[Download] Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật – Tải về File Docx, PDF

Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật

Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật
Nội dung Text: Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật

Download


Bài viết nghiên cứu về vấn đề bảo đảm quyền của NCTN phạm tội theo pháp luật quốc tế, pháp luật hình sự một số nước trên thế giới dưới góc độ so sánh; qua đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về vấn đề này.

Bạn đang xem: [Download] Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật – Tải về File Docx, PDF

*Ghi chú: Có 2 link để tải tài liệu, Nếu Link này không download được, các bạn kéo xuống dưới cùng, dùng link 2 để tải tài liệu về máy nhé!
Download tài liệu Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật File Docx, PDF về máy

Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật

Mô tả tài liệu

Nội dung Text: Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật

  1. BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI DƯỚI 18 TUỔI (NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN) …

    PHẠM TỘI TRONG CÁC QUY ĐỊNH VỀ HÌNH PHẠT VÀ BIỆN PHÁP
    PHI HÌNH PHẠT DƯỚI GÓC ĐỘ SO SÁNH LUẬT
    ĐỖ THỊ ÁNH HỒNG*

    Hiện nay, ở các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, vấn đề bảo vệ quyền
    của người chưa thành niên (NCTN) phạm tội đang ngày càng được chú trọng nhằm bảo đảm các em
    được đối xử một cách công bằng, được tạo cơ hội và hướng dẫn để chịu trách nhiệm đối với hành vi
    của mình, tránh mắc phải những sai phạm tương tự trong tương lai. Bài viết nghiên cứu về vấn đề
    bảo đảm quyền của NCTN phạm tội theo pháp luật quốc tế, pháp luật hình sự một số nước trên thế
    giới dưới góc độ so sánh; qua đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam về vấn đề này.
    Từ khóa: Hình phạt, phi hình phạt, người chưa thành niên, luật tố tụng hình sự.
    Ngày nhận bài: 10/8/2020; Biên tập xong: 25/8/2020; Duyệt đăng: 02/10/2020.
    Currently, the protection of rights of juvenile delinquency is increasingly focused to ensure
    that they are fairly treated, given opportunities and instructions to take responsibility for their
    actions, to avoid making similar mistakes. The article sheds light on ensuring rights of juvenile
    delinquency under international laws, some nations’ criminal law in terms of law comparison;
    thereby experience for Vietnam are shown.
    Keywords: Punishments, non-punishments, juvenile, criminal procedure law.

    1. Khái niệm người chưa thành niên tuổi, thanh niên (Youth) là người từ 15 đến
    và bảo đảm quyền của người chưa thành 24 tuổi, người trẻ tuổi (Young persons) bao
    niên phạm tội gồm trẻ em, NCTN và thanh niên1.
    1.1. Khái niệm người chưa thành niên Ở Việt Nam, Hiến pháp năm 2013, Bộ
    Công ước quốc tế về quyền trẻ em luật hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung
    được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông năm 2017 (BLHS năm 2015), Bộ luật tố tụng
    qua ngày 20/11/1989, tại Điều 1 quy định: hình sự (BLTTHS) năm 2015, Bộ luật dân sự
    “Trong phạm vi Công ước này, trẻ em có năm 2015; Bộ luật lao động năm 2012, Luật
    nghĩa là người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp Trẻ em năm 2016, Luật xử lý vi phạm pháp
    luật pháp áp dụng đối với trẻ em có quy luật năm 2012 và một số văn bản pháp luật
    định tuổi thành niên sớm hơn”. Bên cạnh khác có liên quan đã xác định thống nhất
    đó, các điều ước quốc tế khác như Quy tuổi của NCTN là dưới 18 tuổi và quy định
    tắc tiêu chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc riêng những chế định pháp luật đối với
    về áp dụng pháp luật với NCTN (United NCTN trong từng lĩnh vực pháp luật cụ
    Nations Standard Minimum Rules for the thể. Bên cạnh đó, khái niệm NCTN khác
    Administration of Juvenile Justice /Beijing
    Rules) ngày 29/11/1985; Hướng dẫn của * Thạc sĩ, Viện Luật So sánh, Trường Đại học Luật
    Liên Hợp quốc về phòng ngừa phạm pháp Hà Nội
    ở NCTN (United Nations Guidelines for 1
      ThS. Đoàn Ngọc Hải, Quyền của người chưa
    the Prevention of Juvenile delinquency/ thành niên phạm tội theo pháp luật quốc tế và pháp
    Riyadh Guidelines) ngày 14/12/1990 cũng luật Việt Nam, Tạp chí Toà án nhân dân điện tử,
    https://tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/quyen-
    có quy định về NCTN. Theo quan niệm
    cua-nguoi-chua-thanh-nien-pham-toi-theo-
    quốc tế thì trẻ em (Child) là người dưới 18 phap-luat-quoc-te-va-phap-luat-viet-nam, ngày
    tuổi, NCTN (Juvenile) là người từ 15 đến 18 truy cập 01/09/2020

    Số 05 – 2020 Khoa học Kiểm sát 61

  2. BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA người dưới 18tuổi (NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN)…

    với khái niệm trẻ em. Theo Điều 1 Luật Trẻ bảo đảm cho họ khỏi “sự xâm hại, sự vi phạm
    em năm 2016 thì “Trẻ em là người dưới 16 quyền từ các cơ quan, các chủ thể thực hiện việc
    tuổi” trong khi khoản 1 Điều 21 Bộ luật dân xem xét, xử lý hành vi phạm tội của người chưa
    sự năm 2015 quy định “Người chưa thành thành niên”4.
    niên là người chưa đủ 18 tuổi”. Trên cơ sở các văn bản pháp luật quốc tế
    Do vậy, trong quy định của pháp luật nêu trên, hệ thống tư pháp NCTN ở nhiều
    quốc tế và pháp luật Việt Nam có những quốc gia trên thế giới đã được quan tâm
    điểm tương đồng rõ rệt về khái niệm NCTN, nghiên cứu và ngày càng hoàn thiện. Việc
    đó là: NCTN là người dưới 18 tuổi, chưa bảo đảm quyền của NCTN phạm tội phải
    phát triển hoàn thiện về thể chất và tinh phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời phù
    thần, chưa có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và văn
    pháp lý như người đã thành niên. hóa hiện có của từng quốc gia. Sự phù hợp
    1.2. Khái niệm Bảo đảm quyền của người này thể hiện trên cả hai phương diện đó là
    chưa thành niên phạm tội xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật5.
    Trong phạm vi bài viết, tác giả tập trung
    Trên phương diện ngôn ngữ học, theo
    nghiên cứu, phân tích chuyên sâu về cơ chế
    Từ điển tiếng Việt – Nxb Đà Nẵng 2004 thì
    bảo đảm quyền của NCTN phạm tội thông
    “quyền” được định nghĩa là “điều mà pháp
    qua việc ban hành văn bản pháp luật chuyên
    luật hoặc xã hội công nhận cho được hưởng,
    biệt về tư pháp NCTN và thông qua nguyên
    được làm, được đòi hỏi”2. Trên phương diện
    tắc nhân đạo trong áp dụng hình phạt và xử
    pháp lý, “quyền của người chưa thành niên
    lý chuyển hướng NCTN phạm tội ở một số
    phạm tội” là tất cả những điều mà pháp luật
    quốc gia, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm
    hình sự, tố tụng hình sự quy định cho người
    cho Việt Nam.
    chưa thành niên, được làm, được đòi hỏi khi
    tham gia tố tụng hình sự. Trên phương diện 2. Bảo đảm quyền của người chưa thành
    ngôn ngữ học, thuật ngữ “bảo đảm” được niên phạm tội dưới góc độ so sánh luật
    hiểu theo nghĩa là một động từ “làm cho chắc 2.1. Bảo đảm quyền của người chưa thành
    chắn thực hiện được, giữ gìn được hoặc có đầy đủ niên phạm tội bằng việc ban hành văn bản
    những gì cần thiết”3. Dựa vào định nghĩa các pháp luật chuyên biệt về tư pháp người chưa
    khái niệm “quyền” và “bảo đảm” trên phương thành niên
    diện ngôn ngữ học nói trên, có thể đưa ra Trong pháp luật quốc tế, quyền của trẻ em
    khái niệm “Bảo đảm quyền của người chưa nói chung và quyền của NCTN phạm tội nói
    thành niên phạm tội là việc Nhà nước quy riêng được quy định tại Công ước về quyền
    định trong văn bản pháp luật những khả trẻ em (United Nations Convention on the
    năng mà người chưa thành niên được hưởng, rights of the child) được Liên hợp quốc thông
    được làm, được yêu cầu cơ quan nhà nước qua ngày 20/11/1989 và có hiệu lực từ ngày
    đối với mình, những người thân thích của 02/9/1990 (đã được Việt Nam phê chuẩn vào
    họ khi họ tham gia quan hệ pháp luật nhằm năm 1990). Điều 40 của Công ước yêu cầu
    đảm bảo việc tham gia vào các quan hệ pháp các quốc gia thành viên phải thúc đẩy việc
    luật của người chưa thành niên được tự do, thành lập một hệ thống tư pháp NCTN riêng
    an toàn và đúng pháp luật. Vấn đề bảo đảm và đặc biệt là ban hành các đạo luật quy định
    quyền của người chưa thành niên còn nhằm
    4
     ThS. Đoàn Ngọc Hải, tlđd.
    2
    Từ điển Tiếng Việt, Viện ngôn ngữ hoc, Nxb Đà Nẵng,   Quy tắc chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về
    5

    2004, tr. 815 . quản lý tư pháp người chưa thành niên (Quy tắc
    3
     Từ điển Tiếng Việt, Viện ngôn ngữ hoc, Nxb Đà Nẵng, Bắc Kinh) do Đại hội đồng Liên hợp quốc thông
    2004, tr.40. qua theo Nghị quyết ngày 29/10/1985

    62 Khoa học Kiểm sát Số 05 – 2020

  3. ĐỖ THỊ ÁNH HỒNG

    riêng cho NCTN vi phạm pháp luật hình sự. Australia đều có đạo luật về tư pháp NCTN
    Bên cạnh Công ước có tính ràng buộc, tập hoặc tư pháp thanh thiếu niên hoặc đạo luật
    hợp các quy tắc, hướng dẫn đã được cộng về tội phạm NCTN.
    đồng quốc tế thông qua cũng quy định chi Bên cạnh đó, ở châu Mỹ, Canada cũng
    tiết việc áp dụng pháp luật đối với NCTN, ban hành Luật Tư pháp hình sự NCTN
    ví dụ như: (i) Quy tắc chuẩn tối thiểu của (NCTN) (Youth Criminal Justice Act – YCJA).
    Liên hợp quốc về quản lý tư pháp NCTN Ngoài ra, Mỹ cũng có Bộ luật về tội phạm
    (Quy tắc Bắc Kinh) do Đại hội đồng Liên NCTN của Liên bang – Federal Juvenile
    hợp quốc thông qua theo Nghị quyết ngày Delinquency Code và nhiều bang của Mỹ
    29/10/1985; (ii) Quy tắc chuẩn tối thiểu của cũng có các quy định riêng áp dụng đối với
    Liên hợp quốc về phòng ngừa vi phạm pháp NCTN phạm tội, ví dụ như Các quy tắc về
    luật của NCTN, được Đại hội đồng Liên tố tụng hình sự NCTN của bang Minnesota,
    hợp quốc thông qua theo Nghị quyết ngày bang Massachusetts, bang Missouri, bang
    14/12/1990 (hướng dẫn Riyadh); (iii) Quy Ohio, bang Georgia, bang Cincinnati, bang
    tắc chuẩn tối thiểu của Liên hợp quốc về các Connecticut…
    biện pháp không giam giữ (Quy tắc Tokyo) Ở Châu Âu, Anh và xứ Wales cũng có
    ngày 14/12/1990. Các văn bản này đều quy các đạo luật quy định về quyền tư pháp của
    định các quốc gia thành viên phải xây dựng NCTN như7: Đạo luật Bảo vệ trẻ em năm 1999
    luật lệ chuyên biệt áp dụng cho NCTN phạm (Protection of Children Act 1999); Đạo luật
    tội. Hơn thế nữa, những luật lệ, quy định đặc về Tư pháp và Tòa án năm 2000 (Criminal
    biệt này phải đảm bảo rằng NCTN được đối Justice and Court Services Act 2000)8.
    xử bằng lòng tôn trọng, phẩm giá và giá trị
    Ở Đông Nam Á, Singapore có Luật trẻ
    con người.
    em và thiếu niên 1946 (sửa đổi năm 2001) và
    Nhằm nội luật hoá các quy định trong các quy định về NCTN phạm tội trong Bộ
    pháp luật quốc tế, rất nhiều quốc gia trên thế luật hình sự và Luật cải tạo người phạm tội
    giới đã xây dựng khung pháp lý riêng, quy (Probation of Offenders Act); Malaysia có
    định về tư pháp đối với NCTN, ví dụ như: Luật trẻ em 2001 (sửa đổi năm 2006) và các
    Ở châu Úc, Đạo luật về trẻ em, thanh quy định về NCTN phạm tội trong Bộ luật
    thiếu niên và gia đình (Children, young hình sự…
    persons and Their Families Act – CYF) được Ở Việt Nam, Luật trẻ em 2016, Chương
    New Zealand thông qua vào năm 1989. Văn XII BLHS năm 2015, Chương XXVIII
    bản này hiện vẫn đang được coi là căn cứ BLTTHS năm 2015, từ Điều 50 đến Điều 53
    và khuôn khổ hướng dẫn lập pháp cho việc Luật thi hành án hình sự năm 2010 và Luật
    xây dựng các chương trình can thiệp vào tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 đều có
    cuộc sống của NCTN và gia đình họ. Đạo những quy định đặc thù về người dưới 18
    luật về trẻ em, thanh thiếu niên và gia đình tuổi phạm tội.
    được thực hiện nhằm mục đích giảm thiểu Như vậy, có thể thấy, xu thế chung của rất
    số lượng NCTN bị xử lý tại các phiên xét xử nhiều quốc gia trên thế giới là tạo ra hệ thống
    chính thức cũng như giảm thiểu số lượng các tư pháp NCTN riêng biệt và chuyên biệt và
    em bị áp dụng hình phạt tù giam6. Tương tự, đa số những quy định về NCTN phạm tội
    Australia cũng là một trong những quốc gia đã được tập hợp thống nhất trong Luật về
    có hệ thống tư pháp hình sự NCTN rất được
    quan tâm và phát triển. Tất cả các bang ở 7 
    http://www.loc.gov/law/help/child-rights/
    uk.php, ngày truy cập 06/08/2020
    Maxwell, Kingi, Robertson, Morris & Cunningham,
    6  8
     http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1999/14/
    2004 contents, ngày truy cập 06/08/2020

    Số 05 – 2020 Khoa học Kiểm sát 63

  4. BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA người dưới 18tuổi (NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN)…

    tư pháp NCTN (hoặc các văn bản có tên 69 BLHS năm 1999 quy định nguyên tắc: “Việc
    tương tự). Tuy nhiên, vẫn còn một số ít các xử lý NCTN phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục,
    quốc gia, trong đó có Việt Nam, chưa có luật giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh
    chuyên biệt về tư pháp NCTN, các quy định và trở thành công dân có ích cho xã hội”. Điều 91
    còn nằm trong các luật khác nhau, trùng lặp BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)
    và thiếu tính đồng bộ. Vì vậy, Việt Nam cần vẫn giữ đường lối xử lý thể hiện tính nhân
    xây dựng luật chuyên biệt về tư pháp NCTN văn này, đồng thời bổ sung thêm nội dung
    trên cơ sở thống nhất các quy định đang nằm “đảm bảo lợi ích tốt nhất của người dưới 18
    rải rác trong các văn bản khác nhau nhằm tuổi”. “Việc bổ sung nguyên tắc này đã thể hiện sự
    tạo điều kiện thuận lợi cho công tác áp dụng nỗ lực trong việc nội luật hóa cũng như ghi nhận
    pháp luật trong lĩnh vực này và bảo đảm một cách đầy đủ hơn nguyên tắc xử lý người dưới
    quyền của NCTN phạm tội. 18 tuổi phạm tội đã được quy định trong Công
    2.2. Bảo đảm quyền của người chưa thành ước quốc tế”.10 Nguyên tắc xử lý người dưới
    niên phạm tội thông qua nguyên tắc nhân 18 tuổi phạm tội theo khoản 1 Điều 91 BLHS
    đạo trong áp dụng hình phạt và xử lý chuyển năm 2015 đòi hỏi trong mọi hoạt động xử lý
    hướng người chưa thành niên phạm tội người dưới 18 tuổi phạm tội cần lưu ý trước
    tiên đến lợi ích của nhóm đối tượng này. Đây
    Thứ nhất, Điều 40 Công ước về quyền trẻ
    là một nguyên tắc mang tính nhân đạo, có ý
    em có nêu ra một nguyên tắc chung mang
    nghĩa “định hướng cho cán bộ tiến hành tố
    tính định hướng có liên quan tới NCTN
    tụng khi quyết định lựa chọn biện pháp xử lý
    phạm tội như sau: “Mọi trẻ em bị cáo buộc, cụ thể đối với NCTN, nhằm tìm ra biện pháp
    buộc tội hoặc bị coi là vi phạm luật hình sự đều phù hợp nhất đối với các em”.
    có quyền được đối xử phù hợp với sự phát triển
    Thứ hai, khoản 5 Điều 6 Công ước quốc
    ý thức về nhân phẩm và phẩm chất của trẻ. Sự
    tế về các quyền dân sự, chính trị năm 1966
    phát triển ý thức đó giúp tăng thêm ý thức tôn
    quy định: “Không được phép tuyên hình phạt tử
    trọng các quyền con người và quyền tự do cơ
    hình đối với người phạm tội dưới 18 tuổi”; Điều
    bản của người khác; giúp xem xét khía cạnh lứa
    37(a) Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ
    tuổi của trẻ và mong muốn của chúng về sự tái
    em cũng quy định: “Hình phạt tử hình hoặc tù
    hoà nhập cộng đồng”. Bên cạnh đó, Quy tắc
    chung thân sẽ không được áp dụng với những
    Bắc Kinh một lần nữa nhấn mạnh việc xây
    người dưới 18 tuổi ở thời điểm thực hiện hành vi
    dựng hệ thống các quy định áp dụng đối với
    phạm tội”.
    NCTN cần chú trọng đến quyền, lợi ích của
    NCTN, đồng thời đảm bảo mọi quyết định Phù hợp với các quy định quốc tế trên,
    xử lý NCTN phải phù hợp với hoàn cảnh và hầu hết các quốc gia cũng đã quy định
    tương xứng với tính chất, mức độ của hành không áp dụng hình phạt tù chung thân và
    vi phạm tội mà các em đã thực hiện. tử hình đối với NCTN phạm tội, ví dụ như:
    Khoản 2 Điều 58 BLHS Liên bang Nga năm
    Tuân thủ theo các khuyến nghị trên, ở Việt
    1995 quy định: “Không áp dụng tù chung thân
    Nam, so với BLHS năm 1999 và BLHS năm đối với người chưa đủ 18 tuổi”. Khoản 2 Điều
    1985, BLHS năm 2015 có nhiều quy định mới 60 BLHS Liên bang Nga cũng quy định: “Tử
    tiến bộ hơn, nhân đạo hơn trong chính sách xử hình không áp dụng đối với người chưa đủ 18
    lý NCTN phạm tội, “bảo đảm lợi ích tốt nhất tuổi”. Bên cạnh đó, Điều 48 BLHS Cộng hòa
    cho các em trên tinh thần bảo đảm yêu cầu
    đấu tranh phòng, chống tội phạm trong lứa Hà Nội, tháng 04/2016, tr.8
    tuổi thanh thiếu niên”9. Cụ thể, khoản 1 Điều 10  TS. Trương Quang Vinh, “Chính sách hình sự
    được áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội
    Bộ Tư pháp, Tài liệu hội nghị quán triệt, phổ biến
    9 
    được quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015”,
    Bộ luật hình sự và Nghị quyết số 109/2015/QH13, Tạp chí Luật học, tháng 04/2016, tr.81

    64 Khoa học Kiểm sát Số 05 – 2020

  5. ĐỖ THỊ ÁNH HỒNG

    nhân dân Trung Hoa năm 1979 cũng quy phạm tội, hình thành cho họ ý thức lao động,
    định: “Tử hình chỉ được áp dụng đối với những ý thức về hành vi phạm tội cũng như hậu quả
    người phạm tội nghiêm trọng nhất, trừ người mà họ gây nên. Điều này hoàn toàn hợp lý
    phạm tội là người chưa đủ 18 tuổi khi xét xử”. bởi NCTN là một đối tượng đặc biệt trong
    Mặc dù vậy, vẫn còn một số ít quốc gia hoạt động tư pháp, các hình phạt đưa ra đối
    duy trì hình phạt tử hình đối với NCTN với đối tượng này phải đảm bảo tính chất vừa
    phạm tội, ví dụ: Iran là quốc gia đứng đầu nhân đạo, vừa giáo dục, giúp đỡ hơn là trừng
    danh sách về số vụ thi hành án tử hình đối phạt. Điều 89 BLHS Liên bang Nga quy định
    với NCTN phạm tội. Nguyên nhân có thể là về các loại hình phạt đối với NCTN gồm phạt
    do Iran có tới 98,5% dân số theo Đạo Hồi. Vì tiền, tước quyền tiến hành hoạt động nhất
    lẽ đó, pháp luật Iran là một trong những hệ định, lao động cải tạo, lao động bắt buộc,
    thống pháp luật hà khắc nhất trên thế giới, phạt giam, phạt tù có thời hạn. Như vậy, so
    không có sự phân biệt giữa hình phạt dành với BLHS Việt Nam, BLHS Liên bang Nga
    cho người thành niên phạm tội và NCTN tương đồng ở hai loại hình phạt: Phạt tiền và
    phạt tù có thời hạn. Các hình phạt tước quyền
    phạm tội. Điều này là hoàn toàn trái với pháp
    tiến hành hoạt động nhất định, lao động bắt
    luật và tập quán quốc tế. Ngoài ra, ở Mỹ trước
    buộc, lao động cải tạo, phạt giam thì BLHS
    đây có tới 44 Bang áp dụng hình phạt tử hình
    Việt Nam không quy định.
    và điều đặc biệt hơn là hình phạt này có thể
    áp dụng đối với bị cáo 16 tuổi, nếu như bị cáo Trái lại, BLHS Thụy Điển lại quy định về
    thực hiện tội phạm giết người man rợ hoặc hình phạt áp dụng cho người đã thành niên
    phạm tội đặc biệt nghiêm trọng11. Tuy nhiên, phạm tội cũng được áp dụng cho cả NCTN
    hiện nay, sau nhiều tranh cãi, Tòa án Tối cao phạm tội. Với hai đối tượng này, hình phạt
    Liên bang Mỹ đã bỏ phiếu thống nhất bỏ hình được tuyên có thể giống nhau nhưng mức độ
    phạt tử hình đối với những người phạm tội áp dụng khác nhau. Điều 3 Chương I BLHS
    giết người nhưng chưa đủ 18 tuổi. Thụy Điển quy định các hình phạt đối với tội
    phạm gồm phạt tiền, phạt tù, buộc phải chịu
    Đặt trong sự so sánh với quy định của các
    thử thách, bản án có điều kiện, bắt buộc chữa
    quốc gia về trách nhiệm hình sự của NCTN
    bệnh. Nhìn nhận một cách khách quan, bắt
    phạm tội có thể thấy: pháp luật hình sự Việt
    buộc chữa bệnh với tư cách là một hình phạt
    Nam nhân đạo và đã có sự tương đồng với
    thì không được hợp lý, bởi lẽ bản chất của
    xu thế chung của thế giới trong việc lựa bắt buộc chữa bệnh là giúp người phạm tội
    chọn, xây dựng, áp dụng nguyên tắc xử lý loại bỏ, hạn chế được bệnh lý, giúp người đó
    đối với NCTN phạm tội, thể hiện sự tương khỏe mạnh; còn mục đích của việc áp dụng
    thích giữa các quốc gia (ở mức độ tương đối) hình phạt đối với NCTN phạm tội là giáo
    trong quy định về trách nhiệm hình sự của dục, trừng trị, giúp họ loại bỏ những hành
    NCTN phạm tội. vi, những suy nghĩ xấu để trở thành người
    Thứ ba, đối với NCTN phạm tội, hệ thống lương thiện, có ích cho xã hội12.
    hình phạt chính được áp dụng thường ít hơn Bên cạnh đó, pháp luật hình sự của Anh
    và nhẹ hơn so với người đã thành niên phạm quy định về hình phạt áp dụng đối với NCTN
    tội. Ví dụ, theo quy định của BLHS Liên bang phạm tội bao gồm phạt tù, phạt tiền, hình phạt
    Nga, hệ thống hình phạt chính áp dụng cho hạn chế tự do. Đáng chú ý nhất là hình phạt
    NCTN phạm tội hết sức phong phú chủ yếu
    nhằm mục đích giáo dục và cải tạo NCTN 12  ThS. Hoàng Minh Đức, “Chính sách hình sự đối
    với người chữa thành niên phạm tội của một số
    National Research Council – Institute of
    11 
    nước trên thế giới và liên hệ ở Việt Nam”, Tạp chí
    Medicine,  Juvenile Crime – Juvenile Justice  (2001), Khoa học giáo dục Cảnh sát nhân dân số 67 (tháng
    National Academy Press. (tr.154). 10/2015)

    Số 05 – 2020 Khoa học Kiểm sát 65

  6. BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA người dưới 18tuổi (NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN)…

    hạn chế tự do không tước tự do hoàn toàn đối tuổi”. Cụ thể, các hình phạt được áp dụng
    với người phạm tội trong khoảng thời gian đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được
    nhất định mà chỉ hạn chế, cụ thể: người bị kết quy định cụ thể tại Mục 4 Chương XII –
    án sẽ bị hạn chế một số quyền, đặc biệt chịu “Những quy định đối với người dưới 18 tuổi
    sự giám sát, kiểm soát, giáo dục của chính phạm tội”. Khi áp dụng hình phạt đối với
    quyền và nhân dân địa phương. người dưới 18 tuổi phạm tội, Tòa án phải
    Thêm vào đó, BLHS của Cộng hòa Liên bảo đảm 07 nguyên tắc xử lý hình sự đối với
    bang Đức quy định hình phạt áp dụng đối người dưới 18 tuổi phạm tội được quy định
    với NCTN phạm tội bao gồm phạt tù, phạt tại Điều 91 của BLHS, trong đó có nguyên
    tiền, phạt tài sản. Phạt tài sản là một quy định tắc “Không áp dụng hình phạt bổ sung đối với
    mới trong BLHS Cộng hòa Liên bang Đức so người dưới 18 tuổi phạm tội”. Như vậy, đối
    với các quốc gia khác. Quy định về phạt tài với người dưới 18 tuổi phạm tội, Tòa án chỉ
    sản nếu áp dụng đối với NCTN phạm tội ở được áp dụng hình phạt chính mà không
    Việt Nam thì rất khó khả thi, bởi lẽ pháp luật được áp dụng hình phạt bổ sung. Mặc dù
    Việt Nam quy định độ tuổi được phép tham có sự thay đổi về tên gọi nhưng BLHS năm
    gia quan hệ lao động là 18 tuổi trở lên, trong 2015 vẫn giữ nguyên hệ thống hình phạt áp
    một số ít trường hợp độ tuổi này là 15 tuổi trở dụng với người chưa thành niên phạm tội
    lên. Do đó, trên thực tế, rất nhiều NCTN chưa như BLHS năm 1999 gồm: cảnh cáo, phạt
    có tài sản vì họ chưa lao động nên chưa tạo ra tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời
    được tài sản cho bản thân. Một số trường hợp hạn. BLHS năm 2015 chỉ thay đổi về phạm vi
    có tài sản do được tặng cho, thừa hưởng di áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ,
    sản thừa kế nhưng rất hạn chế. cụ thể: Theo quy định tại BLHS năm 1999,
    Ở châu Á, BLHS Cộng hòa nhân dân hình phạt cải tạo không giam giữ được áp
    Trung Hoa cũng quy định hệ thống hình dụng với người phạm tội ít nghiêm trọng
    phạt chính áp dụng đối với NCTN bao gồm hoặc phạm tội nghiêm trọng. Đối chiếu với
    quản chế, phạt giam hình sự, phạt tù. BLHS quy định về độ tuổi chịu TNHS tại Điều 12
    Lào quy định các hình phạt chính áp dụng BLHS năm 1999 thì hình phạt này chỉ có thể
    đối với NCTN phạm tội bao gồm phê bình được áp dụng đối với NCTN từ đủ 16 tuổi
    công khai, phạt cải tạo không giam giữ, tù đến dưới 18 tuổi phạm tội, còn người từ đủ
    giam. Điểm tương đồng của BLHS Lào và 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội thì không
    BLHS Việt Nam về quy định hình phạt chính thể được áp dụng hình phạt cải tạo không
    áp dụng cho NCTN phạm tội là hình phạt giam giữ do người từ đủ 14 tuổi đến dưới
    cải tạo không giam giữ. BLHS Lào cũng quy 16 tuổi chỉ phải chịu TNHS về tội phạm
    định phạt tiền là hình phạt bổ sung đối với rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt
    NCTN phạm tội, chỉ trong những trường nghiêm trọng (Điều 12 BLHS năm 1999).
    hợp nhất định theo quy định của pháp luật Điều này là không phù hợp với các chuẩn
    mới được xem là hình phạt chính. mực trong Công ước quốc tế về quyền trẻ
    Ở Việt Nam, BLHS năm 1999 quy định em mà Việt Nam đã tham gia, đồng thời
    4 loại hình phạt có thể áp dụng đối với không phù hợp với mục đích “chủ yếu nhằm
    NCTN phạm tội là cảnh cáo, phạt tiền, cải giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát
    tạo không giam giữ và phạt tù; trong đó, chỉ triển lành mạnh và trở thành công dân có
    có hình phạt tù là hình phạt tước tự do của ích cho xã hội” được nêu trong nguyên tắc
    người bị kết án. BLHS năm 2015 có sự thay xử lý NCTN phạm tội (Điều 69 BLHS) bởi
    đổi về tên gọi chủ thể phạm tội là người do những đặc điểm về tâm sinh lý, về nhận
    chưa thành niên” theo BLHS năm 1999 sang thức, về khả năng giáo dục, cải tạo… nhóm
    tên gọi chủ thể phạm tội là “người dưới 18 người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi cần

    66 Khoa học Kiểm sát Số 05 – 2020

  7. ĐỖ THỊ ÁNH HỒNG

    được áp dụng những chế tài hình sự nhẹ tắc hướng dẫn về điều kiện và việc đối xử
    hơn so với nhóm người từ đủ 16 tuổi đến với NCTN bị tước quyền tự do một cách đầy
    dưới 18 tuổi. Khắc phục nhược điểm này, đủ, toàn diện. Các quy tắc này được áp dụng
    BLHS năm 2015 quy định đối tượng có thể với tất cả những NCTN bị đưa vào các cơ sở
    được áp dụng hình phạt cải tạo không giam quản lý giáo dục tập trung (trại giam, trại cải
    giữ là: 1) Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tạo, trung tâm giáo dục, bảo vệ hoặc phục
    tuổi phạm tội ít nghiêm trọng do cố ý hoặc hồi) theo quyết định của bất kỳ cơ quan tư
    vô ý, phạm tội nghiêm trọng do cố ý hoặc pháp, hành chính hoặc cơ quan công quyền
    vô ý, phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý; 2) nào. Trọng tâm của Quy tắc 1991 là nhằm
    Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm đảm bảo việc tước quyền tự do không dẫn
    tội rất nghiêm trọng do cố ý. đến việc vi phạm hoặc tước các quyền khác
    Như vậy, quy định mới của BLHS năm mà những người dưới 18 tuổi được hưởng
    2015 vừa khắc phục được nhược điểm của theo Công ước quốc tế của Liên hợp quốc về
    BLHS năm 1999, vừa cho thấy đường lối xử quyền trẻ em.
    lý mang tính chất nhân đạo của Đảng và Nhà Nắm vững được tinh thần trên trong các
    nước ta đối với người dưới 18 tuổi phạm văn bản pháp luật quốc tế, nhiều quốc gia
    tội , phù hợp với các yêu cầu của Công ước đã phát triển những chiến lược xử lý chuyển
    13

    Quốc tế về quyền trẻ em đã được nhà nước hướng, tạo ra những giải pháp thay thế cho
    ta ký kết và tham gia. việc xử lý NCTN phạm pháp bằng thủ tục
    Thứ tư, Điều 37 của Công ước về quyền trẻ tố tụng chính thức. Ví dụ ở Canada, Luật Tư
    em quy định NCTN phải được bảo vệ tránh pháp hình sự người chưa thành niên (YCJA)
    khỏi bị tra tấn, phân biệt đối xử hoặc trừng khuyến khích xử lý NCTN phạm pháp mà
    phạt tồi tệ, vô nhân đạo cũng như những hành không viện đến hệ thống tư pháp chính thức.
    vi làm mất phẩm giá. NCTN chỉ bị bắt, bị Các quy định trong Luật này khuyến khích
    giam giữ và áp dụng hình phạt khi không thể cán bộ tư pháp NCTN sử dụng các “Biện
    áp dụng các biện pháp thay thế. Bên cạnh đó, pháp ngoài tư pháp” đối với NCTN phạm tội
    Hướng dẫn Riyadh khuyến nghị việc phòng ít nghiêm trọng. Các biện pháp xử lý chuyển
    ngừa phạm tội ở NCTN cần được chính thức hướng mà các cán bộ Công an và Kiểm sát
    hóa ở mọi cấp chính quyền. Hoạt động phòng viên Canada được phép áp dụng theo Luật
    ngừa cần xác định rõ trách nhiệm của các cơ Tư pháp hình sự NCTN bao gồm: (i) Chấm
    quan, sự phối kết hợp giữa các cơ quan nhà dứt vụ án, không có thêm hành động nào; (ii)
    nước, tổ chức xã hội và các đoàn thể quần Nhắc nhở (cảnh cáo không chính thức của
    chúng, sự tham gia của cộng đồng thông qua công an); (iii) Cảnh cáo của công an (chính
    một loạt các dịch vụ và chương trình hợp tác thức hơn); (iv) Cảnh cáo của Công tố viên;
    liên ngành giữa các chủ thể trong toàn xã hội (v) Hoạt động chuyển dẫn NCTN đến với
    và sự tham gia của NCTN vào quá trình xây các chương trình hoặc cơ quan tại cộng đồng
    dựng tất cả các chính sách phòng ngừa tội có khả năng giúp họ tránh tái phạm là một
    phạm. Quy tắc của Liên Hợp Quốc về việc bảo biện pháp do công an thực hiện. Ngoài ra,
    vệ NCTN bị tước quyền tự do năm 1991 (gọi Luật Tư pháp hình sự NCTN mới còn nhấn
    tắt là Quy tắc 1991) cũng đưa ra các nguyên mạnh việc cho phép và khuyến khích các cơ
    quan công quyền tổ chức các cuộc họp lấy ý
    13
      ThS. Đào Phương Thanh “Một số điểm mới trong kiến trong quá trình đưa ra quyết định đối
    những quy định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội với NCTN phạm tội14.
    trong Bộ luật hình sự năm 2015”, Hội thảo khoa học
    về “Những điểm mới trong phần chung của Bộ “Báo cáo đánh giá luật pháp và thực tiễn thi hành
    14 

    luật hình sự năm 2015 so sánh với các quy định pháp luật về xử lý chuyển hướng, tư pháp phục hồi
    của Bộ luật hình sự năm 1999” đối với NCTN vi phạm pháp luật ” do Vụ pháp luật

    Số 05 – 2020 Khoa học Kiểm sát 67

  8. BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA người dưới 18tuổi (NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN)…

    Ở Anh và xứ Wales từ năm 198015, các Công an khu vực và các bậc phụ huynh17.
    chương trình xử lý chuyển hướng đã trở Ở Việt Nam, chế định “Các biện pháp
    thành nòng cốt trong xử lý NCTN phạm giám sát, giáo dục áp dụng trong trường
    pháp với các biện pháp như cảnh cáo (biện hợp người dưới 18 tuổi phạm tội được miễn
    pháp xử lý chuyển hướng trước truy tố), xử TNHS” – thực chất là các quy định về xử lý
    lý trung gian (biện pháp xử lý chuyển hướng chuyển hướng người dưới 18 tuổi phạm tội
    sau khi tuyên án), lệnh chuyển tuyến (biện – là chế định mới được bổ sung vào BLHS
    pháp xử lý chuyển hướng sau khởi tố). năm 2015. Chế định này gồm 04 điều luật:
    Các Đội công tác người chưa thành niên Điều 92 – Điều kiện áp dụng, Điều 93 – Khiển
    phạm pháp (Young Offenders Panels – YOP) trách, Điều 94 – Hòa giải tại cộng đồng, Điều
    ở Anh cũng tương tự như mô hình Ban tham 95 – Giáo dục tại xã, phường, thị trấn. “Đây
    mưu ở Canada, hoạt động trên nguyên tắc là quy định nhằm mục đích sớm đưa NCTN
    phục hồi. Chính vì vậy, người bị hại và đại ra khỏi quy trình tố tụng hình sự và áp dụng
    diện cộng đồng được mời tham gia cùng với các biện pháp xử lý khác mang tính giáo dục
    cán bộ hỗ trợ hoặc cán bộ mạng lưới xã hội – phòng ngừa xã hội nhằm mục đích chính là
    dành cho NCTN phạm tội. giúp cho họ nhận rõ được lỗi lầm, có thái độ
    Ở New Zealand, Đạo luật về trẻ em, ăn năn hối cải, khắc phục sai phạm”18.
    thanh thiếu niên và gia đình (Children, Như vậy, so với quy định trong các văn
    young persons and Their Families Act (CYF)) bản pháp lý quốc tế và so sánh với hệ thống
    được thông qua vào năm 1989 đã đánh dấu pháp luật của một số quốc gia trên thế giới,
    bước đi đầu tiên của New Zealand trong việc có thể thấy rằng pháp luật hình sự Việt Nam
    hướng tới các tiến trình tư pháp phục hồi đối đã có một số quy định bảo đảm quyền của
    với NCTN vi phạm pháp luật. Mục tiêu của trẻ em và NCTN phạm tội. Tuy nhiên, cũng
    các quá trình này là tập trung vào phục hồi cần bổ sung thêm các quy định toàn diện về
    và tái hòa nhập cho NCTN vi phạm pháp các vấn đề khác nhau của tư pháp NCTN
    luật16. Đạo luật về trẻ em, thanh thiếu niên và như phòng ngừa tội phạm NCTN, xử lý theo
    gia đình đã đưa ra mô hình Họp nhóm gia các nguyên tắc dựa trên quyền, thân thiện
    đình nhằm đạt được những mục tiêu kể trên. và phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng, xây
    Ở Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Tổ hoà dựng cơ chế bảo đảm hiệu lực của các quy
    giải cũng là một mô hình rất hiệu quả, cụ thể: định về xử lý phi hình phạt đối với NCTN
    Trong khuôn khổ của Dự án Tư pháp trẻ em phạm tội, đẩy mạnh thiết kế các chương
    nhằm khuyến khích việc xử lý chuyển hướng, trình dựa vào cộng đồng…19./.
    Quỹ cứu trợ trẻ em và Bộ Tư pháp đã hỗ trợ 17  “Báo cáo đánh giá luật pháp và thực tiễn thi hành
    thành lập các Tổ hòa giải Trẻ em hoạt động pháp luật về xử lý chuyển hướng, tư pháp phục hồi
    ở cấp xã. Các Tổ này hòa giải các vụ việc liên đối với NCTN vi phạm pháp luật ” do Vụ pháp luật
    quan đến trẻ em theo yêu cầu của nạn nhân, Hành chính – Bộ Tư pháp phối hợp với các chuyên
    gia của các Bộ, ngành có liên quan, chuyên gia Quỹ
    Hành chính – Bộ Tư pháp phối hợp với các chuyên Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF)
    gia của các Bộ, ngành có liên quan, chuyên gia Quỹ thực hiện, tr.49
    Nhi đồng Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNICEF) 18 
    Chính phủ, Tờ trình về dự án Bộ luật hình sự
    thực hiện, tr.36 (sửa đổi), tr. 17
    15 
    Newbum, T and Souhami, A (2005): “Youth Diversion”. 19
      TS. Đào Lệ Thu, “Pháp luật một số nước ASEAN
    In Tilley, N (ed): Handbook of Crime Prevention and và Nam Á về tư pháp người chưa thành niên”, hội
    Community Safety. Cullompton: Willan. thảo khoa học “Nghiên cứu sự cần thiết xây dựng
    16
      Maxwell, Kingi, Robertson, Morris & Cunningham, hệ thống tư pháp NCTN ở Việt Nam”, Hà Nội,
    2004 tháng 07/2017, tr. 26

    68 Khoa học Kiểm sát Số 05 – 2020

Download tài liệu Bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi (người chưa thành niên) phạm tội trong các quy định về hình phạt và biện pháp phi hình phạt dưới góc độ so sánh luật File Docx, PDF về máy