Tài LiệuTài Liệu - Giáo Dục

[Download] Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf – Tải File Word, PDF Miễn Phí

  • Loading …
    Loading …
    Loading …

Thông tin tài liệu

Ngày đăng: 27/06/2014, 13:20

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN oOo Thạc só NGUYỄN TIẾN DŨNG Tài liệu môn PHƯƠNG PHÁP KIỂM NGHỆM VI SINH VẬT TRONG THỰC PHẨM (Tài liệu sử dụng nội bộ) Thành phố Hồ Chí Minh – 2007 http://www.ebook.edu.vn 1 Chương I CHỈ TIÊU VI SINH VẬT THƯỜNG ĐƯC KIỂM SOÁT TRONG NƯỚC, THỰC PHẨM VÀ MỸ PHẨM Có rất nhiều vụ ngộ độc hay các bệnh gây ra do thực phẩm đã và đang diễn ra, mặt dù có các luật về an toàn vệ sinh thực phẩm đã được ban hành và ngày càng chặt chẻ và được sự quan tâm của cộng đồng. Cho đến nay vẫn còn có những cách hiểu và phân biệt không thống nhất về khái niệm các bệnh gây ra do thực phẩm hay ngộ độc thực phẩm. Song để phân biệt hai vần đề này thông thường dựa vào các khái niệm này như sau: – Ngộ độc thực phẩm là các biểu hiện bệnh do tiêu thụ thực phẩm có chứa số lượng lớn vi sinh vật, chúng nhân lên nhanh trong quá trình chế biến hay bảo quản. Các vi sinh vật có thể hiện diện một số lượng rất ít ban đầu trong thực phẩm hay nhiễm vào do sự tiếp xúc qua quá trình chế biến. – Các bệnh có nguồn gốc từ thực phẩm do tiêu thụ những thức ăn chứa các vi sinh vật hay sản phẩm của chúng, không phụ thuộc vào số lượng nhiều hay ít do đó không phụ thuộc vào sự chế biến hay bảo quản. 1. Ngộ độc thực phẩm Ngộ độc thực phẩm diễn ra ở nhiều người, có cùng một triệu chứng và cùng một thời điểm sau khi tiêu thụ thực phẩm. Tuy nhiên mức độ tác động đến từng người sẽ khác nhau bởi khả năng đáp ứng với độc tố của từng ngưới khác nhau phụ thuộc vào thể trạng và khả năng trung hoà độc tố của từng người. Triệu chứng của ngộ độc thực phẩm thường có các biểu hiện như tiêu chảy, chóng mặt, nôn mữa, đau nhức người, sốt, đau đầu. Các biểu hiện triệu chứng phụ thuộc vào từng loài vi sinh vật gây nên. Mức độ nguy hiểm và triệu chứng của bệnh có thể gây nên do độc tố của chúng tiết vào thực phẩm hay do chính tế bào của chúng gây nên. Để có thể gây ngộ độc thực phẩm, vi sinh phải hiện diện với số lượng tế bào lớn và phụ thuộc liều lượng của từng chủng loại nhiễm vào, thực phẩm phải có các đều kiện lý hoá thích hợp cho vi sinh vật đó phát triển, nhiệt độ và thời gian phải thích hợp cho quá trình tăng trưởng của chúng từ khi chúng nhiễm vào cho đến khi tiêu thụ để vi sinh vật nhân lên đến đủ liều lượng hay sản xuất đủ lượng độc tố gây hại. 2. Các vi sinh vật có thể gây ngộ độc thực phẩm Salmonella Số lượng Salmonella đủ để gây ngộ độc là khi chúng hiện diện cả triệu tế bào trong một gam thực phẩm. Các triệu chứng do Salmonella gây ra thường là tiêu chảy, ói mửa, buồn nôn. Thời gian ủ bệnh cho đến khi các triệu chứng biểu hiện thường sau 12-36 giờ kể từ khi tiêu thụ thực phẩm bò nhiễm. Triệu chứng thường kéo dài ít nhất từ 2-7 ngày. Không phải tất cả mọi người khi tiêu thụ thực phẩm bò nhiễm Salmonella điều có biểu hiện bệnh, ngược lại một số người không có triệu chứng lâm sàng khi tiêu thụ phải thực phẩm nhiễm vi sinh vật này khi đó chúng được bài tiết ra ngoài. Các loại thực phẩm có nguy cơ bò nhiễm Salmonella như thòt gia cầm, sản phẩm thòt, trứng và các sản phẩm của trứng, thủy sản. Nguồn nhiễm vi sinh vật vào các loại thực phẩm thường có nguồn gốc từ đường ruột của người và các loài động vật, chúng có thể được nhiễm gián tiếp hay trực tiếp. Salmonella gây nên bệnh sốt thương hàn thuộc các serotype Salmonella typhi, Salmonella paratyphi A, B, C. các dòng này thường không gây bệnh cho các loài động vật. Campylobacter Đây là vi sinh vật gây nên bệnh viêm nhiễm đường ruột, bằng các phương pháp phân lập đã chứng minh vi sinh vật này hiện diện khắp nơi. Campylobacters là một trong những hệ vi http://www.ebook.edu.vn 2 sinh vật của nhiều loại động vật và chim. Nhưng các dòng có khả năng gây ngộ độc thực phẩm không thể phát triển khi nhiệt độ thấp hơn 30 o C, đây là vi sinh vật ưa nhiệt bắt buột. Sản phẩm sữa và thòt gia cầm là những nguồn có thể gây nên ngộ độc do vi sinh vật này. Nước cũng là một trong những nguồn mang bệnh này. Campylobacters là vi sinh vật rất nhạy với nhiệt độ, chúng bò tiêu diệt hoàn toàn bằng phương pháp thanh trùng Pasteur, chúng không thể sống sót trong thực phẩm có môi trường acid. Chúng không thể phát triển trong thực phẩm bảo quản trong điều kiện hiếu khí mà chỉ phát triển trong các loại thực phẩm hút chân không. Khi xâm nhiễm Campylobacter, thời gian ủ bệnh thường từ 2-11 ngày. Các triệu chứng do vi sinh vật này gây nên như đau nhức, tiêu chảy, sốt, đau đầu, khó chòu, chuột rút, lạnh cóng, mê sản. Thỉnh thoảng có những biểu hiện bệnh giống như cảm cúm. Clostridium perfringens Quan niệm về sự ngộ độc thực phẩm do Clostridium perfringens gây ra đã có những thay đổi trong những năm gần đây. Theo những quan niệm trước đây cho rằng các dòng C.perfringens kháng nhiệt, tạo bào tử và không làm tan máu mới có thể gây ngộ độ thực phẩm. Nhưng trong những năm gây đây các dòng nhạy cảm với nhiệt, không làm tan máu cũng được tìm thấy trong các vụ ngộ độc do vi sinh vật này gây nên. các bào tử của C. perfringen kháng nhiệt nên chúng thường sống sót qua quá trình nấu chín. Tuy nhiên cũng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nhiệt. Nếu những bào tử sống sót, khi gặp điều kiện thích hợp chúng sẽ nẩy mầm và nhân lên. Khi đun nấu thức ăn ở nhiệt độ thấp và thời gian ngắn có thể làm cho các dòng kháng nhiệt tồn tại thế chúng sẽ gây tái nhiễm sau khi bảo quản. Các nguồn thực phẩm có thể gây ngộ độc với các vi sinh vật này thường là thòt gia cầm, nhất là các loại gia cầm lớn đông lạnh sâu, thòt trong các hầm chứa. C. perfringens cũng được tìm thấy trong đất, trong phân người và trong các loại thực phẩm khác. Các triệu chứng do vi sinh vật này gây ra thường là đau thắt vùng bụng, tiêu chảy. Thời gian ủ bệnh từ 12-24 giờ. Các triệu chứng lâm sàng gây nên do độc tố của chúng. Clostridium botulinum. Đây là vi sinh vật phân bố khắp nới trong đất, trong nước và trong các gia súc và các loài thủy sản. Vi sinh vật này sinh độc tố gây bệnh ngộ độc thòt cho người (botulism). Bệnh biểu hiện rất nghiêm trọng ở người. Bệnh gây ra do độc tố được hình thành bởi C.botulinum nhiễm trong thực phẩm. Triệu chứng lâm sàng của bệnh là ói mửa, buồn nôn, sau đó có những biểu hiện rối loạn thành kinh như choáng váng, rối loạn thò giác, rối loạn các cơ ở cổ và miệng, đau ở vùng ngực, khó thở và tê liệt, có thể dẫn đến tử vong. Các triệu chứng trên biểu hiện sau 12- 36 giờ sau khi tiêu thụ thục phẩm nhiễm độc tố. Các triệu chứng thường kéo dài 2-6 ngày tuỳ theo tình trạng nhiễm độc và sức khoẻ củng từng bệnh nhân. Các loại thực phẩm như thòt, rau quả không được bảo quản đúng qui đònh hay lây nhiễm từ đất, phân động vật hay do chế biến không đủ nhiệt độ trước khi dùng, các sản phẩm đóng hộp không đúng qui cách cũng có nguy cơ nhiễm vi sinh vật này rấy cao. Điều kiện thích hợp cho việc hình thành độc tố của vi sinh vật này điệu kiện môi trường kỵ khí, pH trung tính, không có các vi sinh vật khác cạnh tranh. Độc tố botuline do C. botulinum tiết ra gồm một số loại khác nhau như A, B, C1, C2, D, E, F, G. các độc tố này là những protein có trọng lượng phân tử lớn khoảng 1 triệu danton. Nhưng những dạng có tác động mạnh đến con người là A, B, và E. đây cũng là một trong những loại độc tố sinh học có cường độ mạnh nhất. Trong những năm gầy đây, các vụ ngộ độc botulism gây ra do C.botulinum dòng E thường được phát hiện khi tiêu thụ cá và các sản phẩm thủy sản. Dòng vi sinh vật này thường xuyên phân lập được từ các mẫu bùn đáy tại các cửa sông. Staphylococcus aureus Staphylococcus aureus là VSV có khả năng sản sinh một số loại độc tố đường ruột bền nhiệt, không bò phân huỷ khi đun ở 100 o C trong khoảng 30 phút. Khi vi sinh vật này xâm nhiễm http://www.ebook.edu.vn 3 vào trong thực phẩm, chúng tiết độc tố vào trong sản phẩm và gây độc. Khi con người tiêu thụ loại thực phẩm có chứa độc tố này, sau 4-6 giờ ủ bệnh sẽ bộc phát các triệu chứng lâm sàng như tiêu chảy, nôn mữa, các triệu chứng này kéo dài từ 6-8 giờ. Các loại thực phẩm có chứa hàm lượng muối cao thường có nguy cơ nhiễm vi sinh vật này như jambon, kem tổng hợp, nước soup… các loại thực phẩm này ít khi được xử lý ở nhiệt độ cao hơn 40 o C. Các loại thuỷ sản hay thực phẩm đóng hộp cũng thường hay bò nhiễm loài vi sinh vật này. Các nguồn lây nhiễm vào thực phẩm chủ yêu từ các khâu chế biến trong nhà bếp. Trong tự nhiên các vi sinh vật này thường tình thấy trên da, mũi, tóc hay lông của các loài động vật máu nóng. Vibrio spp Các loài Vibrio có nguồn gốc từ biển, chúng cần ion Na + để phát triển. Giống Vibrio có một số loài có khả năng gây bệnh cho người như V. cholerae, V. parahaemolyticus, V. vulnificus, V. hollisae, V. furnsii, V. mimicus, V. fluvialis, V. alginolyticus. V. cholerae là tác nhân gây nên các vụ dòch tả trên toàn thế giới. Loài vi sinh vật này được chia thành hai kiểu huyết thanh chính đó là O1 và non-O1, kiểu huyết thanh O1 bao gồm ba kiểu huyết thanh phụ như sau: Ogawa; Inaba (hai kiểu này được gọi chung là kiểu cổ điển – Classic) và kiểu Eltor (kiểu Eltor còn được gọi là kiểu O139). Hai kiễu huyết thanh Inaba và Ogawa ngày nay chỉ còn được tìm thấy tại các nước thuộc khu vực châu . Trong khi đó các vụ dòch tả trên khắp thể giới gây ra do kiểu Eltor. Khi có các trận dòch do V. cholerae gây ra thường lan truyền rất nhanh vào trong nước, gây nhiễm vào thực phẩm, nếu điều kiện vệ sinh kém, vi khuẩn sẽ lan truyền qua con người và dòch bệnh càng thêm nghiêm trọng. Vi sinh vật này sản sinh độc tố cholaratoxin, đây là loại độc tố đường ruột có cường độ mạnh, chỉ cần 5μg gây nhiễm qua đường miệng có thể gây tiêu chảy cho người trưởng thành. Một số độc tố khác cũng được vi sinh này tiết ra như hemolysine có độc tính tương tự tetrodotoxin (độc tố cá nóc) hay độc tố tương tự shiga-toxin. Các loại thực phẩm có thể lan truyền V. cholerae như nước uống, nước trái cây, rau quả, sữa và các sản phẩm sữa, thậm chí bia cũng có khả năng nhiễm vi sinh vật này. Các loại sản phẩm thuỷ sản tươi sống, không qua gia nhiệt, gia nhiệt nhẹ hay do sự nhiễm chéo sau khi gia nhiệt cũng được khuyến các là có nguy cơ mang V.cholerae khá nghiêm trọng. V. parahaemolyticus là loài vi sinh vật tồn tại và phát triển trong môi trường có hàm lượng muối cao, chúng thường xuyên được phân lập từ các sản phẩm thủy sản, trong các vùng nước ấm ven bờ biển. Chúng sản sinh độc tố hemolysine bền nhiệt, chất này chòu trách nhiệm cho đặc tính kháng nguyên Kanagawa. Nhưng trong những năm gần đây các dòng V.parahaemolyticus có phản ứng Kanagawa âm tính cũng có thể gây bệnh. Triệu chứng biểu hiện của bệnh có thể xuất hiện trong khoảng 2-96 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm bò nhiễm, thời gian này phụ thuộc vào liều lượng xâm nhiễm và thể trạng của từng bệnh nhân, loại thực phẩm tiêu thụ và hàm lượng acid trong dạ dày. Các biểu hiện bệnh lý khi vi sinh vật này xâm nhiễm và đau thắt vùng bụng, viêm nhiễm đường ruột và tiêu chảy nhẹ. Các loài Vibrio khác khi xâm nhiễm vào trong thực phẩm cũng có thể gây nên các bệnh đượng ruột và có biểu hiện bệnh lý tương tự như hai loài trên. Dó nhiên tuỳ từng loài và liều lượng mà có những biều hiện bệnh nặng nhẹ khác nhau. Chỉ riêng loài V. vulnificus không gây các triệu chứng bệnh đường ruột mà chúng gây nhiễm trùng máu cho người. Escherichia coli E. coli là vi sinh vật hiếu khí phổ biến trong đường tiêu hoá của người và các loài động vật máu nóng. Hầu hết các dòng E. coli tồn tại một cách tự nhiên và không gây hại trong đường tiêu hoá, ngược lại chúng còn đóng vai trò quan trọng trong việc ổn đònh sinh lý đường tiêu hoá. Tuy nhiên có ít nhất 4 dòng sau đây có thể gây bệnh cho người và một số loài động vật: Enterobathogenic E. coli (EPEC) Enterotocigenic E. coli (ETEC) http://www.ebook.edu.vn 4 Enteroinvasive E. coli (EIEC) Enterohaemorrhagic E.coli (EHEC)/ verocytocin E.coli (VTEC) hay Ecoli O157: H7 Rõ ràng E.coli có thể phân lập được dễ dàng ở khắp nơi trong môi trường có thể bò ô nhiễm phân hay chất thải. Vi sinh vật này có thể phát triển và tồn tại rất lâu trong môi trường. Trong những năm gần đây các nhà nhiên cứu cũng chứng minh rằng E. coli cũng có thể phân lập được từ những vùng nước ấm, không bò ô nhiễm hữu cơ. Với sự phân bố rộng rãi như vậy, E.coli cũng dễ dàng phân lập được từ các mẫu thực phẩm do nhiễm vào từ nguyên liệu hay thông qua nguồn nước. Các dòng E. coli gây bệnh khi chúng xâm nhiễm vào người qua con đường thực phẩm có thể gây nên các bệnh rối loạn đường tiêu hoá, các biểu hiện lâm sàng biến động có thể từ nhẹ đến rất nặng, có thể đe doạ mạng sống của con người phụ thuộc vào liều lượng, dòng gây nhiễm và khả năng đáp ứng của từng người. Shigella Giống Shigella cũng là một thành viên của họ vi khuẩn đường ruột Enterobacteriacae, chúng gồm có 4 loài sau: S. dysenteriae, S. sonnei, S. plexneri, S. boydii. Đây là giống vi sinh vật có tế bào chủ đặc hiệu, chúng chỉ thích nghi và phát triển trong tế bào chủ là người và các loài linh trưởng. Sự hiện diện của chúng trong môi trường là do sự nhiễm phân của người và các loài mang vi sinh vật này. Shigella có thể tồn tại hơn 6 tháng trong môi trường nước. Các vụ ngộ độc thực phẩm do Shigella gây ra chủ yếu tập trung ở các nước kém phát triển, chế biến thực phẩm trong điều kiện kém vệ sinh. Bệnh cũng có thể truyền trực tiếp từ người qua người. Shigella chủ yếu gây nên các bệnh lò trực trùng. Thời gian ủ bệnh sau khi tiêu thụ thực phẩm bò nhiễm là 1-7 ngày. Các biểu hiện triệu chứng bệnh có thể nhẹ, biểu hiện không rõ, chỉ thoáng qua như tiêu chảy nhẹ, nhưng đôi khi cũng có những biểu hiện nghiêm trọng như đi tiêu ra máu, có những mảnh niêm mạc ruột, mất nước, sốt cao và bò co rút thành bụng. Các triệu chứng trên có thể kéo dài 12-14 ngày hay lâu hơn. Đối với người lớn, các trường hợp tử vong do Shigella hiếm khi diễn ra, nhưng bệnh biểu hiện rất nghiêm trọng đối với trẻ em và người già. Hàng năm có khoảng nửa triệu người tử vong do vi sinh vật gây ra trên khắp thế giới. Sự lây nhiễm vi khuẩn Shigella chủ yếu đường miệng. Nước là một môi trường truyền bệnh quan trọng, đặc biệt ở những nơi kém vệ sinh. Tuy nhiên các loại thực phẩm cũng là nguyên nhân gây nên các bệnh do Shigella. Vi sinh vật này nhiễm vào thực phẩm qua nguyên liệu hay quá trình chế biến. Đơi khi nhiễm bệnh do vệ sinh cá nhân kém. Listeria monocytogenes Trong những năm gần đây L. monocytogenes nổi lên như một một tác nhân gây bệnh nguy hiểm. Đối tượng gây bệnh của vi sinh vật này là trẻ em, phụ nữ mang thai hay những người già. Đối với những vi sinh vật gây bệnh gộ độc thức phẩm khác, chúng bộc phát bệnh khi con người hấp thu đủ liều lượng, sau thời gian ủ bệnh các triệu chứng lâm sàng biểu hiện. Ngược lại L. monocytogenes hiện diện với một số lượng nhỏ trong thực phẩm, khi được đưa vào cơ thể, chúng tồn tại và chơ cơ hội. Khi có điều kiện thuận lợi, chúng nhân lên xâm nhiễm vào các mô sâu và gây bệnh. Các bệnh do vi sinh vật này gây nên bắt đầu từ đường tiêu hoá như tiêu chảy, sốt nhẹ. Sau đó chúng xâm nhiễm vào các đại thực bào gây nên bệnh nhiễm trùng máu, tác động lên hệ thần kinh trung ương, tim mắt, và có thể xâm nhập vào bào thai gây nên sẩy thai, đẻ non hay nhiễm trùng thai nhi. L. monocytogenes thuộc loại vi sinh vật ưa lạnh, chúng có thể phát triển ớ nhiệt độ từ 2- 44 o C. Chúng thường được phân lập từ các loại thực phẩm như phomat sữa, thòt cá rau quả và thậm chí phân lập được từ trong nước mặt. Trong tất cả các công đoạn chế biến thực phẩm, sữa hay rau quả đều có khả năng xâm nhiễm vi sinh vật vật này. Đặt biệt trong công đoạn bảo quản các sản phẩm ớ nhiệt độ thấp, vi sinh vật này có cơ hội phát triển thành số lượng lớn. Các sản http://www.ebook.edu.vn 5 phẩm thanh trùng Pasteur và được bảo quản ớ nhiệt độ thấp trong các tủ lạnh có nguy cơ nhiễm vi sinh vật này rất cao. Các virus gây bệnh trong thực phẩm Các đợt dòch bệnh gây ra từ thực phẩm do tác nhân virus cho đến nay vẫn là vấn đề bí ẩn. Nhưng một số tác giả vẫn tin rằng virus trong thực phẫm là tác nhân gây nên các bệnh hiễm nghèo. Những tiến bộ trong các nhiên cứu về virus thưc phẩm vẫn còn hạn chế. Cho dến nay các đặc điểm sinh lý của virus đường ruột vẫn còn biết rất hạn chế. Cho đến nay các phương pháp nuôi cấy để phát hiện virus trong thực phẩm cho đến nay vẫn chưa thể thực hiện được. Nhưng với các tiến bộ về kỹ thuật sinh học phân tử như kỹ thuật lai phân tử, kỹ thuật PCR có thể phát hiện được các virus có hại cho con người trong thực phẩm. Sự lan truyền virus cho người qua con đường thực phẩm được biết từ những năm 1950. Các virus gây bệnh đường ruột cho người chủ yếu có nguồn gốc từ các sản phẩm thuỷ sản. Cho đến nay được biết có khoảng hơn 100 loại virus đường ruột. Nhưng chỉ một vài loài trong số đó có khả năng gây bệnh cho người. Theo Kilgen và Cole (1991) các loài vieus sau đây có thể gây nguy hiểm cho người. Hepatitis type A (HAV) Virus Norwalk Calicivirus Astrovirus Virus NonA và Non B. Virus tồn tại ở thể không hoạt động khi ở bên ngoài tế bào, chúng không thể tự nhân lên trong nước hay trong các sản phẩm thực phẩm cho dù ở bất kỳ điều kiện hoá lý như thế nào. Chúng xâm nhiễm vào thực phẩm hoàn toàn do quá trình chế biến, từ nước bò ô nhiễm. Các loài nhuyễn thể ăn lọc có khả năng tích luỹ nhiều virus trong nước. Hàng ngày một con nguyễn thể có thể lọc 1500 lít nước, theo đó một số lượng lớn virus có thể vào cơ thễ của con vật này và tích luỹ tại đó. thế mật độ virus trong cơ thể nhuyễn thể cao hơn rất nhiều so với môi trường nước chúng đang sinh sống. Liều lượng gây bệnh của virus có thể thấp hơn rất nhiều so với vi khuẩn khi con người tiêu thụ thực phẩm bò nhiễm. Liều lượng gây nhiễm tối thiểu của một số loài vurus đường ruột tương đương với số lượng hiện diện trong thực phẩm mà các phòng thí nghiện có thể phát hiện được bằng phương phát nuôi cấy. Cơ thể người và các loài động vật là nguồn chứa các virus đường ruột. Virus được tìm thấy với số lượng lớn trong phân của những người bò nhiễm và tồn tại trong nhiều ngày đến nhiều tuần. Sự nhiễm phân vào trong thực phẩm bằng con đường gián tiếp hay trực tiếp là con đường xâm nhiễm virus vào thực phẩm. Sự sống sót của virus trong môi trường hay trong thực phẩm phụ thuộc vào yếu tố như nhiệt độ, nồng độ muối, cường độ bức xạ mặt trời hay sự hiện diện của các thành phần hữu cơ khác. Virus đường ruột cũng có khả năng tồn tại nhiều tháng trong nước biển ở nhiệt độ <10 o C thậm chí có thể lâu hơn. thế đây cũng là nhân tố chỉ thò ô nhiễm phân. Tất cả các virus đường ruột đều kháng với acid, các enzym thủy giải, hay muối mật có trong đường tiêu hoá. Một số virus có thể kháng nhiệt như Hepatits type A, một số khác có thể kháng với các chất tẩy uế như phenolic, ethanol …. Ozon và chlorine là những tác nhân có thể làm bất hoạt một vài loại virus đường ruột. Để ngăn ngừa các bệnh do virus từ thực phẩm, các loại thức ăn phải được nấu chín,khử virus trước khi tiêu thụ, các loại nhuyễn thể ăn lọc phải được khai thác tronng những vùng nước không nhiễm virus hay được nuôi trong các vùng nước sạch trước khi tiêu thụ. Coliforms http://www.ebook.edu.vn 6 Coliform và Feacal coliform được xem là vi sinh vật chỉ thò, bởi số lượng của chúng hiện diện trong mẫu chỉ thò khả năng có sự hiện diện của các vi sinh vật gây bệnh khác trong thực phẩm. Các nhà nghiên cứu cho rằng số lượng Coliform cao trong thực phẩm thì khả năng hiện diện các vi sinh vật gây bệnh khác cũng rất lớn. Tuy vậy mối liên hệ giữa số lượng vi sinh vật chỉ thò và vi sinh vật gây bệnh còn đang được tranh cải về khoa học. Cho đến nay mối liên hệ này vẫn không được sự thống nhất trong các hội đồng khoa học. Theo đònh nghóa, nhóm Coliform bao gồm cả những vi sinh vật hiếu khí và kỵ khí tuỳ nghi, có Gram âm, không sinh bào tử, cò hình que, lên men đường lactose và sinh hơi trong môi trường nuôi cấy lỏng. Căn cứ vào nhiệt độ vi sinh vật có thể phát triển để chia nhóm Coliform thành hai nhóm. Nhóm Coliform có nguồn gốc từ phân của các loài động vật và, nhóm này được gọi là Coliform phân và nhóm không có nguồn gốc từ phân động vật. Trên thực tế, các phương pháp kiểm nghiệm chỉ xác đònh Coliform phân là xác đònh nhóm coliform có nguồn ngốc từ ruột người và các động vật máu nóng bao gồm các giống như Escherichia; Klebsiella và Enterobater. Một câu hỏi được đặt ra là có phải tất cả các thành viên của nhóm Coliform phân có ý nghóa chỉ thò vệ sinh như nhau hay không? Cho đến nay vấn đề này vẫn còn đang được bàn luận, tuy nhiên trong các thành viên của nhóm này thì E. coli là loài được sự quan tâm nhiều nhất của vần đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Bảng 1: Các loại bệnh và các biểu hiện lâm sàng do các vi sinh vật trong thực phẩm gây ra Thời gian ủ bệnh Vi sinh vật N ôn mửa Tiêu chảy Đau thắt Sốt Thời gian kéo dài Các loại thực phẩm thường gặp 30 phút–4 giờ B.cereus (emertic) +++ (+) a (+) a – Ngắn Gạo 8-12 giờ B.cereus (diarrhoeal) – ++ ++ – 1-2 ngày Soup và các sản phẩm sữa 4-6 giờ S. aureus ++ + ++ – 6-12 giờ Thòt lạnh Sản phẩm sữa, salad, kem, trứng, sản phẩm lên men 8-22 giờ C. perfringens – ++ ++ – 12-24 giờ Sản phẩm thòt qua gia nhiệt 8-48 giờ V. paraheamolyticus – +++ – + 2-3 ngày Hải sản 12-48 giờ Salmonella (+) ++ – + 48giờ-7 ngày Gia cầm, thò và sản phẩm trứng 24-72 giờ C.botulinum – – – – b 3 ngày Đồ, rau quả đóng hộp, thòt 2-11 ngày Campylobacter – +++ ++ ++ 3 ngày-3 tuần Sữa, ước uống, thòt gia cầm, thòt tươi, cá nấm, sữa thanh trùng Pasteur a : Có thể biểu hiện hay không, b : Biểu hiện rối loạn http://www.ebook.edu.vn 7 Chương II KỸ THUẬT TRUYỀN THỐNG TRONG PHÂN TÍCH VI SINH VẬT 1. Đònh lượng vi sinh vật bằng phương pháp đếm trực tiếp trên kính hiển vi Số lượng Vi sinh vật trong mẫu có thể được xác đònh bằng cách đếm trực tiếp trên kính hiển vi. Qui trình đến trực tiếp cho phép xác đònh được số lượng vi sinh vật với kết quả cao nhất. Mặt dù phương pháp đếm trực tiếp bằng kính hiển vi cho phép ước lượng nhanh chóng số lượng vi sinh vậttrong mẫu. Tuy vậy phương pháp này có những điểm hạn chế nhất đònh như không phân biệt được số lượng tế bào sống và số lượng tế bào chết, dể nhầm lẫn tế bào vi sinh vật với các mảnh vở nhỏ của mẫu và không cho phép tìm hiểu các đặc điểm khác của của vi sinh vật được được quan sát. Đối với các vi sinh vật có kích thước lớn như nấm men, nấm mốc, tảo và protozoa, phương pháp đếm trực tiếp dễ dàng thực hiện với các loại buồng đếm. Có rất nhiều loại buồn đếm vi sinh vật khác nhau phù hợp với từng thể tích và kích thước của từng nhóm vi sinh vật. dụ có thể sử dụng buồng đếm hồng cầu Petroff – Hauser để đếm vi khuẩn. Đối với các mẫu nước và các mẫu khác, buồng đếm Holber được sử dụng rộng rãi nhất. Buồng đến Holber là một lam kính dày 2-3mm có một vùng đóa đếm nằm giữa lame kính vùng này được bao quanh bởi một rãnh. Đóa đếm thấp hơn bề mặt của lame kính khoảng 0,02mm, có hình tròn thế khi phủ lên trên bằng kính đậy vật thì độ sâu của đóa đếm sẽ đồng đều nhau. Vùng đóa đếm có điện tích 1mm 2 và được chia thành 400 ô vuông nhỏ hơn, mỗi ô có diện tích 0.0025mm 2 . thể tích của mỗi ô là 0,02 x 0,0025 mm 2 , thể tích này tương đương với 0,00005ml. Thêm vài giọt formalin vào trong những lọ chứa mẫu, trộn đều. Pha loãng mẫu cần đếm sao cho trong mỗi ô nhỏ của buồng đếm có khoãng 5 – 10 tế bào vi sinh vật. Để đạt được độ pha loãng như vậy cần phải ước lượng được số lượng vi sinh vật trong mẫu, đồng thời phải thử vài lần trong quá trình pha loãng. Mẫu phải được pha loãng bằng dung dòch pha loãng chứa 0,1% pepton và 0,1% laurylsulphat và 0,01% methyl blue. Tất cả các dung dòch pha loãng đều phải cần lọc trước khi sử dụng. Đặt một gòot mẫu được pha loãng vào trong đóa đếm trên buồng đếm, đậy bằng kính đậy vật. Tất cả các buồng đếm và kính đậy vật phải được lau thật sạch. Thể tích mẫu chứa trong buồng đếm là khoảng không gian giữa đóa đếm và kính đậy vật, không để mẫu tràng ra bên ngoài rãnh của đóa. Sau khi đạt mẫu, để yên khoảng 5 phút để ổn đònh vị trí của các tế bào trong buồng đếm. Đếm ngẫu nhiên khoảng 50-100 ô nhỏ. Tính trung bình số lượng vi khuẩn trong tất cả các ô đã đếm. Sau đó nhân với 20 000 và với độ pha loãng mẫu trước khi đếm để có được số lượng tế bào trong 1ml. Lặp lại hai lần hay nhiều hơn để lấy giá trò số đếm trung bình. Đối với các vi sinh vật tụ thành từng cụm, không thể phân biệt từng tế bào thì mỗi cụm được xem là một vi khuẩn. Với những kinh nghiệm của mỗi cá nhân về độ pha loãng, thao tác kỹ thuật thành thạo có thể nhận được các số đếm chính xác. Tuy vật kết quả có chính xác hay không còn phụ thuộc vào sự sạch sẽ của buồng đếm, kính đậy vật nhằm đảm bảo không có vi khuẩn khác không phải từ mẫu hiện diện trong buồng đếm và trong kính đậy vật. Kỹ thuật đếm Breed Kỹ thuật này rất hữu ích trong việc xác đònh tổng số vi sinh vật bằng phương pháp đếm trực tiếp. Lame kính Breed có một vùng có diện tích 1cm 2 được đánh dấu trên lame. Dùng bơm tiêm, hay que cấy vòng cho 0,01ml mẫu cần đếm vào trong vùng này, sấy khô bằng ngọn lửa sau đó nhuộm với methyl blue. Khi đếm, cho dầu nhúng lên diện tích vùng cần đếm. Thông http://www.ebook.edu.vn 8 thường vùng này có đường kính 0,16 mm. Diện tích vùng đếm là πr 2 hay 3,14 x 0,08 x 0,08 =0,02mm 2 . Với diện tích này chiếm 1/5000 trong tổng diện tích đặt mẫu là 100mm 2 hay thể tích trong vùng đếm là 1/5000 x 0,01ml. Như vậy nếu có 1 vi sinh vật trong vùng đếm thì tương đương với 5000/0,01ml hay 500 000 tế bào/ml. Số đếm của các vi sinh vật trong các vùng khác nhau của vùng qui ước được tính bằng công thức như sau:  2 4 104 d N C π ×× = d: đường kính vủa vùng đếm N: số lượng tế bào trong 1 vùng C: số tế bào trong 1ml Khi sử dụng kính hiển vi huỳnh quang với các chất nhuộm khác như acridin cam (AODC), 4’,6-dianidino-2-phenyl-indol (DAPI), fluorescein isothiocyanate (FITC) cũng được sử dụng rộng rãi để đếm số lượng vi khuẩn. Các nghiên cứu của K.G. Porter và Y.S. Feig cho thấy rằng khi sử dụng DAPI để đếm số lượng vi khuẩn trong nước cho kết quả tốt hơn khi sử dụng chất nhuộm AODC khi trong mẫu nước có nhiều chất dinh dưỡng và nhiều phiêu sinh vật khác. Về độ bền tính phát huỳnh quang của DAPI cũng cao hơn AODC. Hai tác giả trên cũng chứng minh rằng khi nhuộm với DAFI có thể bảo quản trong tối đến 24 tuần mà cường độ phát quan không thay đổi. Trong khi đó AODC cường độ và số lượng phát quang bò giảm khi bảo quản trong vòng 1 tuần ở củng điều kiện. Một kỹ thuật khác dựa trên nguyên tắc nhuộm màu đặc hiệu DNA được gọi là Hoechst 33258 cũng được sử dụng để nhuộm và đếm số lượng vi sinh vật trên kính hiển vi huỳnh quang. Phương pháp này như sau: Bisbenzumide kết hợp với vùng DNA giàu adenine và thyamine sau khi gắn phức hợp này sẽ phát huỳng quang. Hoechst 33258 được sử dụng nhiều trong việc đònh lượng vi sinh vật trên bề mặt. Đặt biệt trên bề mặt có gắn các acridine orange. Một sự thuận lợi khác khi sử dụng phương pháp nhuộm màu bisbenzimide cho phép đếm số lượng vi sinh vật trong các dụng dòch chất tẩy rửa, trong muối dùng cho các phòng thí nhiệm hay trong các chế phẩm sinh học khác mà không có sự hiện diện của DNA. Phương pháp đếm số lượng vi sinh vật bằng phương pháp phát huỳnh quang được ứng dụng rộng rãi trong việc phân tích các mẫu môi trường như nước đất …. Sử dụng dầu nhúng phát quang thấp là một phát minh quan trọng trong việc hạn chế sự phát huỳnh quang của các màng lọc. Màng carbonate Nuclepore là một màng cellulose cao cấp dùng trong việc đếm trực tiếp vi khuẩn bởi chúng có kích thước lổ đồng nhất và bề mặt màng phẳng, chúng có thể giữ lại tất cả các vi sinh vật trên bể mặt của chúng. Màng Nuclepore có thể nhuộm với thuốc nhuộm Irgalan đen hay các loại thuốc nhuộm phù hợp khác để tạo nên một nền màu đen tương phản với màu phát quang của vi sinh vật thế việc đếm được thực hiện dễ dàng. Khi sử dụng thuốc nhuộm là acridine cam vi khuẩn và các vi sinh vật khác phát quang màu xanh hay màu cam. Màu phát quang xanh hay cam là phụ thuộc vào tình trạng sinh lý của từng vi sinh vật. Nhưng khả năng phân biệt tế bào đang sống hay tế bào đã chết bởi mầu phát quang đôi khi đưa đến sự nhầm lẫn. Sử dụng ADPI nhuộm DNA của tế bào vi khuẩn chúng đưa đến sự phát quang màu xanh dương được cho là tối ưu hơn so với việc sử dụng acridin cam để nhuộm các vi khuẩn có kích thước nhỏ. Số đếm nhận được từ phương pháp đếm trực tiếp trên kính hiển vi phát huỳnh quang luôn cho kết quả cao tương đương hai lần so với kết quả nhận được bằng kỹ thuật nuôi cấy http://www.ebook.edu.vn 9 khác. Những vi khuẩn có kích thước nhỏ, có hình dạng bất thường khác cũng đều có thể nhìn thấy bằng phương pháp phát huỳnh quang. Một số dạng vi sinh vật không thể nuôi cấy trong các môi trường tổng hợp trong phòng thí nghiệm. Hiện tượng không thể nuôi cấy của các vi sinh vật cho đến nay vẫn chưa rõ là do chúng thoái hoá, không thể nhân lên trong các môi trường nhân tạo hay do không đáp ứng được các điều kiện sinh lý cần thiết cho sự phát triển của chúng. Trong một số trường hợp, sự tương quan cao giữa phương pháp đếm trực tiếp bằng phương pháp phát huỳnh quang và phương pháp đếm khuẩn. Tuy nhiên trong một số trường hợp khác sự tương quang này rất kém. Sự khác biệt giữa phương pháp đếm trực tiếp và phương pháp đếm khuẫn lạc phản ánh sự chọn lọc của môi trường và điều kiện nuôi cấy, một phần tế bào bò chết hay bò thương tổn và số loài cụ thể trong mẫu. Bảng 2: Kết quả tổng số vi khuẩn nhận được từ phương pháp đếm trực tiếp trên kính hiển viphương pháp đếm khuẩn lạc ở 20 o C và 4 o C. Đếm khuẫn lạc Mẫu Đếm trực tiếp 4 o C 20 o C Nước biển Nước đá Nước tự nhiên Nước từ vònh Alaska Alaska 9.9 x10 4 8.2 x10 5 1.8 x10 5 5.2 x10 5 3.0 x10 5 1.4 x10 5 6.6 x10 1 9.6 x10 3 6.1 x10 2 5.0 x10 4 1.0 x10 2 1.3 x10 2 4.5 x10 1 7.3 x10 3 1.1 x10 1 2.7 x10 4 5.2 x10 2 2.4 x10 2 Giá trò của số đếm trực tiếp bằng phương pháp phát huỳnh quang trên kính hiển vi tương đương với với số lượng vi sinh vật thật sự có thể có với tất cả các loài khác nhau. Điều đó cho phép ước đoán được được số lượng thật sự trong nước biển, trong nước tự nhiên, trong trong một loại mẫu nào đó, mặt dù các loài này có sự khác biệt lớn về số lượng của từng chủng loài, khác biệt về đặc điểm sinh lý diển ra trong cùng điều kiện của mẫu. Số đếm trực tiếp thường phản ánh đúng với sinh khối, thế thường được dùng để ước lượng sinh khối vi sinh vậttrong mẫu. Tuy nhiên để có được số đếm chính xác bằng kính hiển vi phát huỳng quang cần phải đếm nhiều lần và nhiều vò trí khác nhau trên mẫu. Thêm vào đó nếu đếm nhiều tế bào đang phân chia có thể cho phép ước đoán tốc độ phát triển của vi sinh vật trong mẫu. Tần suất của tế bào đang phân chia được nhìn thấy có mối liên hệ với chỉ số đo khác của tốc độ phát triển vi sinh vật như tốc độ tổng hợp RNA được đo bởi sự phòng thích của adenine được đánh dấu. Tầng xuất của tế bào đang phân chia được tính bằng thời gian giữa lúc bắt đầu sự thắt của tế bào đến khi tế bào phân chia là một hằng số. Con số này không phải là bất biến. Thật khó khăn để nhận ra sự phân chia tế bào khi sử dụng kính hiển vi quang học mà không sử dụng kính hiển vi phát huỳnh quang. 2. Các kỹ thuật đònh lượng vi sinh vật trong mẫu bằng phương pháp nuôi cấy Có hai cách để xác đònh số lượng vi khuẩn bằng phương pháp nuôi cấy: phương pháp đếm khuẩn lạc và phương pháp ước đoán số lượng vi khuẩn (MPN – Most probable number). Tất cả các phương pháp đònh lượng vi khuẩn trong mẫu bằng phương pháp nuôi cấy đều yêu cầu các tế bào phải được tách rời nhau, qua quá trình nuôi cấy các tế bào này phát triển thành các dòng riêng biệt. Tất các qui trình đònh lượng bằng phương pháp nuôi cấy nhằm chọn lọc một hay nhiều nhóm vi khuẩn nhất đònh nào đó, mức độ chọn lọc phụ thuộc và từng qui trình qui trình cụ thể. Để xác đònh tổng số vi sinh vật trong mẫu phải chọn qui trình giảm tối thiểu khả […]… lượng được số lượng vi sinh vật có thể nuôi cấy Còn một số lượng lớn vi sinh vật khác không thể phát triển được trong quá trình nuôi cấy thì không thể đònh lượng được bằng phương pháp này Có các phương pháp đònh lượng nuôi cấy như sau như sau: 1.1 Phương pháp đếm khuẩn lạc Phương pháp đếm khuẩn lạc trên đóa được sử dụng rộng rãi để đònh lượng vi sinh vật, đặc biệt là vi khuẩn, nhưng pháp này có những… vi sinh vật mục tiêu Trong những trường hợp khác, cần thiết phải xác đònh lần lược nhiều đặc điểm khác biệt nhau để phân biệt các vi sinh vật mục tiêu với các vi sinh vật khác Vi c xác đònh rõ ràng một vi sinh vật trên cơ sở kiểu hình là công vi c khó khăn bởi ngay cả những vi sinh vật có mối quan hệ họ hàng xa cũng có thể có kiểu hình tương tự ở một số đặc điểm Phương pháp cổ điển để xác đònh vi. .. sự sinh sản của tế bào Đặc điểm kiểu hình của hàng triệu tế bào được cho là giống nhau trong một khuẩn lạc có thể được quan sát dể dàng hơn nhiều so với các vi sinh vật riêng lẻ Phương pháp đếm đóa có hiệu quả trong vi c xác đònh một vi sinh vật cụ thể khi những vi sinh vật mục tiêu đó hiện diện một số lớn trong tập hợp vi sinh vật, sự hiện diện với số lượng thấp có thể không được phát hiện trong phương. .. đặc trưng cho một nhóm vi sinh vật, phương pháp này có thể phát hiện và đònh lượng nhóm vi sinh vật đó trong mẫu Mẫu dò được lai với các vi sinh vật có nguồn gốc từ mẫu, hay các dòng thuần được phân lập và nuôi cấy thứ cấp Bằng phương pháp này có thể cải thiện được các bất tiện trong quá trình phân tích bằng phương pháp nuôi cấy thuần tuý như: – Tránh được những sai lệch trong quá trình đếm khuẩn lạc… dòng vi sinh vật nghi ngờ đã được làm thuần ùng dụng chủ yêu của phương pháp lai khuẩn lạc là phát hiện, đònh lượng và phân lập các vi sinh vật có kiểu hình và kiểu gen đặc trưng Và được sử dụng đặc biệt trong vi c kiểm soát sự hiện diện và hoạt động của các dòng vi sinh vật trong môi trường Nghiên cứu sự phân 16 http://www.ebook.edu.vn bố các vi sinh vật kháng kháng sinh, kháng kim loại nặng trong. .. số vi sinh vật phải đủ cao, và độc tính của môi trường đối với sinh vật ở mức thấp nhất Để nâng cao hiệu quả của qui trình đònh lượng vi sinh vật bằng phương pháp đếm khuẩn lạc, các điều kiện cần phải điều chỉnh sao cho chỉ có các thành vi n vi sinh vật cần phát hiện 10 http://www.ebook.edu.vn theo đònh nghóa được đếm Các môi trường đếm đóa được chọn lọc hay phân biệt với các thành vi n vi sinh vật. .. sẽ được giá trò ước đoán số lượng vi sinh vật trong mẫu Qui trình MPN cho giá trò số lượng vi sinh vật trong mẫu có ý nghóa thống kê theo xác suất phân bố vi sinh vật trong mẫu khi sử dụng một số 14 http://www.ebook.edu.vn lần lặp lại, thế khoảng tin cậy là rất lớn Phương pháp MPN để đònh lượng vi sinh vật cho đến nay đã có nhiều cải tiến cho phép tiến hành qui trình dễ dàng và tốn ít sức lao động… kháng lại các kháng sinh hay kim loại nặng được dùng để phân biệt các vi sinh vật mục tiêu từ tập hợp các vi sinh vật Trong kiểm nghiệm vi sinh vật, các thử nghiệm sau dây thương xuyên được sử dụng: 1 Thử nghiệm Bile esculin Nguyên tắc: Nhằm xác đònh khả năng của một vi sinh vật có thể thủy giải glucoside esculin thành escuiletin và glucose khi có sự hiện diện của muối mật Cơ sở sinh hoá: Esculin là… rắn, khi tế bào vi sinh vật ở những vò trí riêng rẻ sinh sản, chúng hình thành những khuẩn lạc riêng biệt bao gồm những tế bào có nguồn gốc từ một tế bào khởi đầu Qui trình cấy đóa bao gồm hai giai đoạn: 1 Phân lập các vi sinh vật từ tập hợp các vi sinh vật trong quần thể tự nhiên sao cho kiểu hình của mỗi vi sinh vật được xác đònh trên cơ sở của phưong pháp nuôi cấy thuần khiết của vi sinh vậy học,… khác của vi sinh vật Sản phẩm cuối cùng của quá trình phân hủy arginine cùng những sản phẩm NH3 và CO2, đây là những chất làm kiềm môi trường nuôi cấy Có thể nhận biết phản ứng này qua các chất chỉ thò pH hiện diện trong môi trường Phương pháp thử nghiệm của Falkow được sử dụng đối với các vi sinh vật có hình que, gram âm, nhưng phương pháp của Moeller cho kết quả tốt hơn đối với các vi sinh vật thuộc . 7 Chương II KỸ THUẬT TRUYỀN THỐNG TRONG PHÂN TÍCH VI SINH VẬT 1. Đònh lượng vi sinh vật bằng phương pháp đếm trực tiếp trên kính hiển vi Số lượng Vi sinh vật trong mẫu có thể được xác đònh. 1.2 Phương pháp ước đoán số lượng vi sinh bằng kỹ thuật MPN (Most Probable Number): Phương pháp MPN là phương pháp có thể thay thế phương pháp đếm khuẩn lạc để xác đònh mật độ vi sinh vật trong. để phân biệt các vi sinh vật mục tiêu với các vi sinh vật khác. Vi c xác đònh rõ ràng một vi sinh vật trên cơ sở kiểu hình là công vi c khó khăn bởi vì ngay cả những vi sinh vật có mối quan

– Xem thêm –

Bạn đang xem: [Download] Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf – Tải File Word, PDF Miễn Phí

Xem thêm: Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf, Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf, Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf

Hy vọng thông qua bài viết Giaó trình phương pháp kiểm nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm pdf . Bạn sẽ tìm được cho mình những tài liệu học tập bổ ích nhất.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button