ra s«ng vµ ra biÓn trong mïa m−a lò hoÆc lóc triÒu lªn lµ hÕt
    søc khã kh¨n, v× thÕ khi cã m−a lín th−êng bÞ ngËp óng.
    L−îng m−a lín vµ ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh thuû v¨n phøc t¹p lµ nguyªn nh©n chÝnh g©y
    nªn óng.
    Ngoµi ra cßn mét sè nguyªn nh©n kh¸c g©y nªn óng ngËp nh−: ë mét sè vïng do mùc
    n−íc ngÇm qu¸ cao, l¹i chÞu ¶nh h−ëng cña n−íc m¹ch (n−íc ngÇm lé ra ngoµi mÆt ®Êt)
    còng cã kh¶ n¨ng bÞ óng. Mét sè tr−êng hîp ë nh÷ng hÖ thèng t−íi do qu¶n lý ph©n phèi
    n−íc kh«ng tèt còng t¹o ra nh÷ng vïng óng côc bé.

  3. 174 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    15.1.2. Vµi nÐt vÒ t×nh h×nh óng ë n−íc ta
    Tr−íc ®©y c¸c vïng óng ë ViÖt Nam n»m r¶i r¸c ë kh¾p n¬i, ë vïng nói, vïng trung du
    diÖn tÝch bÞ óng th−êng nhá tËp trung ë c¸c thung lòng, c¸c c¸nh ®ång tròng ven nói nh−
    LËp Th¹ch, VÜnh T−êng (VÜnh Yªn), Yªn Dòng (B¾c Ninh), ChÝ Linh (H¶i D−¬ng)…
    ë ®ång b»ng B¾c bé diÖn tÝch óng tËp trung lín h¬n nh− vïng B×nh Lôc, Thanh Liªm,
    ý Yªn (Hµ Nam ), øng Hoµ , Phó Xuyªn (Hµ T©y). Vïng óng th−êng tËp trung ven ®ª
    s«ng lín hoÆc ë rèn c¸c c¸nh ®ång lßng ch¶o. Nãi chung nh÷ng vïng ®ång chiªm tr−íc
    ®©y lµ nh÷ng vïng óng lín ë n−íc ta.
    ë miÒn Nam hÇu hÕt c¸c tØnh miÒn T©y Nam bé ®Òu cã nh÷ng vïng óng lín nh− c¸c
    tØnh Ch©u §èc, Sa §Ðc, §ång Th¸p M−êi, An Giang, Kiªn Giang, Long An, Trµ Vinh, HËu
    Giang… Nh÷ng vïng óng hÇu hÕt chØ trång trät ®−îc mét vô vµo mïa kh«, hoÆc dÓ hoang
    ho¸, quanh n¨m n−íc ngËp tr¾ng kh«ng trång trät ®−îc g×.
    ë nh÷ng vïng trång trät ®−îc mét vô, ®iÒu kiÖn canh t¸c còng hÕt søc khã kh¨n, cµy
    mß hay ph¶i cuèc ruéng nh−ng n¨ng suÊt lóa vÉn rÊt thÊp.
    Sau ngµy hoµ b×nh lËp l¹i, miÒn B¾c ®· chó träng c¶i t¹o vïng óng. RÊt nhiÒu c¸c tr¹m
    b¬m tiªu quy m« lín, nh÷ng cèng tiªu lín ®−îc x©y dùng biÕn nh÷ng vïng óng tr−íc ®©y
    thµnh nh÷ng c¸nh ®ång ph× nhiªu mµu mì, t¨ng vô, t¨ng n¨ng suÊt c©y trång ë nh÷ng vïng
    óng. NhiÒu vïng ®ång chiªm tr−íc ®©y, nay ®· trë thµnh vïng trång rau mµu vµ cã thÓ ®−a
    c¬ giíi vµo canh t¸c. Bé mÆt n«ng th«n vïng óng ®· thay ®æi mét c¸ch c¨n b¶n.
    Tuy nhiªn cho tíi nay c«ng t¸c thuû lîi ë vïng óng còng cßn mét sè h¹n chÕ:
    – Ch−a cã mét quy ho¹ch thËt hoµn chØnh cho vïng óng
    – C¸c c«ng tr×nh ®Çu mèi tiªu ch−a ®ñ n¨ng lùc ®Ó tiªu óng
    – X©y dùng hÖ thèng c«ng tr×nh ch−a hoµn chØnh, ch−a ®ång bé tõ c«ng tr×nh ®Çu mèi
    ®Õn c¸c cÊp kªnh m−¬ng.
    – Ph©n c«ng phô tr¸ch tiªu cho c¸c c«ng tr×nh ch−a râ rµng.
    – Tr×nh ®é qu¶n lý t−íi tiªu ch−a tèt, n−íc trµn lan tõ vïng cao xuèng vïng thÊp g©y
    óng gi¶ t¹o.
    Bªn c¹nh ®ã do ®iÒu kiÖn tù nhiªn cña n−íc ta hÕt søc phøc t¹p nh− ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh
    ®Þa m¹o, t×nh h×nh khÝ t−îng thuû v¨n diÔn biÕn phøc t¹p
    V× vËy, nãi chung t×nh h×nh óng ch−a ®−îc gi¶i quyÕt mét c¸ch triÖt ®Ó. DiÖn tÝch
    ®−îc gi¶i quyÕt tiªu óng cßn rÊt nhá so víi yªu cÇu Song ®©y còng lµ nh÷ng h¹n chÕ tÊt
    yÕu. NhiÖm vô tiªu óng cho c¸c diÖn tÝch n«ng nghiÖp vµ c¸c lo¹i diÖn tÝch cÇn tiªu kh¸c
    cßn hÕt søc nÆng nÒ, chóng ta cßn ph¶i tiÕp tôc nghiªn cøu ®Ò xuÊt biÖn ph¸p thuû lîi c¶i
    t¹o vïng óng vµ x©y dùng c¸c c«ng tr×nh tiªu óng ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tiªu óng mét c¸ch
    triÖt ®Ó h¬n n÷a.

  4. 175
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    15.1.3. C¸c biÖn ph¸p c¶i t¹o vïng óng
    Tõ c¸c nguyªn nh©n g©y óng vµ c¸c ®Æc ®iÓm vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn ë n−íc ta, chóng ta
    cã thÓ ®Ò ra c¸c biÖn ph¸p thuû lîi mang tÝnh chiÕn l−îc ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tiªu n−íc cho
    c¸c vïng óng ngËp cña n−íc ta nh− sau:
    1. Xö lý n−íc ngo¹i lai
    N−íc ngo¹i lai cã thÓ lµ n−íc ngÇm hoÆc n−íc mÆt tõ n¬i kh¸c tËp trung vÒ khu vùc .
    N−íc mÆt (chñ yÕu lµ n−íc m−a t¹o thµnh dßng ch¶y trªn mÆt ®Êt) ta ph¶i cã biÖn
    ph¸p ng¨n chÆn n−íc ch¶y trµn lan tõ vïng cao xuèng vïng thÊp b»ng c¸ch:
    – X©y dùng hå chøa n−íc ®Çu nguån
    – §µo kªnh ch¾n lò
    – §¾p c¸c bê vïng ng¨n n−íc gi÷a vïng cao vµ vïng thÊp
    Cã kÕ ho¹ch tiªu n−íc thÝch hîp, gi¶i quyÕt tiªu n−íc ®éc lËp gi÷a c¸c vïng cao vµ
    vïng thÊp (cao tiªu cao, thÊp tiªu thÊp) kh«ng ®Ó n−íc mÆt tõ vïng cao ch¶y dån vÒ vïng
    thÊp g©y óng.
    2. Xö lý n−íc néi bé
    Sau khi xö lý tèt n−íc ngo¹i lai ta gi¶i quyÕt n−íc néi bé b»ng c¸c biÖn ph¸p nh−:
    – Th¸o n−íc theo mét h−íng tiªu nhÊt ®Þnh tiªu n−íc ra khu nhËn n−íc tiªu
    – B¬m n−íc ra khu nhËn n−íc tiªu (s«ng, biÓn)
    – Tr÷ n−íc vµo c¸c ao hå, khu tròng trong thêi gian m−a lín vµ tiªu l−îng n−íc nµy
    trong nh÷ng thêi gian thÝch hîp,
    Khi ®Ò xuÊt vµ thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p tiªu óng ph¶i dùa trªn quy ho¹ch tiªu cã kÕt
    hîp víi c¸c quy ho¹ch kh¸c nh− quy ho¹ch vÒ t−íi, quy ho¹ch giao th«ng vËn t¶i, quy
    ho¹ch ®Êt ®ai, c¬ cÊu c©y trång vËt nu«i… bªn c¹nh ®ã cÇn kÕt hîp chÆt chÏ víi c¸c biÖn
    ph¸p kh¸c nh− biÖn ph¸p n«ng nghiÖp, ch¨n nu«i (nu«i c¸ vïng tròng, trång c©y chÞu
    ngËp), biÖn ph¸p l©m nghiÖp, biÖn ph¸p c«ng tr×nh nh»m gi÷ ®Êt, gi÷ n−íc ë vïng cao ®Ó
    kh«ng ngõng n©ng cao hiÖu qu¶ cña c¸c biÖn ph¸p tiªu óng.

    15.2. Bè trÝ hÖ thèng thuû lîi vïng óng

    15.2.1. Ph−¬ng h−íng chung quy ho¹ch vïng óng
    Do t×nh h×nh ®Þa h×nh, ®Þa m¹o khÝ t−îng, thuû v¨n mçi n¬i mçi kh¸c nªn vÊn ®Ò óng
    ngËp diÔn biÕn rÊt phøc t¹p theo mçi vïng.
    Cã nh÷ng vïng óng ngËp quanh n¨m. Cã nh÷ng vïng chØ óng ngËp vÒ mïa m−a
    Cã n¬i cã thÓ tiªu tù ch¶y nÕu cã hÖ thèng kªnh m−¬ng dÉn n−íc tèt ra khu nhËn n−íc
    tiªu. Cã n¬i ph¶i dïng biÖn ph¸p b¬m ®Ó tiªu n−íc.

  5. 176 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Cã nh÷ng vïng mang ®Çy ®ñ tÝnh chÊt cña c¸c vïng trªn.
    Tuy nhiªn dùa vµo ®Æc ®iÓm tù nhiªn cña tõng vïng chóng ta sÏ nghiªn cøu kh¸i qu¸t
    vÒ ph−¬ng h−íng quy ho¹ch tiªu óng cho c¸c vïng ®Æc tr−ng ë n−íc ta nh− sau:

    1. Vïng nói vµ vïng trung du
    Nguyªn nh©n ngËp óng lµ do n−íc tõ c¸c s−ên dèc cao dån vÒ khu tròng. Do ®Þa h×nh
    phøc t¹p n−íc khã tho¸t ra ngoµi s«ng. Tuy nhiªn, kh¶ n¨ng tiªu tù ch¶y l¹i nhiÒu.
    Víi vïng nµy biÖn ph¸p thuû lîi c¬ b¶n ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tiªu n−íc nh− sau:
    – X©y dùng c¸c hå chøa gi÷ n−íc ®Çu nguån ®Ó kÕt hîp ®iÒu tiÕt n−íc cho t−íi.
    – §µo kªnh ch¾n n−íc tõ c¸c s−ên dèc, ®−a n−íc ra c¸c s«ng, suèi chÝnh trong vïng
    – §µo hÖ thèng kªnh tiªu dÉn n−íc tù ch¶y ra s«ng
    TÊt c¶ hå chøa n−íc, kªnh ch¾n n−íc vµ kªnh dÉn n−íc tiªu cÇn ®−îc phèi hîp víi
    nhau thµnh mét hÖ thèng tiªu óng hoµn chØnh cho khu vùc.

    2. Vïng ®ång b»ng [11] §Æc ®iÓm vïng ®ång b»ng: ®Þa h×nh lßng ch¶o, cã s«ng bao bäc. VÒ mïa m−a th−êng
    bÞ óng, n−íc s«ng l¹i cao kh«ng thÓ tiªu tù ch¶y, vÒ mïa kh« mùc n−íc s«ng thÊp lÊy n−íc
    t−íi khã kh¨n.
    BiÖn ph¸p thuû lîi chñ yÕu ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò óng ngËp lµ:
    – Tr÷ n−íc vµo mét sè khu tròng
    – X©y dùng c¸c bê vïng ng¨n n−íc gi÷a c¸c khu cao vµ thÊp
    – X©y dùng hÖ thèng kªnh tiªu hoµn chØnh ®−a n−íc vÒ khu quy ®Þnh.
    – X©y dùng c¸c c«ng tr×nh tiªu n−íc ®Çu mèi cã thÓ lµ cèng tiªu tù ch¶y hoÆc tr¹m
    b¬m tiªu n−íc ra ngoµi s«ng.
    Th−êng l−u l−îng tiªu rÊt lín nªn quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh tiªu nh− cèng tiªu
    hoÆc tr¹m b¬m tiªu rÊt lín, nh−ng thêi gian ho¹t ®éng l¹i ng¾n. §Ó t¨ng hiÖu qu¶ cña c«ng
    tr×nh ng−êi ta th−êng x©y dùng tr¹m b¬m hoÆc cèng t−íi tiªu kÕt hîp.
    Tuy nhiªn ë ®ång b»ng còng cã mét sè vïng trong mïa lò còng cã thêi gian mùc n−íc
    s«ng thÊp h¬n trong ®ång cã thÓ tiªu tù ch¶y, nªn ë côm c«ng tr×nh ®Çu mèi th−êng cã c¶
    tr¹m b¬m lÉn c«ng tr×nh cèng tiªu tù ch¶y.

    3. Vïng ven biÓn
    Vïng ®ång b»ng ven biÓn mùc n−íc ngoµi s«ng th−êng chÞu ¶nh h−ëng cña thuû triÒu,
    lªn xuèng theo mét chu kú nhÊt ®Þnh, cã thÓ lîi dông quy luËt nµy ®Ó tiªu khi mùc n−íc
    s«ng thÊp, lÊy n−íc t−íi khi mùc n−íc ngoµi s«ng cao. Nh−ng do chu kú lªn xuèng, mùc
    n−íc th−êng ng¾n (1 ngµy, nöa ngµy) nªn thêi gian cã thÓ t−íi hoÆc tiªu tù ch¶y rÊt ng¾n.

  6. 177
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    XuÊt ph¸t tù ®Æc ®iÓm nµy, biÖn ph¸p thuû lîi tiªu óng vïng chÞu ¶nh h−ëng cña triÒu
    lµ: Tiªu ph©n t¸n b»ng nhiÒu cèng tiªu tù ch¶y ven s«ng ven biÓn, víi khÈu ®é lín h¬n b×nh
    th−êng v× thêi gian tiªu tù ch¶y rÊt ng¾n ph¶i tranh thñ tiªu ®−îc l−îng n−íc lín nhÊt trong
    thêi gian triÒu xuèng. HÖ thèng kªnh m−¬ng ng¾n, mÆt c¾t lín ®Ó chuyÓn n−íc nhanh nhÊt
    vµ th−êng ®−îc sö dông dÉn n−íc t−íi tiªu kÕt hîp. ChÕ ®é thuû lùc trong kªnh phøc t¹p,
    th−êng lµ chÕ ®é dßng ch¶y kh«ng æn ®Þnh.
    15.2.2. Mét sè c¸ch bè trÝ hÖ thèng thuû lîi ®iÓn h×nh ë vïng óng [1] 1. Khu vùc miÒn nói vµ trung du
    a) S¬ ®å tæng thÓ

    H×nh 15.1

    Ng¨n n−íc ngo¹i lai: Hå chøa H lµm nhiÖm vô ®iÒu tiÕt n−íc l−u vùc th−îng nguån,
    gi÷ mét phÇn lín n−íc m−a høng trªn l−u vùc cña hå kh«ng cho ch¶y vÒ vïng óng, l−îng
    n−íc gi÷ l¹i trong hå cßn ®Ó cung cÊp cho khu t−íi vÒ mïa kiÖt. §ång thêi ®Ó tiªu n−íc lò
    cho hå chøa vµ ch¾n n−íc lò trµn tõ c¸c s−ên dèc xuèng vïng thÊp dïng hÖ thèng kªnh
    ch¾n lò L tiªu n−íc trùc tiÕp ra s«ng qua cèng A.
    • HÖ thèng kªnh tiªu n−íc néi bé ®−îc bè trÝ kÕt hîp víi hÖ thèng t−íi. §Çm D lµm
    nhiÖm vô tr÷ n−íc vµ ®iÒu tiÕt n−íc cho cèng tù ch¶y C vµ tr¹m b¬m t¹i côm c«ng tr×nh
    C.
    Côm C bao gåm c¸c c«ng tr×nh (h×nh 15.2):
    – Tr¹m b¬m t−íi tiªu kÕt hîp
    – Cèng tiªu tù ch¶y (6)

  7. 178 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    – C¸c c«ng tr×nh tiªu n−íc tù ch¶y kh¸c

    H×nh 15.2

    b) ChÕ ®é lµm viÖc cña côm c«ng tr×nh C
    • Khi mùc n−íc s«ng cao h¬n trong ®Çm tiªu b»ng tr¹m b¬m:
    – §ãng cèng (2), (6) (B)
    – Më c¸c cèng (7), (10), (8), (9), (3) vµ (5) råi b¬m n−íc tiªu ra s«ng
    • Khi mùc n−íc s«ng thÊp cã thÓ tiªu tù ch¶y: më cèng (8), (9) vµ (B)
    • Khi cÇn t−íi: më cèng (6), (10) vµ (2) ®ãng cèng (3), (7) vµ (4) b¬m n−íc tõ s«ng
    qua cèng (2) ®−a vµo hÖ thèng t−íi.
    Côm c«ng tr×nh (B), (C) b¶o ®¶m tiªu n−íc cho khu vùc trong mäi tr−êng hîp khi mùc
    n−íc s«ng thÊp hoÆc cao h¬n trong ®ång, còng cã thÓ tiªu cho tõng khu vùc khi cÇn thiÕt.
    ThÝ dô muèn tiªu cho khu vùc T1 phô tr¸ch më cèng (7), (10), (3) vµ (5) ®ãng tÊt c¶
    c¸c cèng kh¸c.
    Ngoµi ra tr¹m b¬m cßn b¶o ®¶m b¬m n−íc t−íi hç trî cho hå (H) khi cÇn thiÕt.
    2. Khu vùc ®ång b»ng lßng ch¶o
    a) S¬ ®å bè trÝ tæng thÓ
    Khu vùc lßng ch¶o xung quanh cã ®ª bao bäc
    A – Tr¹m b¬m t−íi
    B – Côm c«ng tr×nh tr¹m b¬m t−íi tiªu kÕt hîp (cã bè trÝ cèng t−íi tù ch¶y, cèng tiªu
    tù ch¶y)

  8. 179
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    C – Côm c«ng tr×nh tr¹m b¬m tiªu cã cèng tiªu tù ch¶y
    D – Khu ®Çm tr÷ n−íc vµ ®iÒu tiÕt n−íc.
    b) ChÕ ®é lµm viÖc cña côm c«ng tr×nh B
    • Khi mùc n−íc s«ng cao h¬n trong ®ång, c¶ hai tr¹m b¬m t¹i côm B vµ côm C cïng
    ho¹t ®éng.
    T¹i côm c«ng tr×nh B: ®ãng cèng (6), (2) vµ (3), më cèng (4), (5) vµ (7)
    T¹i côm c«ng tr×nh C: ®ãng cèng tù ch¶y, më cèng tiªu tõ tr¹m b¬m ra s«ng.

    H×nh 15.3

  9. 180 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Gi¶ sö: T¹i khu I mùc n−íc ngoµi s«ng thÊp h¬n trong ®ång, khu II mùc n−íc s«ng cao
    h¬n trong ®ång. Ta ®ãng cèng (8) kh«ng cho n−íc tõ khu I vÒ khu II. T¹i B më cèng (7),
    (6) n−íc tù ch¶y ra s«ng.
    • Khi mùc n−íc s«ng thÊp h¬n trong ®ång: Tr¹m b¬m t¹i B, C kh«ng ho¹t ®éng, ta
    ®ãng cèng (8), më cèng (7), (6) ë B vµ cèng tù ch¶y ë C ®Ó tiªu n−íc ra s«ng.
    • Mïa cÇn t−íi: tr¹m b¬m A ho¹t ®éng, t¹i côm B ta ®ãng (4), (5) më (6), (2) vµ (3)
    ®Ó b¬m n−íc vµo hÖ thèng kªnh t−íi.
    Trong mét sè tr−êng hîp ng−êi ta cßn sö dông l−îng n−íc tr÷ ë ®Çm ®Ó t−íi: ®ãng
    cèng (4), (6), (5), më cèng (8), (7), (3) vµ (2) b¬m n−íc tõ ®Çm ®Ó t−íi.

    3. Khu vùc vïng triÒu
    C«ng tr×nh tiªu lµ cèng tù ch¶y trùc tiÕp ra s«ng, biÓn. §Æc ®iÓm: c«ng tr×nh nhiÒu,
    ph©n t¸n, kªnh m−¬ng ng¾n lµm viÖc hai chiÒu (h×nh 15.4).

    H×nh 15.4

    15.3. TÝnh to¸n thñy lîi vïng óng

    15.3.1. Môc ®Ých vµ néi dung tÝnh to¸n

    1. Môc ®Ých
    Nh»m x¸c ®Þnh quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh ®Çu mèi tiªu (cèng tiªu hoÆc tr¹m b¬m
    tiªu) ®ång thêi x¸c ®Þnh dung tÝch ®Çm hå tr÷ n−íc vµ mÆt c¾t kªnh tiªu chÝnh ®Ó b¶o ®¶m:
    – Trong mïa m−a mùc n−íc trong ®ång kh«ng ®−îc v−ît qu¸ møc n−íc cho phÐp [Hmax] kh«ng ¶nh h−ëng ®Õn s¶n xuÊt vµ d©n sinh.

  10. 181
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    – Cuèi mïa m−a n−íc ®−îc tr÷ l¹i kªnh tiªu, trong ®Çm theo yªu cÇu s¶n xuÊt, giao
    th«ng vµ sinh ho¹t trong suèt mïa kiÖt.
    – Khi cÇn thiÕt ph¶i b¶o ®¶m tiªu n−íc trong ®ång ®Õn mét yªu cÇu nhÊt ®Þnh ®Ó tiÕn
    hµnh c¶i t¹o ®Êt…

    2. Nguyªn lý vµ néi dung tÝnh to¸n
    Nguyªn lý tÝnh to¸n chung lµ dùa vµo ph−¬ng tr×nh c©n b»ng n−íc gi÷a l−îng n−íc tËp
    trung tõ khu tiªu vÒ c«ng tr×nh ®Çu mèi vµ l−îng n−íc qua c«ng tr×nh ®Çu mèi tiªu ra s«ng
    (cèng tiªu hay tr¹m b¬m tiªu) l−îng n−íc tr÷ vµo khu tr÷. Trªn c¬ së tËn dông kh¶ n¨ng tr÷
    n−íc tèi ®a cña khu tròng vµ hÖ thèng kªnh tiªu ®Ó x¸c ®Þnh quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh
    tiªu ®Çu mèi hîp lý nh»m b¶o ®¶m yªu cÇu tiªu óng cña khu vùc nh− mùc n−íc lín nhÊt
    cho phÐp, diÖn tÝch ngËp cho phÐp.
    Néi dung tÝnh to¸n: Tuú h×nh thøc vµ biÖn ph¸p c«ng tr×nh tiªu óng mµ néi dung tÝnh
    to¸n kh¸c nhau.
    • §èi víi cèng tiªu tù ch¶y
    Néi dung tÝnh to¸n lµ x¸c ®Þnh c¸c tham sè cho viÖc tÝnh to¸n thiÕt kÕ cèng:
    – KÝch th−íc khÈu diÖn cèng (b cèng, h cèng)
    – Cao tr×nh ®¸y cèng
    – Mùc n−íc tr−íc vµ sau cèng cã liªn quan ®Õn an toµn cña cèng
    Ngoµi ra, th«ng qua tÝnh to¸n tiªu óng cßn x¸c ®Þnh mÆt c¾t kªnh tiªu n−íc, quy m«
    kÝch th−íc khu tr÷ n−íc (®Çm) ®Ó phèi hîp víi cèng lµm nhiÖm vô tr÷ n−íc vµ tiªu n−íc
    theo ®óng yªu cÇu.
    • §èi víi tr¹m b¬m
    + X¸c ®Þnh c¸c tham sè ®Ó thiÕt kÕ tr¹m b¬m:
    – L−u l−îng tr¹m b¬m
    – Mùc n−íc bÓ hót, bÓ x¶
    – Quy m«, kÝch th−íc tr¹m b¬m
    + X¸c ®Þnh quy m« kÝch th−íc kªnh tiªu vµ khu tr÷
    • §èi víi khu vùc cã thÓ tiªu b»ng c¶ cèng tù ch¶y vµ c¶ tr¹m b¬m
    Néi dung tÝnh to¸n lµ x¸c ®Þnh quy m« cèng tù ch¶y, tr¹m b¬m tiªu, quy m« kÝch
    th−íc kªnh tiªu vµ khu tr÷ n−íc sao cho tæng vèn ®Çu t− x©y dùng c«ng tr×nh nhá nhÊt
    nh−ng vÉn ®¶m b¶o yªu cÇu tiªu.
    15.3.2. Mét sè ®Æc ®iÓm mÆt c¾t kªnh tiªu vïng óng
    Khu tr÷ vµ kªnh tiªu vïng óng ngoµi nhiÖm vô chuyÓn n−íc tiªu cßn lµm mét sè nhiÖm
    vô sau:

  11. 182 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    – Tr÷ n−íc t¹m thêi ®Ó gi¶m quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh tiªu.
    – Tr÷ n−íc ®Ó t−íi, nu«i c¸, giao th«ng thuû.

    H×nh 15.5
    §Ó lµm ®−îc nhiÖm vô ®ã kªnh tiªu vµ khu tr÷ cã nh÷ng mùc n−íc ®Æc tr−ng sau:
    HchÕt – mùc n−íc thÊp nhÊt lu«n lu«n ph¶i cã trong kªnh hoÆc khu tr÷ ®Ó ®¶m b¶o nu«i
    c¸, giao th«ng thuû
    Htr÷ – mùc n−íc tr÷ trong kªnh tiªu hoÆc kªnh tiªu sau khi tiªu
    Hmax – mùc n−íc cao nhÊt cho phÐp trªn kªnh tiªu vµ khu tr÷
    Vtiªu – dung tÝch cÇn ph¶i tiªu ®i trong thêi gian nµo ®ã theo yªu cÇu tiªu
    Vtr÷ – dung tÝch cÇn tr÷ l¹i trong khu tr÷ vµ kªnh tiªu nh»m gi¶m nhá l−îng n−íc cÇn
    tiªu ra c«ng tr×nh ®Çu mèi trong thêi gian tiªu c¨ng th¼ng l−îng n−íc nµy còng cã thÓ
    dïng ®Ó t−íi vµ sinh ho¹t khi cÇn thiÕt
    VchÕt – dung tÝch ®Ó nu«i c¸ hoÆc giao th«ng thuû

    H×nh 15.6
    Khi kªnh tiªu lµm nhiÖm vô giao th«ng thuû th× mùc n−íc nhá nhÊt trong kªnh
    ph¶i tho¶ m·n ®ñ ®iÒu kiÖn cho thuyÒn bÌ ®i l¹i mét c¸ch thuËn tiÖn

    h = T + Δh (15-1)
    trong ®ã: T – chiÒu s©u mín thuyÒn khi ®ñ t¶i;

  12. 183
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    Δh – chiÒu s©u an toµn tõ ®¸y thuyÒn ®Õn ®¸y kªnh, Δh = (0,5 ÷ 0,7)T;
    b – bÒ réng ®¸y kªnh tiªu:
    ⎡⎛ ⎤
    d⎞
    b = 2 ⎢⎜ c + a + ⎟ − mΔh ⎥ (15-2)
    ⎣⎝ 2⎠ ⎦
    c – chiÒu réng cña thuyÒn;
    l – chiÒu dµi cña thuyÒn;
    a – kho¶ng c¸ch tõ thuyÒn ®Õn bê kªnh;
    d – kho¶ng c¸ch gi÷a hai thuyÒn khi gÆp nhau.

    H×nh 15.7

    Khi thuyÒn bÞ giã xoay mét gãc α:
    B ≥ 2 (ltgα + c)
    d
    a+ > ltgα
    hoÆc:
    2
    Theo kinh nghiÖm α = (2 ÷ 5)0

    1. TÝnh to¸n cô thÓ
    §Ó tÝnh to¸n x¸c ®Þnh h×nh thøc, kÝch th−íc c¸c c«ng tr×nh tiªu óng ph¶i tuú vµo tõng
    tr−êng hîp cô thÓ cña sù t−¬ng quan gi÷a mùc n−íc ë khu cÇn tiªu (trong ®ång) vµ khu
    nhËn n−íc tiªu (ngoµi s«ng).
    Sù t−¬ng quan ®ã th−êng xuÊt hiÖn bèn tr−êng hîp kh¸c nhau:
    • Mùc n−íc s«ng lu«n lu«n thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång
    • Mùc n−íc s«ng lu«n lu«n cao h¬n mùc n−íc trong ®ång
    • Mùc n−íc s«ng lóc cao h¬n lóc thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång
    • Mùc n−íc s«ng chÞu ¶nh h−ëng cña triÒu (thay ®æi theo mét chu kú nhÊt ®Þnh) .

  13. 184 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Sau ®©y sÏ tr×nh bÇy qu¸ tr×nh tÝnh to¸n tiªu óng cho tõng tr−êng hîp cô thÓ:
    a) Tr−êng hîp mùc n−íc s«ng lóc cao h¬n lóc thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång

    H×nh 15.8
    HS ~ t – ®−êng qu¸ tr×nh mùc n−íc ngoµi s«ng trong thêi gian tiªu
    Hmin – mùc n−íc thÊp nhÊt trong ®ång tr−íc mïa m−a
    Hmax – mùc n−íc cao nhÊt cho phÐp trong ®Çm theo yªu cÇu tiªu óng
    T1, T3 – thêi gian mùc n−íc ngoµi s«ng cao h¬n trong ®ång ph¶i ®ãng cèng tù ch¶y ®Ó
    tiªu b»ng ®éng lùc (tiªu b»ng m¸y b¬m)
    T2, T’ – thêi gian mùc n−íc s«ng thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång, cã thÓ më cèng tiªu
    tù ch¶y.
    H® ~ t – ®−êng qu¸ tr×nh mùc n−íc trong ®ång trong thêi gian tiªu
    • Nguyªn lý vµ ph−¬ng ph¸p tÝnh to¸n
    Nguyªn lý tÝnh to¸n
    Trªn c¬ së gi¶ thiÕt quy m« kÝch th−íc c¸c c«ng tr×nh tiªu (cèng tiªu, tr¹m b¬m tiªu)
    tÝnh to¸n c©n b»ng l−îng n−íc gi÷a l−îng n−íc ®Õn vµ l−îng n−íc ®−îc tiªu ra s«ng tõ ®ã
    x¸c ®Þnh ra qu¸ tr×nh mùc n−íc trong ®ång H® ~ t.
    NÕu cã qu¸ tr×nh H® ~ t phï hîp víi yªu cÇu tiªu óng ®· ®Ò ra (H®max ≤ [Hmax]) ®ång
    thêi ®· triÖt ®Ó tËn dông kh¶ n¨ng tr÷ n−íc cña khu tr÷ chøng tá quy m« kÝch th−íc c¸c
    c«ng tr×nh tiªu trªn lµ phï hîp dïng ®Ó tÝnh to¸n thiÕt kÕ c«ng tr×nh ®Çu mèi.
    Ph−¬ng ph¸p tÝnh to¸n
    Chia thêi gian tiªu T thµnh nhiÒu thêi ®o¹n nhá ΔT, ë mçi thêi ®o¹n ta ®Òu cã thÓ tÝnh
    dung tÝch n−íc trong ®ång (dung tÝch chøa ë ®Çm vµ kªnh tiªu) theo c«ng thøc:
    Vcuèi = V®Çu ± ΔV (15-3)
    V®Çu, Vcuèi – dung tÝch n−íc chøa trong ®Çm ë ®Çu vµ cuèi thêi ®o¹n ΔT;

  14. 185
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    ΔV – l−îng n−íc t¨ng gi¶m trong ®Çm do sù t−¬ng quan gi÷a l−îng n−íc ®Õn vµ
    l−îng n−íc tiªu ra s«ng trong thêi ®o¹n ΔT
    Tõ Vcuèi dùa vµo ®−êng H® ∼ V® tra ra ®−îc H®. TÝnh cho nhiÒu thêi ®o¹n liªn tiÕp nhau
    vµ lÊy Vci = V®(i+1), chóng ta sÏ ®−îc qu¸ tr×nh H® ∼ t. §em so s¸nh víi yªu cÇu tiªu ë vïng
    óng ®Ó rót ra kÕt luËn vÒ tÝnh hîp lý cña viÖc gi¶ thiÕt quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh ®Çu mèi.
    Thùc tÕ trªn c¬ së quy ho¹ch bè trÝ hÖ thèng tiªu óng ta x¸c ®Þnh ®−îc khu ®Çm chøa
    n−íc vµ m¹ng l−íi kªnh tiªu, s¬ bé ®Þnh kÝch th−íc mÆt c¾t, dùa vµo tµi liÖu ®o ®¹c x¸c
    ®Þnh ®−îc ®−êng quan hÖ ®Æc tr−ng cña khu tr÷ n−íc:
    H® ∼ V® (mùc n−íc vµ dung tÝch ®Çm )
    H® ∼ ω® (mùc n−íc vµ diÖn tÝch mÆt ®Çm)

    H×nh 15.9

    • C¸ch gi¶i ph−¬ng tr×nh c©n b»ng n−íc x¸c ®Þnh Vcuèi trong mçi thêi ®o¹n ΔT

    Vcuèi = V®Çu ± ΔV (*)

    ΔV = (l−îng n−íc ®Õn) – (l−îng n−íc ®i)

    ΔV = (Wtiªu + Wm−a) − (Wbèc h¬i + Wdïng + Wb¬m + Wcèng) (**)
    trong ®ã: Wtiªu – l−îng n−íc tiªu tõ c¸c lo¹i diÖn tÝch tiªu tËp trung vÒ ®Çm ;
    Wtiªu = QtiªuΔT (15-4)
    Qtiªu – l−u l−îng tiªu ®−îc x¸c ®Þnh qua qu¸ tr×nh tÝnh to¸n chÕ ®é tiªu;
    Wtiªu – còng cã thÓ tÝnh to¸n trùc tiÕp b»ng ph−¬ng ph¸p ®¬n gi¶n;

    Wtiªu = 10ωlHl + 10αPωmµu (15-5)
    ωl – diÖn tÝch lóa trong khu tiªu (ha);
    ωmµu – diÖn tÝch mµu trong khu tiªu (ha);
    Hl – líp n−íc cÇn tiªu trong ruéng lóa (mm);

  15. 186 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Hl = P – S (15-6)
    S – líp n−íc cã thÓ tr÷ (mm);

    S = hc − hd + h (15-7)
    hc – ®é s©u líp n−íc cho phÐp tr÷ trªn ruéng lóa (mm);
    h® – ®é s©u líp n−íc ruéng ®Çu thêi ®o¹n (mm);
    h – líp n−íc bèc h¬i vµ ngÊm (mm);
    P – l−îng m−a thiÕt kÕ trong thêi ®o¹n (mm);
    α – hÖ sè dßng ch¶y;
    Wm−a – l−îng m−a r¬i xuèng kªnh tiªu vµ ®Çm;

    Wm−a = 10ω®ÇmP (m3) (15-8)
    ω®Çm – diÖn tÝch mÆt n−íc ®Çm b×nh qu©n trong thêi ®o¹n tÝnh to¸n;
    P – l−îng m−a thiÕt kÕ trong thêi ®o¹n tÝnh to¸n

    Wbèc h¬i = 10Eω®Çm (15-9)
    E – l−îng bèc h¬i trong thêi ®o¹n ΔT (mm);
    Wdïng – l−îng n−íc dïng t−íi + sinh ho¹t trong thêi ®o¹n ΔT;
    Wb¬m – l−îng n−íc b¬m trong thêi ®o¹n ΔT

    Wb¬m = 3600nQb¬mΔT (15-10)
    n – sè giê ch¹y m¸y b¬m trong 1 ngµy ;
    Qb¬m – l−u l−îng tr¹m b¬m tiªu (m3/s);
    ΔT – thêi ®o¹n tÝnh b»ng ngµy;
    Wcèng – l−îng n−íc ch¶y qua cèng tiªu tù ch¶y

    Wcèng = QcèngΔT (15-11)

    1
    ( Q®Çu + Qcuèi )
    Q cèng = (15-12)
    2
    Q®Çu, Qcuèi – l−u l−îng ch¶y qua cèng ®Çu vµ cuèi thêi ®o¹n ΔT ®−îc tÝnh b»ng
    c«ng thøc ch¶y qua cèng (ch¶y ngËp, tù do tuú theo mùc n−íc tr−íc
    vµ sau cöa cèng ®Ó ¸p dông c«ng thøc tÝnh to¸n)
    • Tr×nh tù tÝnh to¸n
    §Ó tÝnh to¸n Vcuèi chóng ta ph¶i x¸c ®Þnh ΔV

  16. 187
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    Trong qu¸ tr×nh tÝnh ΔV ph¶i tÝnh Wm−a, Wbèc h¬i, Qcèng x¸c ®Þnh c¸c ®¹i l−îng nµy ph¶i
    tõ mùc n−íc trong ®ång cuèi thêi ®o¹n: Hcuèi ®Ó t×m ω®Çm cuèi vµ Qcuèi.
    V× vËy, ®©y lµ mét bµi to¸n ®−îc gi¶i b»ng ph−¬ng ph¸p thö dÇn. Chóng ta cã thÓ tÝnh
    to¸n theo tr×nh tù sau:
    – TÝnh cho thêi gian T1 – Thêi gian mùc n−íc s«ng lu«n lu«n cao h¬n mùc n−íc
    trong ®ång.
    + Gi¶ thiÕt quy m« kÝch th−íc tr¹m b¬m tiªu
    + Chia thêi gian T1 thµnh nhiÒu thêi ®o¹n nhá ΔT
    ë mçi thêi ®o¹n ΔT ta cã mùc n−íc ®Çm ®Çu thêi ®o¹n H® gi¶ thiÕt mùc n−íc ®Çm
    cuèi thêi ®o¹n H®c
    Tõ H c tra trªn ®−êng quan hÖ ω® ∼ H® → ωc → ω ®Çm
    ® dÇm

    Víi ω ®Çm → Wbèc h¬i, Wm−a
    Tõ ph−¬ng tr×nh (**) chóng ta t×m ®−îc ΔV vµ tõ (*) ®−îc Vcuèi
    Tõ Vcuèi tra trªn ®−êng quan hÖ H® ~ V® ta ®−îc H®c ‘
    NÕu H ′c = H c nh− vËy H c lµ ®óng
    ® ® ®

    Dïng H®c ë thêi ®o¹n tr−íc lµm mùc n−íc ®Çm ®Çu thêi ®o¹n 2 vµ tÝnh to¸n t−¬ng tù
    cho tÊt c¶ c¸c thêi ®o¹n trong thêi gian T1 ®−îc qu¸ tr×nh H® ~ t.
    – TÝnh cho thêi gian T2 (thêi gian mùc n−íc s«ng thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång)
    + Gi¶ thiÕt quy m« cèng tiªu
    + Dïng mùc n−íc ®Çm cuèi thêi gian T1 lµm mùc n−íc ®Çm ®Çu thêi gian T2.
    + Chia thêi gian T2 thµnh nhiÒu thêi ®o¹n nhá ΔT, trong mçi thêi ®o¹n ΔT ta cã mùc
    n−íc ®Çm ë ®Çu thêi ®o¹n H®c (mùc n−íc cña thêi gian T1).
    – Gi¶ thiÕt mùc n−íc ®Çm ë cuèi thêi ®o¹n H®c vµ cã qu¸ tr×nh mùc n−íc s«ng HS ∼ t ta
    cã thÓ tÝnh ®−îc:
    ΔZ®Çu = H 0 − H s → Q®Çu
    0
    ®

    ΔZcuèi = H c − H S → Qcuèi
    c
    ®

    Tõ ΔZ®Çu vµ ΔZcuèi ta ®i x¸c ®Þnh Q®Çu vµ Qcuèi theo c«ng thøc Q = mbh c 2gΔZ vµ x¸c
    ®Þnh ®−îc Qcèng
    Tõ H c tra trªn ®−êng quan hÖ ω® ~ H® ta ®−îc ωc → ω ®Çm vµ tÝnh ®−îc Wm−a, Wbèc
    ® dÇm

    h¬i

    Tõ Wm−a, Wbèc h¬i vµ Qcuèi kÕt hîp víi ph−¬ng tr×nh (**) víi Qb¬m = 0 ta ®−îc ΔV

  17. 188 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    Cã ΔV thay vµo ph−¬ng tr×nh (*) ta ®−îc Vcuèi sau ®ã tõ Vcuèi tra trªn ®−êng quan hÖ
    V® ~ H® ta ®−îc H ′c .
    ®

    NÕu H ′c = H c viÖc gi¶ thiÕt lµ H c ®óng. Chóng ta dïng H c ë thêi ®o¹n thø nhÊt lµm
    ® ® ® ®

    H 0 ë thêi ®o¹n thø 2 vµ tiÕp tôc tÝnh to¸n cho thêi ®o¹n 2.
    ®

    TÝnh to¸n t−¬ng tù cho tÊt c¶ c¸c thêi ®o¹n trong thêi gian T2 ®−îc H® ∼ t.
    Tuú tõng tr−êng hîp cô thÓ gi÷a HS víi H®, chóng ta tÝnh to¸n cho c¸c thêi gian T1, T2,
    T3, T4 ta ®−îc ®−êng qu¸ tr×nh mùc n−íc trong ®ång trong thêi gian tiªu H® ~ t
    NÕu H® ∼ t kh«ng v−ît qu¸ trÞ sè [Hmax] vµ còng kh«ng n»m thÊp qu¸ so víi [Hmax], th×
    viÖc gi¶ thiÕt quy m« kÝch th−íc c«ng tr×nh ®Çu mèi tiªu (cèng tiªu, tr¹m b¬m) vµ kÝch
    th−íc mÆt c¾t kªnh tiªu lµ hîp lý. SÏ dïng c¸c sè liÖu ®ã ®Ó thiÕt kÕ hÖ thèng c«ng tr×nh
    tiªu óng.
    NÕu mùc n−íc trong ®ång v−ît qu¸ [Hmax] chøng tá quy m« c«ng tr×nh gi¶ thiÕt qu¸
    nhá kh«ng cã ®ñ kh¶ n¨ng ®Ó ®¸p øng yªu cÇu tiªu, ng−îc l¹i qu¸ tr×nh mùc n−íc trong
    ®ång qu¸ thÊp so víi [Hmax] ®iÒu ®ã chøng tá ch−a tËn dông ®−îc kh¶ n¨ng tr÷ n−íc lín
    nhÊt cña ®Çm vµ kªnh tiªu, quy m« c«ng tr×nh ®Çu mèi gi¶ thiÕt qu¸ lín chóng ta ph¶i gi¶
    thiÕt l¹i quy m«, kÝch th−íc cña tr¹m b¬m, cèng tiªu tù ch¶y, mÆt c¾t kªnh tiªu (kh¶ n¨ng
    tr÷) vµ tÝnh to¸n l¹i tõ ®Çu.
    Trong thùc tÕ th−êng mÆt c¾t kªnh tiªu ®−îc x¸c ®Þnh tr−íc theo yªu cÇu tiªu, giao
    th«ng… vµ gi÷ cè ®Þnh. Ta gi¶ thiÕt l¹i quy m« cña tr¹m b¬m vµ cèng tiªu tù ch¶y ®Ó b¶o
    ®¶m yªu cÇu tiªu n−íc.
    b) Tr−êng hîp mùc n−íc s«ng lu«n lu«n cao h¬n mùc n−íc trong ®ång
    C«ng tr×nh tiªu n−íc lµ tr¹m b¬m:
    NhiÖm vô tÝnh to¸n lµ x¸c ®Þnh quy m« kÝch th−íc cña tr¹m b¬m vµ kÝch th−íc kªnh
    tiªu chÝnh.
    Nguyªn lý tÝnh to¸n, ph−¬ng ph¸p vµ tr×nh tù tÝnh to¸n gièng nh− tÝnh to¸n trong thêi
    gian T1 cña tr−êng hîp a) øng víi thêi gian mùc n−íc s«ng lu«n lu«n lín h¬n mùc n−íc
    trong ®ång, l−îng n−íc tiªu chØ do tr¹m b¬m b¬m n−íc ra s«ng, c«ng tr×nh ®Çu mèi kh«ng
    cã cèng tiªu n−íc Qcèng = 0.
    c) Tr−êng hîp mùc n−íc s«ng thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång
    NhiÖm vô x¸c ®Þnh quy m« kÝch th−íc cèng tiªu tù ch¶y vµ kÝch th−íc kªnh m−¬ng.
    Nguyªn lý, ph−¬ng ph¸p, tr×nh tù tÝnh to¸n gièng nhau. ViÖc tÝnh to¸n trong thêi gian
    T2 – thêi gian mùc n−íc s«ng thÊp h¬n mùc n−íc trong ®ång. C«ng tr×nh tiªu chØ cã cèng tù
    ch¶y, kh«ng cã tr¹m b¬m, Qb¬m = 0 → Wb¬m = 0

  18. 189
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    d) Tr−êng hîp mùc n−íc khu nhËn n−íc tiªu chÞu ¶nh h−ëng cña triÒu
    Tr−êng hîp nµy mùc n−íc khu nhËn n−íc tiªu lªn xuèng theo mét chu kú nhÊt ®Þnh.
    Cã thêi gian mùc n−íc cao h¬n trong ®ång, cã thêi gian mùc n−íc thÊp h¬n trong ®ång.
    Thùc tÕ kh¶ n¨ng tiªu trong thêi gian cã thÓ tiªu tù ch¶y rÊt lín. V× vËy ë nh÷ng vïng
    nµy th−êng x©y dùng c¸c cèng tiªu tù ch¶y ph©n t¸n ven s«ng tiªu cho nh÷ng khu vùc nhá.
    Môc ®Ých cña tÝnh to¸n lµ x¸c ®Þnh kÝch th−íc cña cèng tiªu vµ kªnh tiªu. Ph−¬ng ph¸p
    tÝnh to¸n hoµn toµn gièng nh− tr−êng hîp thø nhÊt.
    Tuy nhiªn cÇn chó ý: Trong thêi gian mùc n−íc triÒu lªn (®ãng cèng), ph−¬ng tr×nh
    (**) cã Wb¬m = 0 (kh«ng cã tr¹m b¬m), Wcèng = 0 vµ Wt−íi = 0

    H×nh 15.10

    Trong thêi gian ®ãng cèng tiªu, n−íc vÉn tËp trung vÒ c«ng tr×nh ®Çu mèi lµm d©ng
    mùc n−íc ®Çm. §îi ®Õn khi triÒu xuèng cèng tiªu míi ®−îc më ®Ó tiªu n−íc, do thêi gian
    tiªu ng¾n, v× vËy kÝch th−íc cèng th−êng ph¶i rÊt lín míi ®¶m b¶o tiªu hÕt l−îng n−íc
    theo yªu cÇu.

    2. VÝ dô tÝnh to¸n tiªu óng cho thµnh phè ViÖt Tr× – Phó Thä
    Do ®Æc ®iÓm ®Þa h×nh, ®Þa m¹o thµnh phè ViÖt Tr× ®−îc chia thµnh 4 tiÓu khu, viÖc tiªu
    tho¸t n−íc cho 4 tiÓu khu nµy theo hai h−íng chÝnh:
    – Tiªu tho¸t ra s«ng Hång
    – Tiªu tho¸t ra s«ng L«
    §©y lµ hai con s«ng lín, kh¶ n¨ng tiªu tho¸t lò rÊt tèt. Trong mïa lò mùc n−íc ë
    c¸c triÒn s«ng rÊt cao, theo tµi liÖu ®o ®¹c ngµy 21/08/1971 th× mùc n−íc t¹i BÕn Gãt

  19. 190 Quy ho¹ch vµ thiÕt kÕ hÖ thèng thuû lîi

    (ng· ba B¹ch H¹c) lµ 18,17m. Trong khi ®ã cao tr×nh mÆt ruéng b×nh qu©n trong khu
    vùc lµ 2,0 ÷ 13,0m, nh÷ng c¸nh ®ång tròng cã cao tr×nh tõ 8,0 ÷ 10,0m. V× vËy kh«ng
    cã kh¶ n¨ng tiªu tù ch¶y ra s«ng, ph¶i dïng b¬m tiªu n−íc víi cét n−íc b¬m t−¬ng
    ®èi lín.
    TiÓu khu 3 thuéc khu vùc gåm ba x· S«ng L«, Tr−ng V−¬ng, D÷u L©u vµ c¸c ph−êng
    thuéc néi thµnh nh− Thanh MiÕu, Thä S¬n, Tiªn C¸t, Gia CÈm, N«ng Trang, T©n D©n víi
    diÖn tÝch tiªu 2098ha. §©y lµ khu tròng nhÊt cña Thµnh phè, cã nhiÒu khu vùc bÞ ngËp n−íc
    nh− §Çm C¶, §Ém Vì, §Çm Di, §Çm S¶i, §Çm G¹o vµ §Çm Sen… tuy nhiªn vÉn cã nh÷ng
    ®åi gß cã cao tr×nh tõ 25,5 ÷ 30,0m. VÒ mÆt ®Þa m¹o, tiÓu khu 3 cã nhiÒu nhµ m¸y, xÝ nghiÖp,
    ®−êng giao th«ng lín, c¸c khu phè tËp trung d©n c− thuéc néi thµnh nªn khi m−a lín l−îng
    dßng ch¶y mÆt sinh ra lín céng víi l−îng n−íc th¶i th−êng xuyªn cña Thµnh phè còng t−¬ng
    ®èi lín. ChÝnh v× vËy yªu cÇu tiªu tho¸t n−íc cña TiÓu khu lµ rÊt lín vµ khÈn tr−¬ng.
    Do ®Þa h×nh thÊp so víi mùc n−íc s«ng trong mïa m−a nªn chØ cã thÓ tiªu óng b»ng
    ®éng lùc. §Ó tiªu n−íc cho TiÓu khu 3, hiÖn nay ®· x©y hai tr¹m b¬m lín: Tr¹m b¬m D÷u
    L©u vµ tr¹m b¬m H¹ Gi¸p. Hai tr¹m b¬m nµy b¬m n−íc tõ trong ®ång ®æ trùc tiÕp ra s«ng
    L« theo hai h−íng vÒ hai vÞ trÝ c«ng tr×nh ®Çu mèi ë D÷u L©u vµ H¹ Gi¸p.
    §Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tiªu tho¸t hiÖn nay cña TiÓu khu 3 – Thµnh phè ViÖt Tr×, ph−¬ng
    ¸n tiªu n−íc ®Æt ra lµ triÖt ®Ó lîi dông c¸c khu tròng nh− §Çm C¶, §Çm Vì, DÇm Di ®Ó
    ®iÒu tiÕt n−íc m−a vµ n−íc th¶i sau khi ®· ®−îc xö lý. Ngoµi môc ®Ých lµm gi¶m l−u l−îng
    tiªu, ph−¬ng ¸n nµy cßn cã t¸c dông:
    + Tr÷ n−íc ë mïa m−a phôc vô cho t−íi ë mïa kh«
    + TËn dông mÆt n−íc ®Ó nu«i trång thñy s¶n
    + B¶o vÖ m«i tr−êng sinh th¸i, t¹o c¶nh quan cho Thµnh phè
    Trong TiÓu khu 3 nµy, ta lîi dông ®Çm C¶, ®Çm Vì, ®Çm Di… ®Ó ®iÒu tiÕt. Ta sÏ ®i x¸c
    ®Þnh hÖ sè tiªu vµ l−u l−îng tiªu khi kÓ ®Õn sù ®iÒu tiÕt cña khu vùc.

    a) C¸c tµi liÖu c¬ b¶n ®Ó tÝnh to¸n
    – S¬ ®å n−íc ®Õn vµ tiªu ®i cña TiÓu khu 3 (h×nh 15.11)

  20. 191
    Ch−¬ng 15 – BiÖn ph¸p thuû lîi vïng óng

    H×nh 15.11 – S¬ ®å n−íc ®Õn vµ tiªu ®i cña TiÓu khu 3
    Trong hÖ thèng tiªu bao gåm c¸c lo¹i diÖn tÝch sau:
    + DiÖn tÝch trång lóa: 319,70 ha
    + DiÖn tÝch trång mµu: 70,00 ha
    + DiÖn tÝch thæ c− ®−êng s¸: 1306,51 ha
    + DiÖn tÝch ao, hå: 401,79 ha
    L−îng n−íc ®Õn khu tr÷ trong qu¸ tr×nh tiªu (b¶ng 15.1)

    B¶ng 15.1 – L−îng n−íc ®Õn khu tr÷ trong qu¸ tr×nh tiªu
    Ngµy tiªu 1 2 3 4 5 6 7
    3
    Wlóa (m ) 20716,6 244565,9 302185,6 219043,1 126232,9 46957,5 26351,5
    Wmµu (m3) 20829,3 142714,7 7015,7 28982,0 15410,3 0,0 0,0
    3
    Wtc®s (m ) 444418,3 3044214,3 149682,1 146295,7 69501,7 0,0 0,0
    3
    Wao, hå (m ) 147606,7 1011099,1 49711,4 44990,2 21373,8 0,0 0,0
    Wth¶i (m3) 52704,0 52704,0 52704,0 52704,0 52704,0 52704,0 52704,0
    Tæng 686274,9 4495297,9 561298,8 492015,0 285222,8 99661,5 79055,5

    – §−êng ®Æc tÝnh khu tròng (h×nh 15.12)

Download tài liệu Giáo trình quy hoạch và thiết kế hệ thống thủy lợi – Chương 15 File Docx, PDF về máy